ΠΙΣΩ
Ήταν ξημερώματα της 5ης Νοεμβρίου του 1912 όταν 200 περίπου εθελοντές Κρητικοί αποβιβαζόμενοι από την Κρήτη στο πλοίο Αχελώος κατευθύνθηκαν προς την Κέρκυρα και τις πρώτες πρωινές ώρες επιβιβάστηκαν και τα εθελοντικά σώματα του Σπυρομήλιου.

Η αποβίβαση των τμημάτων έγινε στις 7.30 στα Σπήλαια. Στη Χειμάρρα οι Κρητικοί κινήθηκαν νότια, ενώ οι Χειμαρριώτες βόρεια όπου και έφθασαν στο Διοικητήριο, οι διαταγές του Σπυρομήλιου ήταν να αποφευχθούν σκοτωμοί και μετά από σύντομο αγώνα απελευθερώνουν την πόλη. Αμέσως μετά ο ίδιος κηρύσσει με προκήρυξή του την Χειμάρρα Ελεύθερη και αναπόσπαστο τμήμα της μίας και αδιαιρέτου την μίας και μεγάλης Ελληνικής πατρίδας και υψώνει στο Διοικητήριο την Ελληνική σημαία.


Σε κλίμα ενθουσιασμού και ατμόσφαιρα αγαλλίασης και χαράς η οποία κυριάρχησε σε όλα τα χωριά ο ίδιος αναφέρει στην προκήρυξή του :

«Χειμαρριώται!

Καταλαμβάνων εν ονόματι του Βασιλέως των Ελλήνων Γεωργίου του Α΄ και της Ελληνικής Κυβερνήσεως την Επαρχίαν Χειμάρρας, κηρύσσω αυτήν ελευθέραν ως αναπόσπαστον τμήμα της μίας και αδιαιρέτου μεγάλης Ελληνικής Πατρίδος. Πληρούται ούτω ο πόθος πολλών γενεών αίτινες επότισαν την γην ταύτην με το αίμα των και προσέφερον εις την πατρίδα τας μεγαλυτέρας των θυσιών.
Φέρων μεταξύ Υμών τα αγαθά της ελευθερίας, της νομίμου τάξεως και ισοπολιτείας, τρέφω την αδιάσειστον ελπίδα ότι λησμονούντες το πικρόν παρελθόν θέλετε τηρήσει απέναντι των γειτόνων υμών Μουσουλμάνων την αξιοπρεπή εκείνην στάσιν ην υπαγορεύουσιν οι νόμοι του Ελληνικού Κράτους και τα αισθήματα λαού ανδρείου και ευγενούς ως υπήρξε πάντοτε ο ελληνικός λαός.

Η υπερτάτη δύναμις ήτις ιθύνει τας τύχας της ανθρωπότητος, εν τη ατελευτήτω αυτής ευσπλαχνία ηυδόκησεν ίνα τεθή σήμερον τέρμα εις τα μακραίωνα υμών δεινά και δωρήση εις Υμάς ότι επόθησαν όλοι οι γίγαντες εκείνοι οίτινες εις τον βωμόν της πατρίδος προσέφεραν θυσίαν ευπρόσδεκτον και περικαλλή, την πολύτιμον και άληστον αυτών ύπαρξιν.
Ο Ελληνικός Στρατός φέρει προς υμάς ουχί τον τρόμον του κατακτητού αλλά το χάρμα της ελευθερίας και την ένωσιν υμών μετά των λοιπών μελών της Ελληνικής οικογενείας, ίνα του λοιπού με τους αυτούς παλμούς και αγάπην περιβάλλεται την ταλαιπωρηθείσαν πατρίδα μας και με ενιαίαν εθνική ψυχή δοξάσητε τον δοτήρα παντός αγαθού προ του οποίου σήμερον εν συντριβή και ικεσία κλίνει ευγνωμονούσα και γόνυ και αυχένα ολόκληρος η Ελληνική φυλή.

Χειμαρριώται! Με την απόλυτον πεποίθησιν ότι και τώρα όπως πάντοτε θα ταχθήτε υπό την ιεράν σημαία της Πατρίδος συναγωνιζόμενοι μετ’ εμού του φυσικού σας Αρχηγού και των υπ’ εμέ γενναίων θέλετε μετά γενναιότητος και αυταπαρνήσεως υπερασπισθή της ελευθερίαν σας εναντίον παντός εχθρού, αναδεικνυόμενοι άξιοι απόγονοι των εν Αραχώβη, Μεσολογγίω, Πέτα και λοιπά μέρη πεσόντων προγόνων σας.

