ΡΩΜΑΙΚΑ «ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ » ΟΝΟΜΑΤΑ ΣΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΝΗΣΙΑ 11ος και 13ος ΑΙΩΝ

1197-Κρήτη

Τορνίκης Κωνσταντίνος
Θεοχαριστίνη
Βουνιώτης Θεόδωρος
Σπαναγούδενα
Σερβόπουλος Αλέξιος
Γαβαλάς Στέφανος
Χορηγητόπουλος Γεώργιος
Διαξινός Ιωάννης
Πατζαράς Γεώργιος
Μειζότερος Βάρδας
Μονομάχος Γεώργιος
Αρκούδης Γεώργιος
Παρθενιώτης Γρηγόριος
Μαρμαράς Ιωάννης
Πεπανός Πρωτόπαπας
Χηνάριος Μιχαήλ
Αρώνης Βασίλειος
Καλλάς Κωνσταντίνος
Βυτζίνος Βασίλειος
Σαπουνάς Ιωάννης
Κοντός Γεώργιος
Ψαλίδης Κυριάκος
Ναξιώτης Σέργιος
Σαμωνάς Νικόλαος
Βιστάρχης Ιωάννης
Φαντερινός
Σελιβίρης Κωνσταντίνος
1206/7-Κρήτη
Γωνιάτου Ελένη
Αγιοστεφανίτης Στέφανος
Κοτζανάτος Ιωάννης
1073
Σαχλίκης Κωνσταντίνος
Φωτεινού Καλή
Μαγκαφάς Βασίλειος
Καραμαλλίνα Ειρήνη
Μυρσινιώτης Ιωάννης
Κατσαραδίνα Ειρήνη
Τζαγκαρόπουλος Ιωάννης
Πτελαΐτης Στέφανος
Ταχινός Λέων
Σκρίνος Ιωάννης
Μουρζούλος Ιωάννης
Τζαμίνενα Άννα
Τζάμης Ιωάννης
Πισσίτης Ιωάννης
Γραμματικός Αγαπητός
Νίκης Μιχαήλ
Φωστήρης Γεώργιος
Γαβράς Ιωάννης
Αγουριτζής Ιωάννης
Καραντινός Κωνσταντίνος
Τουφάος Πέτρος
Μαρουλάς Ιωάννης
Σιδεράς Γεώργιος
Κουκουμάς Νικήτας
Πεζούλης Ιωάννης
1214
Μαυρογεώργης Γεώργιος
Κωνστωνίτης Κωνσταντίνος
Χαροκοπίνας Γεώργιος
Μαιανδρινός Λέων
Μαγγίνος
Βλερός Κωνσταντίνος
Ασπίδενας Μιχαήλ
Λαμπώνος Λέων
Πρωτοσπαθάρης
Κουλίκης Νικήτας
Καλαβρός Πέτρος
Φωκάς Θεόδοτος
Σαράκηνος Νικηφόρος
Γουλιέλμος Θεόδωρος
Ανεμοτριχάς Γεώργιος
Ευδαιμονίτζης Ιωάννης
Λειψοί/Λέρος-1087
Βασιλίκης Μιχαήλ
Καβαλούρης
Κουτζομανίκης
Σκηνούρης Αρσένιος
Μάτζαρος
1212-3-Μίλητος
Ευλαμπής Θεόκτιστος
Κόμανης Βασίλειος
Καριανίτης Ιωάννης
Καρίκης Γεώργιος
Κουμαράς Νικήτας
Αιχμάλωτος Βασίλειος
Ζυγός Νικόλαος
Μαχητάρης Μιχαήλ
Βαλσαμών Μιχαήλ
Μυρέλαιος Χρύσανθος
Κουτοζουνάδης Γεώργιος
Πανάρετος Ιωάννης
Πτερεώτης
Στηθάτος Νικόλαος
Κουτρουβός
Λακτεντίτζης Μιχαήλ
Μανδάλης Λέων
Μαδυτήνου Μιχαήλ
Χρύσαφος Γεώργιος
Μαλλωτάρης
Ελπίδενα Ειρήνη
Βαρβηνού Ιωάννης
Κοντόπουλος
Κουρουνάς(-ός)
Κοσσίφης Νικήτας
Πολοφούτης
Ροϊδάς Μιχαήλ
Μαυρόποδος Μιχαήλ
Τζαμαύχις Νικόλαος
Θεολογίτης Ιωάννης
Μικρουτζάκης Λέων
Αντζάς Ιωάννης
Μάγιστρος Νικόλαος
Πουλλάχος Πέτρος
Κοκλάνος Βασίλειος
Κούνερης Μιχαήλ
Κουτούνης Ιωάννης
Λιδιάτης Γεώργιος
Οικονόμου Μιχαήλ
