ΠΙΣΩ

 

Την εικόνα της εποχής μας την δίνει η ιστορία της Ξυλόπολης (παλιά Λιγκόβανη) του Λαγκαδά, που μας διηγείται ο κύριος Αθανάσιος Πάσχος.

«Το 1875 ο εφημέριος του χωριού Παπαγιώργης, λιποτάκτησε ξαφνικά και έγινε Βούλγαρος για 10 μεντζήτια (σχεδόν 2 λίρες). Τον έστειλαν οι Βούλγαροι σε κάποιο φροντιστήριο να μάθει και τα βουλγαρικά γράμματα. Φωτίστηκε όμως εκεί τόσο δυνατά, που έχασε το φως του… Γύρισε στο χωριό θεότυφλος! Οι χωρικοί που είδαν στο πάθημά του τη θεία δίκη, τον υποδέχτηκαν με γιουχαϊσμούς. Σε λίγες μέρες πέθανε. Ο νέος μουχτάρης (πρόεδρος) και διάδοχός του, Γιώργος Χαριζάνης, έγραψε στον τάφο του: «Εδώ σαπίζει ο Ιούδας ο Παπαγιώργης, που πρόδωσε για 10 μεντζήτια»…

Σε λίγο όμως, ο Τούρκος αστυνομικός σταθμάρχης και ο Βούλγαρος μουχτάρης, κέρασαν τον Χαριζάνη ρακή, που τον ξάπλωσε νεκρό! Ήταν δηλητηριασμένη!

Επειδή οι δικοί μας είχαν μείνει χωρίς παπά, ο τσέλιγκας Βασίλης Βαγγέλης κάλεσε τον εφημέριο της Μπέροβας Παπαβαγγέλη να του βαφτίσει τα δίδυμα παιδιά του. Την ώρα όμως που γινόταν το μυστήριο, του ρίχτηκαν ξαφνικά του παπά μερικοί Βούλγαροι και του ξέσκισαν άμφια και του ξερίζωσαν τα γένια! Ξέσπασε άγρια συμπλοκή. Στο μεταξύ τα δίδυμα πνίγηκαν στην κολυμβήθρα!

Σοφότερος ο Δήμος Μπάλιος προτίμησε να πάει στη Μπέροβα και να βαφτίσει εκεί το μωρό του. Μα στο δρόμο οι Βούλγαροι του έστησαν ενέδρα, τον πυροβόλησαν και τον κυνήγησαν. Σπιρουνιάζει και αυτός το άλογο, σφίγγει στην αγκαλιά του το παιδί και καλπάζει. Μα όταν έφτασε στην Μπέροβα, το μωρό από το σφίξιμο και το τράνταγμα είχε ξεψυχήσει!

Ο τότε μητροπολίτης Θεσσαλονίκης και έπειτα Πατριάρχης Ιωακείμ ο Γ΄, πήγε στο χωριό να ιερουργήσει. Μερικοί Βούλγαροι όμως που είχαν έρθει στην εκκλησία, πετάχτηκαν ξαφνικά και του λέρωσαν τα γένια. Ακολούθησε μεγάλη αντεπίθεση και συμπλοκή και τα κεφάλια τους έσπασαν…

Την 25η Μαρτίου ήταν η σειρά των Βούλγαρων να ιερουργήσουν στην εκκλησία. Είχαν μάλιστα εγκατασταθεί εκεί από τα μεσάνυχτα! Οι δικοί μας με αρχηγό τον Χρήστο Μόσχο, ζήτησαν να λειτουργήσουν αυτοί γιατί η γιορτή ήταν Ελληνική. Νέα πάλι σύγκρουση ξέσπασε. Η εκκλησία έμεινε στα χέρια των Ελλήνων μα και ο Μόσχος έμεινε νεκρός!

Άλλη συμπλοκή την ημέρα του Πάσχα με νεκρούς και τραυματίες και τα γένια και τα μαλλιά του Παπαχριστόφορου, λάφυρα στα χέρια των Βουλγάρων.

Με την επανάσταση στην Κρήτη το 1896 και την αντάρτικη δράση στη Μακεδονία , η ανθελληνική μανία των Τούρκων πολλαπλασιάστηκε. Έκανε τότε μια μέρα το τόλμημα ο μητροπολίτης Θεσσαλονίκης Αθανάσιος, να παραβιάσει την κλεισμένη και σφραγισμένη εξ αιτίας των συγκρούσεων εκκλησία και να ιερουργήσει.
Πλήρωσαν όμως την άλλη μέρα γι` αυτό, οι πρόκριτοι την ελληνικής μερίδας. Οι Τούρκοι βαλμένοι από τους Βούλγαρους, φυλάκισαν τους Πάσχο, Χαϊδάνη και Μόσχο και βασάνισαν σκληρά τους Σίμηνα και Αλάγιο.
Ο οπλαρχηγός τότε Κόρακας πιάνει τρεις αρχηγούς των Βουλγάρων, που γύριζαν από το Λαγκαδά, και μηνάει στο χωριό ότι σε τρεις μέρες θα τους ξέκαμνε, αν δεν φρόντιζαν οι Βούλγαροι ν` απολυθούν οι φυλακισμένοι χωριανοί τους. Και αποφυλακίστηκαν.

Η περιμάχητη αυτή εκκλησία του Αγίου Γεωργίου χτίστηκε μεγάλη και όμορφη το 1802 στην ίδια θέση, όπου είχε φτιάξει μικρή εκκλησίτσα ο αρχηγός και ιδρυτής -τον 15ο ή 16ο αιώνα- του χωριού. Σύμφωνα με την παράδοση ήταν κάποιος ξένος αρματολός που είχε σχέση με τους ευγενείς του Βυζαντίου. Πάνω στην πλάκα του τάφου του είναι χαραγμένος ένας δικέφαλος αετός. Το κυρτό σπαθί του, στολισμένο με πετράδια και ασήμι, και το βαρύ καρυοφίλι σώζονταν στο σπίτι του Ηλία Πάσχου έως το 1913, οπότε το πλιατσικολόγησε με όλο το περιεχόμενο του σπιτιού ο Βούλγαρος συνταγματάρχης Πετίεφ.

Τα`βγαλαν πέρα οι δικοί μας της Ξυλόπολης και με τους κομιτατζήδες. Σε αντίποινα των βιαιοτήτων, ξέκαμαν με πέτρες τον βοεβόδα Λίτσωφ που έφευγε μεταμφιεσμένος σε γυναίκα και διέλυσαν τη συμμορία του.
Τον Ιούνιο του 1913 οι Βούλγαροι του χωριού ετοιμάστηκαν να ακολουθήσουν το βουλγαρικό στρατό στη θριαμβευτική είσοδό του στη Θεσσαλονίκη. Και τον ακολούθησαν στην ηρωική φυγή του προς τη Σόφια…»

Από το βιβλίο [i]«Ο Μακεδονικός Αγών και η νεώτερη Μακεδονική Ιστορία» του Γεωργίου Μόδη, εκδόσεις της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών, Θεσσαλονίκη, 1967.[/i]

ΠΗΓΗ http://anihneftes