πίσω

ΤΑ ΑΡΩΜΑΤΙΚΑ ΕΛΑΙΑ ΣΤΗ ΜΥΚΗΝΑΪΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

14 ος- 13 ος ΑΙΩΝΑΣ π.Χ.

Μια περιήγηση , στον κόσμο των επιγραφικών κειμένων των προγόνων μας Μυκηναίων που  μέσα από την Γραμμική Β γραφή, μας ομολογούν την πραγματικότητα εκείνων των εποχών πριν 3500 χρόνια , εδώ, στον χώρο που διαμένουμε εμείς σήμερα. Τα αρωματικά έλαια η σημασία και ο υψηλός πολιτισμός που ανέπτυσσαν τότε   ,εκεί λοιπόν  συναντάμε λέξεις όπως ΑΠΟΔΟΣΗ  , ΤΟΣΟΝ =ΣΥΝΟΛΙΚΑ ,ΔΕΞΑΤΟ ,ΟΦΕΙΛΩΝ ,ΤΙΘΑΣΟΣ= ΗΜΕΡΟΣ( ΓΙΑ ΤΗΝ  ΕΛΙΑ ,  ΚΟΡΙΑΝΔΡΟΝ , ΦΟΙΝΙΚΙΟ ...είναι από τις λέξεις που συναντάμε στις πινακίδες της Γραμμικής Β γραφής . 

ΕΘΝΙΚΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ -ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΤΑΦΟΥΣ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ - ΜΙΚΡΑ ΔΟΧΕΙΑ ΑΠΟ ΧΡΥΣΟ

 Η έρευνα στα κείμενα της αρχαίας Ανατολικής Μεσογείου σχετικά με τους τρόπους και τις περιστάσεις χρήσης των αρωματικών ελαίων στις κοινωνίες των περιοχών αυτών αποκάλυψε μια ιδιαίτερα σύνθετη ιδεολογία αναφορικά με τις ιδιότητες που τα υλικά αυτά είχαν και μετέδιδαν στους χρήστες τους. Τα συστατικά στοιχεία της ιδεολογίας αυτής ήταν κυρίως η αντίληψη ότι τα αρωματικά έλαια επέφεραν την καθαρότητα, τον εξαγνισμό δηλαδή από κάθε μορφή μιάσματος και ως αποτέλεσμα αυτού μετέδιδαν μια θετική ιδιότητα, που άλλοτε ερμηνεύεται ως ζωή και υγεία και άλλοτε ως δύναμη, εξουσία ή τιμή. Παράλληλα, τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των αρωματικών ελαίων πιστευόταν ότι εξευμένιζαν και προσέλκυαν τους θεούς και συνεπώς οι ουσίες αυτές θεωρούνταν κατάλληλες για χρήση στο θρησκευτικό τελετουργικό. Τέλος, η επάλειψη με αυτά θεωρούταν ότι απέδιδε έναν νέο χαρακτήρα στο άτομο ή το αντικείμενο που την υφίστατο και για το λόγο αυτό τα αρωματικά έλαια χρησιμοποιούνταν ευρύτατα σε περιστάσεις μετάβασης, κατά τις οποίες επέφεραν, νομιμοποιούσαν και συμβόλιζαν τη συντελούμενη αλλαγή στην προσωπική ή κοινωνική κατάσταση του ατόμου.

Είναι χαρακτηριστικό ότι η σύνθετη αυτή ιδεολογία είχε μεγάλη παράδοση στην αρχαία Μεσοποταμία, καθώς οι ίδιες ή παρόμοιες πρακτικές, επενδυμένες με το ίδιο αυτό ιδεολογικό περίβλημα, καταγράφονται στα κείμενα της Ebla1 και της Khafajah,2 αλλά και στο Έπος του Gilgamesh,3 ήδη από την 3η χιλιετία π.Χ., κάτι που συναντούμε επίσης και στα κείμενα του ανακτόρου του Mari που χρονολογούνται στο  πρώτο  τέταρτο  της  2ης   π.Χ.  χιλιετίας.4   Κατά  πόσον  όμως  η  σύνθετη  αυτή ιδεολογία που συνόδευε τη χρήση των αρωματικών ελαίων στους λαούς της Ανατολικής Μεσογείου υπήρχε και στο σύγχρονο μυκηναϊκό κόσμο; Μπορούμε να ανιχνεύσουμε κάποια από τα στοιχεία της και στις αντίστοιχες μυκηναϊκές πρακτικές, αν όντως αυτές υπήρχαν;

