ΝΕΑ ΥΠΟΘΕΣΗ ΑΡΧΑΙΟΚΑΠΗΛΙΑΣ
Η γη των Γρεβενών «αναβλύζει» αμύθητης αξίας αρχαιολογικούς θησαυρούς, που όμως βρίσκονται στα χέρια αρχαιοκάπηλων.

 

Ακέραιος διπλός πέλεκυς μυκηναϊκών χρόνων.

Μετά τη σύλληψη την περασμένη Δευτέρα τριών μελών μιας οικογένειας από τη Μερσίνα, στην κατοχή των οποίων βρέθηκαν 366 (!) σπάνια και πολύτιμα αρχαία αντικείμενα, χθες συνελήφθη ένας 62χρονος στο ίδιο χωριό με 184 εξίσου σπουδαία αντικείμενα, προϊόντα κι αυτά εκτεταμένης αρχαιοκαπηλίας.


Οι αρχαιολόγοι της αποδεκατισμένης και με πενιχρά μέσα Εφορείας Αρχαιοτήτων Γρεβενών σπεύδουν τώρα να βρουν το νεκροταφείο γεωμετρικής εποχής απ’ όπου εκτιμάται ότι προέρχονται οι
θησαυροί και να φτάσουν σε αυτό πριν οι αρχαιοκάπηλοι «σηκώσουν» όλα τα κτερίσματα, ενώ δεν αποκλείουν το ενδεχόμενο μεγάλος αριθμός να έχει ήδη πουληθεί μέσω των κυκλωμάτων αρχαιοκαπηλίας.

Αυτό που θεωρείται δεδομένο είναι ότι κάτι μεγάλο και εντυπωσιακό υπάρχει στην περιοχή της Μερσίνας. Μία αρχαιολογική θέση με πλήθος ευρημάτων, κάποια από τα οποία σπάνια και μοναδικά, που θα φωτίσουν νέες πτυχές της Ιστορίας της Μακεδονίας.

Είναι χαρακτηριστικό πως μεταξύ των σπάνιων και εντυπωσιακών ευρημάτων που βρέθηκαν στην κατοχή του 62χρονου αρχαιοκάπηλου είναι ένας σταμνόσχημος κάδος για την αποθήκευση του κρασιού που χρονολογείται στα ελληνιστικά χρόνια και ένας ακέραιος διπλός πέλεκυς που από τις πρώτες εκτιμήσεις των αρχαιολόγων ανάγεται στη μυκηναϊκή εποχή.

Σύμφωνα με πληροφορίες του «Εθνους», βρίσκεται σε εξέλιξη μεγάλη επιχείρηση της αστυνομίας στην ευρύτερη περιοχή των Γρεβενών για την πάταξη μεγάλων κυκλωμάτων αρχαιοκαπηλίας που φαίνεται ότι έχουν «σηκώσει» τεράστιο αριθμό κτερισμάτων από τάφους γεωμετρικής εποχής.
Το μυστήριο εντείνουν φήμες ότι στην περιοχή οργιάζει η αρχαιοκαπηλία και το τελευταίο διάστημα σπεύδουν άγνωστα άτομα από όλη τη Βόρεια Ελλάδα με ανιχνευτές μετάλλων. Κάτοικοι της Μερσίνας λένε πως «τη νύχτα υπάρχουν παντού φώτα και ακούγεται ο γδούπος από τσάπες και σκαπτικά εργαλεία».
«Είμαστε πεισμένοι πλέον ότι στην περιοχή υπάρχει κάτι σπουδαίο. Είναι πρόωρο να πούμε οτιδήποτε, αλλά πρέπει να κινητοποιηθούμε άμεσα για να αποτρέψουμε μεγαλύτερη καταστροφή. Αν και, όπως όλα δείχνουν, μετά μάλιστα και με τις δύο συλλήψεις, το νεκροταφείο γεωμετρικής περιόδου (1050-700 π.Χ.) έχει συλληθεί. Μένει να μάθουμε σε τι βαθμό και τι ακόμη κρύβει η γη των Γρεβενών στα σπλάχνα της», δήλωσε στο «Εθνος» η προϊσταμένη της ΕΦΑ Γρεβενών, Σόνια Δημάκη, η οποία έχει ξεκινήσει τη μελέτη των σπουδαίων αρχαιολογικών ευρημάτων που κατασχέθηκαν στα χέρια των αρχαιοκαπήλων.