Χειμάρρα, 5 – 11 – 1912, ο Αρχηγός Σπύρος Σπυρομήλιος»

Τους μουσουλμάνους δε τους καλεί να δηλώσουν υποταγή στον Ελληνικό στρατό και υπόσχεται πλήρη ισονομία.
1 Δεκεμβρίου 1912 ο Ισμαήλ Βλώρα εξαπολύει επίθεση από βορρά, η Χειμάρρα παρά τις ελλείψεις (στρατού, πολεμοφοδίων ακόμη και τροφίμων) αντιστέκεται με επιτυχία όπως και δύο μέρες πριν την επίθεση της 29ης Νοεμβρίου.
Στις 7-12-1912 απελευθερώνεται και η Κορυτσά, όμως η διάσκεψη των πρεσβευτών των μεγάλων δυνάμεων αναγνωρίζει την Αλβανία ανεξάρτητη υπό διεθνή επιτροπή και προσωρινά σύνορα τα οποία οριστικοποιούνται στη συνέχεια παραβλέποντας τα Ελληνικά δίκαια με το γνωστό Πρωτόκολλο της Φλωρεντίας.

Μήνες μετά στις 21 Φεβρουαρίου 1913 απελευθερώνονται τα Ιωάννινα. Η γαλανόλευκη θα κυματίζει στις 4-3-1913 στους Αγίους Σαράντα, αμέσως μετά το Αργυρόκαστρο, Πρεμετή και το Τεπελένη, η Χειμάρρα που άνοιξε το δρόμο για την ελευθερία και κράτησε ηρωικά αυτήν δέχεται τις ενισχύσεις του Ελληνικού στρατού.
Όμως τα σχέδια των μεγάλων δυνάμεων είναι διαφορετικά, ο Σπυρομήλιος στις 3 Ιουλίου 1913 πληροφορούμενος τις αρνητικές τους θέσεις αποστέλλει την διαμαρτυρία του Χειμαρριώτικου λαού στον πρόεδρο της συνδιάσκεψης ζητώντας δικαιοσύνη και δηλώνοντας ότι:

«…Θα ταφώμεν υπό τα ερείπια των οικιών μας
και θα αναμείξουμε την τέφρα μας με την των
πατέρων μας, αλλ’ Αλβανοί οι Χειμαρριώται
δεν θα ονομασθώσι ουδ επί στιγμή, διότι
ήσαν και είναι Έλληνες…».

Η προσωπικότητα του Σπυρομήλιου θα φωτίσει και πάλι την ελπίδα της αλύτρωτης γης, ο ίδιος αποστέλλει συνεχώς εκκλήσεις συμπαράστασης προς το πανελλήνιο εκφράζοντας την διαμαρτυρία του για την αδικία έναντι του Ελληνισμού.
Αν και ο ίδιος κήρυξε την αυτονομία της Βορείου Ηπείρου στις 14-02-1914 ήταν αντίθετος διότι διάβλεπε «νέα υποδούλωση» και με προκήρυξή του στις 2-7-1914 κηρύσσει την ένωση με την Ελλάδα και υψώνει πάλι την Ελληνική σημαία δηλώνοντας ότι η Χειμάρρα «εμμένουσα εις την απόφαση του Α΄ Ηπειρώτικου εν Αργυροκάστρου συνεδρίου «ή πλήρη Αυτονομία ή Καταστροφή» υπερθεματίζει τούτο και προκειμένου να καταστραφεί επιβάλλεται να αποθάνη υπό την σημαία της μητρός Ελλάδος … ΖΗΤΩ Η ΕΝΩΣΙΣ

Τον Οκτώβριο του 1914 ο Ελληνικός στρατός επανακτά την Βόρειο Ήπειρο η οποία αποστέλλει στη Βουλή των Ελλήνων βουλευτές, ανάμεσα τους βουλευτής Αργυροκάστρου ο Σπύρομήλιος. Περί τα τέλη όμως Ιουλίου 1916 ο Ελληνικός στρατός οπισθοχωρεί εγκαταλείποντας για άλλη μία φορά την Χειμάρρα και έτσι ο εθνικός διχασμός παραλύει τους αγώνες για αντίσταση και δικαίωση.

Έτσι οι Ιταλοί και οι Γάλλοι επωφελούνται στον Ηπειρώτικο χώρο, όπου ακολουθεί η Ιταλική κατοχή και κατόπιν το 1921 η αναγνώριση αλβανικού κράτους.
Μετά την αυτονομία της η Χειμάρρα συνέχισε να αγωνίζεται πολλές φορές και ένοπλα. Αν και ο Ελληνικός στρατός απελευθέρωσε ξανά τη Βόρειο Ήπειρο το κλίμα που επικρατεί στη Χειμάρρα μας σήμερα δεν είναι αυτό για το οποίο αγωνίστηκε ο Σπυρομήλιος…

ΕΝΩΣΗ ΧΕΙΜΑΡΡΙΩΤΩΝ