Είναι  γεγονός  ότι  η  μυκηναϊκή  κοινωνία  διέφερε  σε  μεγάλο  βαθμό  από εκείνες των λαών της Ανατολικής Μεσογείου. Η διαφορά αυτή φαίνεται κυρίως στην πολιτική της οργάνωση, καθώς τα μικρά μυκηναϊκά κρατίδια5  είναι δύσκολο να παραβληθούν με τα μεγάλα θεοκρατικά κράτη,6  ενώ παράλληλα αντικατοπτρίζεται και στα γραπτά κατάλοιπα των πολιτισμών αυτών, καθώς οι απλές, λακωνικού χαρακτήρα  οικονομικές  καταγραφές  των  μυκηναϊκών  κειμένων  δεν  θυμίζουν  σε

τίποτα τις πρωταρχικές μορφές λογοτεχνίας, δηλαδή τα έπη, τις προσευχές, τις αφηγηματικές περιγραφές, τα ποιήματα κ.α., που διασώζονται στα μακροσκελή κείμενα των ανατολικών λαών.

Είναι όμως επίσης γεγονός ότι την ίδια εποχή ολόκληρη η Ανατολική Μεσόγειος ήταν το θέατρο μιας έντονης οικονομικής και διπλωματικής δραστηριότητας που είχε τη μορφή διαφόρων οικονομικών συναλλαγών, διεθνών σχέσεων και επαφών, ανταλλαγής δώρων, διπλωματικών επισκέψεων και επιγαμιών.7 

ΕΘΝΙΚΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ -ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΤΑΦΟΥΣ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ

 Μέσα σε ένα τέτοιο περιβάλλον, η διακίνηση ανθρώπων 8 και αγαθών μπορεί κάλλιστα, όπως αντίστοιχα και στην περίπτωση των γλωσσικών στοιχείων, 9 να σήμαινε τη διακίνηση και την ανταλλαγή ιδεών 10 που, στην προκειμένη περίπτωση, αφορούσαν ίσως και τη χρήση των αρωματικών ελαίων.Για την ανίχνευση μιας πιθανής αντίστοιχης ιδεολογίας και στη Μυκηναϊκή Ελλάδα, πρωταρχικής σημασίας είναι το περιβάλλον όπου συναντούμε τη χρήση των ουσιών αυτών. Έτσι, από τις μαρτυρίες των ανατολικών κειμένων φάνηκε ότι η χρήση των αρωματικών ελαίων έβρισκε εφαρμογή σε περιστάσεις που αφορούσαν κυρίως την τέλεση του θρησκευτικού τελετουργικού ή σχετίζονταν με στιγμές μετάβασης, τα λεγόμενα διαβατήρια έθιμα. Σαφώς διαμορφωμένο θρησκευτικό τελετουργικό,  πολλά  στοιχεία  του  οποίου  ήταν  κοινά  με  εκείνου  των  λαών  της