Μυκηναϊκά ευρήματα
Τα πιο εντυπωσιακά ευρήματα που κατασχέθηκαν χθες είναι ο σταμνόσχημος κάδος ελληνιστικής Εποχής που δεν σώζεται ακέραιος, αλλά και ο διπλός πέλεκυς των μυκηναϊκών χρόνων, ο οποίος ωστόσο θέλει προσεκτική μελέτη. Μοιάζουν πάντως με μυκηναϊκά αντικείμενα της Ηπείρου και οι αρχαιολόγοι έχουν μια καλή αφετηρία. Μυκηναϊκά ευρήματα έχουν ανακαλυφθεί στο παρελθόν στη Δεσκάτη Γρεβενών, ενώ μυκηναϊκοί τάφοι με πλούσια ευρήματα έχουν ανασκαφεί στη θέση «Λογκάς» στην Ελάτη Κοζάνης.
Σύμφωνα με τους αρχαιολόγους, η μυκηναϊκή παρουσία σε Κοζάνη και Γρεβενά αποδίδεται στην κάθοδο των δωρικών φύλων από τα βόρεια προς τη Μακεδονία, κατά μήκος του Αλιάκμονα.
Στην κατοχή του 62χρονου βρέθηκαν ακόμη 60 νομίσματα, τα 58 χάλκινα και δύο ασημένια, ένα της εποχής του Μεγάλου Αλεξάνδρου, ένα ακόμη βυζαντινής εποχής.
Χάλκινος σταμνόσχημος κάδος ελληνιστικής εποχής.
Κατασχέθηκαν επίσης πέντε πήλινες αγνύθες (υφαντικό βάρος), τρία τμήματα από χάλκινες οκτώσχημες πόρπες, 52 χάλκινα δαχτυλίδια, 18 ακέραια χάλκινα ψέλια (βραχιόλια) και 4 ελλιπή, 2 χάλκινοι κρίκοι, 2 σιδερένιες αιχμές βελών, τμήμα σιδερένιου καρφιού, 8 χάλκινες χάνδρες, τμήματα από 4 χάλκινες πόρπες, τμήμα χάλκινης περόνης, χάλκινη εφηλίδα, 4 χάλκινες λαβές αγγείων, 2 χάλκινα κοσμήματα και 12 χάλκινα ελάσματα.
Εκτός από την κακουργηματικού χαρακτήρα δικογραφία που σχηματίστηκε σε βάρος του για παράβαση της νομοθεσίας περί αρχαιοτήτων και της εν γένει πολιτιστικής κληρονομιάς, αντιμετωπίζει κατηγορίες και για παραβάσεις του νόμου περί ναρκωτικών και όπλων, καθώς βρέθηκαν μικροποσότητες χασίς, αποξηραμένα φύλλα κάνναβης, ένα περίστροφο κρότου-αερίων και ανιχνευτής μετάλλων.

Τα ευρήματα από τη συλλογή του 62χρονου αρχαιοκάπηλου
Το πρώτο κρούσμα
Σημειώνεται ότι στο σπίτι και σε αποθηκευτικούς χώρους που διατηρούσαν στη Μερσίνα, ο 62χρονος, η 53χρονη σύζυγός του και ο 33χρονος γιος τους, οι οποίοι συνελήφθησαν την περασμένη Δευτέρα, βρέθηκαν και κατασχέθηκαν 366 αντικείμενα, ανάμεσά τους 5 πήλινα αγγεία αρχαϊκής και κλασικής εποχής, 43 όπλα κλασικής και ελληνιστικής εποχής, όπως μεταλλικές αιχμές δοράτων, ξίφη κ.ά., αλλά και 66 κοσμήματα προϊστορικής ως και βυζαντινής εποχής, χάλκινα ψέλια (βραχιόλια), χάντρες, δαχτυλίδια κ.ά. Βρέθηκαν επίσης επιμελώς κρυμμένα 82 χάλκινα νομίσματα κλασικής, ελληνιστικής και ρωμαϊκής εποχής, 1 ασημένιο νόμισμα οθωμανικής περιόδου, 10 χάλκινα αντικείμενα με ανάγλυφη διακόσμηση, που χρήζουν μελέτης, 21 χάλκινοι κρίκοι, 10 τμήματα μολύβδινων αντικειμένων, 8 χάλκινες εφηλίδες (διακοσμητικά καρφιά) και 4 μολύβδινα αμυγδαλόσχημα αντικείμενα.
Οι αρχαιολόγοι κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου γιατί τα Γρεβενά έχουν αφεθεί στο έλεος των αρχαιοκάπηλων και κάποιοι από άλλες περιοχές έχουν προθυμοποιηθεί να συνδράμουν αμισθί τις υπηρεσίες τους.
Είναι χαρακτηριστικό πως η μεγάλη πανεπιστημιακή ανασκαφή στο Καστρί, σε υψόμετρο 1.200 μέτρων στις ανατολικές πλαγιές της Πίνδου, που έφερε στο φως τα λείψανα ενός αξιόλογου οικοδομικού συγκροτήματος και έναν πετρόχτιστο άστυλο ναό, φέτος δεν μπορεί να συνεχιστεί, λόγω έλλειψης κονδυλίων.
Πληροφορίες του «Εθνους» αναφέρουν ότι η επικεφαλής της ανασκαφής, ομότιμη καθηγήτρια Κλασικής Αρχαιολογίας στο ΑΠΘ, Στέλλα Δρούγου, συνεργάτης του αείμνηστου Μανόλη Ανδρόνικου, θα μεταβεί εκεί και θα συνεχίσει την έρευνα καλύπτοντας η ίδια τα έξοδα.
ΜΑΡΙΑ ΡΙΤΖΑΛΕΟΥ στο «ΕΘΝΟΣ»

Έκρυβαν σε αποθήκη αρχαίο θησαυρό

ΕΚΠΛΗΚΤΟΙ ΟΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΟΙ
Έκρυβαν σε αποθήκη αρχαίο θησαυρό από τα Γρεβενά

Ανυπολόγιστης αξίας αρχαιολογικό θησαυρό, με 366 (!) σπάνια και δυσεύρετα για την περιοχή αντικείμενα, ανάμεσά τους αγγεία και κοσμήματα της Γεωμετρικής Εποχής (1050-700 π.Χ.), είχε στην κατοχή της μια οικογένεια στη Μυρσίνα Γρεβενών. 

Οι αστυνομικοί που αξιοποιώντας πληροφορίες έκαναν έφοδο στην οικία και σε αποθήκη της οικογένειας, έμειναν έκπληκτοι από τον αριθμό των ευρημάτων, ενώ οι αρχαιολόγοι που κλήθηκαν, βρέθηκαν μπροστά σε εντυπωσιακά ευρήματα.

«Είναι απερίγραπτη η χαρά μας για τα τόσο σπάνια αντικείμενα, που φωτίζουν άγνωστα κομμάτια της ιστορίας της περιοχής και απέραντη η θλίψη μας που οι θησαυροί αυτοί βρίσκονται στα χέρια αρχαιοκαπήλων. Ανυπομονούμε να ξεκινήσει η μελέτη τους, αλλά παραμένει η αγωνία μας για το πού βρέθηκαν», λέει στο «Εθνος» η προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Γρεβενών, Σόνια Δημάκη.