Ανατολικής Μεσογείου, υπήρχε και στη Μυκηναϊκή Ελλάδα 11  και μάλιστα είναι αυτό με το οποίο σχετίζεται η μεγάλη πλειονότητα των μυκηναϊκών καταγραφών αρωματικών ελαίων στις πινακίδες της Γραμμικής Β. Παράλληλα, διάφορες τελετουργίες είναι πιθανό να συνόδευαν και εδώ ποικίλες καθημερινές πρακτικές, 12 ανάμεσά  τους  και  διαδικασίες  που  σχετίζονταν  με  τον  προσωπικό καλλωπισμό. 13  Επιπλέον, αντίστοιχα διαβατήρια έθιμα υπήρχαν και στη Μυκηναϊκή Ελλάδα. Η ύπαρξή τους διαπιστώνεται κυρίως από τα στοιχεία του ταφικού τελετουργικού, 14  ενώ πολύ σημαντική είναι και η συμβολή της πινακίδας Un 2 της Πύλου, η οποία καταγράφει προσφορές με την ευκαιρία του τελετουργικού μύησης ενός νέου άνακτα: mu-jo-me-no , e-pi , wa-na-ka-te (/myomenon epi wanaktei/, μυιομένῳ ἐπί Fανάκτει).15  Τέτοιες περιστάσεις ανάλογων τελετών μύησης είναι πιθανό ότι αποκαλύπτουν και οι παραστάσεις των τοιχογραφιών του Ακρωτηρίου της Θήρας. 16

Εξίσου όμως σημαντικός με το περιβάλλον είναι και ο τρόπος χρήσης των ουσιών   αυτών.   Όπως   λοιπόν   μας   πληροφορούν   τα   κείμενα   της   Ανατολικής Μεσογείου, όλες οι πτυχές της ιδεολογίας που επένδυε τη χρήση των αρωματικών ελαίων συμπυκνώνονταν στην πρακτική της επάλειψης, πρακτική που εκτελούταν σε ποικίλες περιστάσεις. Είναι λοιπόν ιδιαίτερα σημαντικό ότι η ίδια πρακτική ήταν γνωστή, τουλάχιστον για το θρησκευτικό τελετουργικό, και στη Μυκηναϊκή Ελλάδα, όπως με βεβαιότητα αποδεικνύει ο όρος we-(j)a-re-pe («για επάλειψη») στις πινακίδες αρωματικών  ελαίων  της  Πύλου,  προσδιορίζοντας  έλαιο  που  προοριζόταν  για λατρευτικούς  σκοπούς.17. Παράλληλα,   η   επιβίωση   της   πρακτικής   αυτής   σε περιστάσεις μετάβασης μεταγενέστερων χρόνων, 18  σε πολλές μάλιστα περιπτώσεις ακόμα και μέχρι τη σύγχρονη εποχή, 19  κάνει αρκετά πιθανή την εφαρμογή της σε αντίστοιχες περιστάσεις και της μυκηναϊκής περιόδου. 

καὶ τότε δὴ λοῦσάν τε καὶ ἤλειψαν λίπ’ ἐλαίῳ

ἐν δ ὠτειλὰς πλῆσαν ἀλείφατος ἐννεώροιο. 

 

Είπε και των συντρόφων του ο θείος Αχιλλέας στην φλόγα μέγαν τρίποδα παράγγειλε να στήσουν, να λούσουν απ’ τα αίματα το σώμα του Πατρόκλου

και αυτοί λουτρικόν τρίποδα εις την φωτιάν εστήσαν,έχυσαν μέσα το νερό και ξύλα κάτω εκαίαν και ζών’ η φλόγα την κοιλιά και το νερό θερμαίνει.

και άμα το είδαν πώβραζε στο χάλκωμα που λάμπει, τον έλουσαν τον έχρισαν με σταλαγμένο λάδι,με αλοιφήν εννηάχρονην γεμίσαν ταις πληγαίς του, πατόκορφα τον σκέπασαν στην κλίνην που τον θέσαν κι ένα σινδόνι και λευκό σάβανο επάνω απλώσαν

ΙΛΙΑΔΟΣ Σ 343-353

Αν κάνετε διπλό κλικ πάνω σε σελίδα γεμίζει όλο το πλαίσιο και δείχνει πολύ πιο μεγάλο και

ευανάγνωστο, επίσης μπορείτε να το δείτε και σε πλήρη οθόνη.

 

Για να δείτε κάποιες σελίδες πρέπει να έχετε τον flash player που μπορείτε να βρείτε πατώντας στο εικονίδιο δίπλα.

Πνευματικά δικαιώματα © 2009

 Συντελεστές  και επικοινωνία μαζί μας

       SiteLock