Αν και τα αντικείμενα δεν έχουν ακόμη μεταφερθεί στην αρχαιολογική υπηρεσία, η πρώτη καταγραφή έδειξε ότι πρόκειται για πλήθος κοσμημάτων, αγγείων, νομισμάτων και οι εκτιμήσεις των αρχαιολόγων είναι ότι προέρχονται από συλημένους τάφους.
Μεταξύ των ευρημάτων είναι 5 πήλινα αγγεία αρχαϊκής και κλασικής εποχής, 43 όπλα κλασικής και ελληνιστικής εποχής, όπως μεταλλικές αιχμές δοράτων, ξίφη κ.ά., αλλά και 66 κοσμήματα προϊστορικής ως και βυζαντινής εποχής, χάλκινα ψέλλια (βραχιόλια), χάντρες, δαχτυλίδια κ.ά. Βρέθηκαν επίσης επιμελώς κρυμμένα 82 χάλκινα νομίσματα κλασικής, ελληνιστικής και ρωμαϊκής εποχής, 1 ασημένιο νόμισμα οθωμανικής περιόδου, 10 χάλκινα αντικείμενα με ανάγλυφη διακόσμηση, που χρήζουν μελέτης, 21 χάλκινοι κρίκοι, 10 τμήματα μολύβδινων αντικειμένων, 8 χάλκινες εφηλίδες (διακοσμητικά καρφιά) και 4 μολύβδινα αμυγδαλόσχημα αντικείμενα.

«Είναι εξαιρετικά σημαντικό ότι κάποια από τα αντικείμενα αυτά είναι Γεωμετρικής Περιόδου, ενώ εξίσου ενδιαφέροντα είναι και αυτά της αρχαϊκής εποχής», σημειώνει η κ. Δημάκη, προσθέτοντας ότι στη Μυρσίνα, όπου συνελήφθησαν τα μέλη της οικογένειας, είχε γίνει στο παρελθόν επιφανειακή έρευνα και έδωσε ενδείξεις της Γεωμετρικής Περιόδου.

Με ανιχνευτές

Οι δράστες χρησιμοποιούσαν ανιχνευτές μετάλλων -άλλωστε δύο τέτοια μηχανήματα βρέθηκαν στην κατοχή τους- και ενδιαφέρονταν κυρίως για μεταλλικά αντικείμενα, αναζητούσαν πιθανόν οτιδήποτε σε χρυσό.
Από την Αστυνομία συνελήφθησαν ένας 62χρονος, η 53χρονη σύζυγός του και ο 33χρονος γιος τους, σε βάρος των οποίων σχηματίστηκε δικογραφία κακουργηματικού χαρακτήρα για παραβάσεις των νόμων περί αρχαιοτήτων, αλλά και περί ναρκωτικών, όπλων και τελωνειακού κώδικα, καθώς βρέθηκαν επίσης 18 δενδρύλλια κάνναβης, περίπου μισό κιλό χασίς, ένα κυνηγετικό όπλο, 23 φυσίγγια και 30 πακέτα τσιγάρων, χωρίς την ειδική ταινία φόρου.

Ενας από τους συλληφθέντες υπέδειξε ως σημεία όπου βρέθηκαν τα αρχαία κάποια τμήματα της Εγνατίας Οδού, οι αρχαιολόγοι ωστόσο αμφισβητούν τους ισχυρισμούς του, καθώς στα συγκεκριμένα σημεία έγιναν ανασκαφές και δεν υπήρξαν ευρήματα.
Οι Αρχές δεν αποκλείουν οι δράστες να είχαν πιο πολλά αρχαία αντικειμενα, τα οποία και προώθησαν στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.
Η Εφορεία Αρχαιοτήτων Γρεβενών έχει σοβαρές ελλείψεις σε προσωπικό και όπως λένε οι αρχαιολόγοι, «τα ευρήματα έρχονται από τους αρχαιοκάπηλους». Θυμίζουν μάλιστα ότι πριν από περίπου δύο μήνες στο Δίπορο, έναν μικρό οικισμό στο νοτιοανατολικό τμήμα του νομού, στην περιοχή των Βεντζίων, βρέθηκαν 17 σημεία-τομές που είχαν ανοίξει αρχαιοκάπηλοι, αλλά δεν πρόλαβαν να ολοκληρώσουν την καταστροφή. Οι αρχαιολόγοι που έσπευσαν μάζεψαν κάποια πήλινα αγγεία που είχαν ήδη αρχίσει να βγαίνουν στην επιφάνεια. Αλλά και σε άλλες περιοχές, όπως η Δεσκάτη, πολλά είναι τα κρούσματα αρχαιοκαπηλίας και εκτιμάται ότι έχουν… σηκωθεί πολύτιμοι αρχαιολογικοί θησαυροί.

ΟΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ
Από την Παλαιολιθική Εποχή έως τα οχυρά των Μακεδόνων βασιλέων
 

Τα Γρεβενά έχουν πλούσια ιστορία και συνεχή κατοίκηση από τους προϊστορικούς χρόνους. Σχετικά πρόσφατα η αρχαιολογική σκαπάνη έφερε στο φως τα λείψανα ενός αξιόλογου οικοδομικού συγκροτήματος, καθώς και έναν πετρόχτιστο άστυλο ναό, στο Καστρί (κάτω φωτογραφία), σε υψόμετρο 1.200 μέτρων στις ανατολικές πλαγιές της Πίνδου. Η ανασκαφέας, ομότιμη καθηγήτρια Αρχαιολογίας στο ΑΠΘ, Στέλλα Δρούγου, ανέφερε ότι επρόκειτο για μια σπουδαία πόλη, όπως δείχνουν τα αρχιτεκτονικά μέλη, κυρίως μιας εντυπωσιακής δωρικής στοάς, ενώ στον ναό λατρευόταν μια σημαντική θεότητα, ίσως ο Δίας ή η μητέρα των Θεών (Ρέα, Γαία, Κυβέλη). Η αρχαία πόλη ήταν σε συνεχή κατοίκηση από τον 4ο π.Χ. αιώνα έως το 150 π.Χ., όταν καταστράφηκε από τους Ρωμαίους.

Σημαντικά στοιχεία για την προϊστορία των Γρεβενών, έδωσε στη φετινή 29η Επιστημονική Συνάντηση για το Αρχαιολογικό Εργο στη Μακεδονία και στη Θράκη, ο καθηγητής Προϊστορικής Αρχαιολογίας στο ΑΠΘ, Νίκος Ευστρατίου, ο οποίος τεκμηρίωσε την παρουσία του κυνηγού του Νεάντερταλ στη Σαμαρίνα Γρεβενών, σε υψόμετρο ως και τα 2.100 μέτρα. Οι αλπικές κορυφές πρόσφεραν ένα ασφαλές καταφύγιο για τον κυνηγό της Μέσης Παλαιολιθικής Εποχής, που έζησε μεταξύ 70.000 και 40.000 χρόνια από σήμερα. Το αποδεικνύουν χιλιάδες λίθινα εργαλεία της ΜΠΕ, που βρέθηκαν διάσπαρτα και όπως φαίνεται κατασκευάστηκαν από ντόπιο πυριτόλιθο.
Σύμφωνα με τους αρχαιολόγους, τα επιφανειακά και άλλα ευρήματα που έχουν εντοπιστεί σε σποραδικές ή πιο συστηματικές ανασκαφές, συνηγορούν στη διαρκή παρουσία ενός οικιστικού ιστού που ανάγεται στα παλαιολιθικά χρόνια και εκτείνεται σε όλη την ευρύτερη περιοχή του νομού Γρεβενών. Στην αρχαιότητα οι θέσεις των οικισμών ήταν διάσπαρτες από το Βουρινό μέχρι τα βάθη των Χασίων και τους πρόποδες της Πίνδου και πάνω σ’ αυτόν τον οικιστικό καμβά οι Μακεδόνες βασιλείς ίδρυσαν ή ενίσχυσαν έναν ιστό μικρών οχυρών (π.χ. Καστρί).

ΜΑΡΙΑ ΡΙΤΖΑΛΕΟΥ ΣΤΟ «ΕΘΝΟΣ»