Κάστρος Μανουήλ
Ζερβός Ιωάννης
Κουλουκίνα Άννα
Ποροκόπης Κωνσταντίνος
Κουλίκης Νικήτας
Κόμης Θεόδωρος
Νοτάρης
1088-Πάτμος
Πολίτης Κωνσταντίνος
Γοργονίτης Βασίλειος
Πεπαγωμένος Ιωάννης
Ρωμανός Βασίλειος
Καλούδης Μιχαήλ
Ρωμανίτης Μιχαήλ
Χαλκεόπουλος Ιωάννης
Ευφυής Νικόλαος
Ζαχαρίας Γεώργιος
Αυτωρινός Θεοδόσιος
Λιμνιώτης Νικηφόρος
Ακτουάριος Θεόδωρος
Τραχινός Λέων
Μιτυληναίος Κωνσταντίνος
Λίμνης Λέων
Χαλκουτζής Βασίλειος
Μούρζουλος Ιωάννης
Καματηρός Βασίλειος
Καραζάς Μιχαήλ
1088
Μαύλιος Γεώργιος
Λέων
Αλαβαντινός Βασίλειος
Πολύευκτος Ιωάννης
Αμπουκάς Ιωάννης
Τρύφυλλος Κωνσταντίνος
Καθαρός Ιωάννης
Μωροχαρζάνης Ευδόκιμος
Κόμης Ιωάννης
Σγουρός Λέων
1216-Πάτμος
Ακροπολίτης Νικόλαος
Γαβαλάς Βασίλειος
Ματζούκης Αναστάσιος
Προωτάς Γεώργιος
Χρυσοβέργης Ιωάννης
Λυθοπυργίτης Γεώργιος
Αβούκης Νικόλαος
Λουλλούδης Γεώργιος
Πεκούλης Βασίλειος
Κόμης Ιωάννης
Ραδηνός Ιωάννης
Άπουκας Γεώργιος
Βηριώτης Νικόλαος
Καλοειδής Νικόλαος
Πρίγκουλος Ιωάννης
Καππαδόκης Νεόφυτος
Βαρύς Κωνσταντίνος
Μαυρόποδος Ανδρόνικος
Κυπαρισσιώτης Ιωάννης
Κρατερός Αλέξιος
Καράμαλλος Λέων
Ζωναράς Νικόλαος
1216-Κως
Τζάνζης Νικόλαος
Βεργώτης Γεώργιος
Χρυσοχόου Λέων
1088-Λειψοί/Πάτμος
Πεντάφωλλος Νικόλαος
Πατμιώτης Καλός
Βαρύς Νικήτας
Τζιμισχής Κυριάκος
Ποθετής Ιωάννης
Κατέας Βασίλειος
Λιγίδης Νικήτας
Παπαδόπωλος Κωνσταντίνος
Καλαμίτης Νικήτας
Κουνδουμάς Ιωάννης
Αλίμνης Μιχαήλ
Βαγιάνος Ιωάννης
Σκουταρίτης Γεώργιος
Καλαμιώτης Κωνσταντίνος
Ρουχάς Γεώργιος
Γεωργός Ιωάννης
Χουβέσης Μιχαήλ
Ψωμοζούλης Ιωάννης
Γολευτής Μιχαήλ
Κοψινός Χριστόφορος
Χαρατζής Ιωάννης
Μανασσής
Στρατιώτης Βασίλειος
Παγκάς Ιωάννης
Μιγκιράκος Κωνσταντίνος
Καστελλίτης Ιωάννης
Ζυγιασμένος Γεώργιος
Βεργώτης
Ζωγράφος Γεώργιος
Νικηφόρος
Γαλάτης Μιχαήλ
Παππαδόπουλος Νικόλαος
Βαρδής Ιωάννης
Φαφουλάκης
Χωνιάτης Γεώργιος
Καστρίσιος Θεοδόσιος
Κοκώπουλος Ιωάννης
Ικανάτος Βάρδας
Περαματάς Παντολέων
Ανεμοπράτης Βασίλειος
Καρπιανίτης Ιωάννης
Χαμέτης Νικόλαος
Αγιογεωργίτης Ιωάννης
Σκουρόλλος Ιωάννης
1099-Λειψοί
Θεοτζής Ιωάννης
Αγιοειρηνίτης Ευλαμπτος
Καρουλίτζης Γεώργιος
Πλευρής Γεώργιος
Κοκκίνης Ιωάννης
Αμπουχάς Λέων
1118-Κρήτη
Μουσικός Νικόλαος
Κολικός Ιωάννης
Πριμμικήρης Νικήτας
Φιλοκάλης Ευμάθιος
Εγγαλάβας Στέφανος
Αριβής Βασίλειος
Πασχάλης Κωνσταντίνος
Διαβολογύρης
Λουρέδος Νικόλαος
Βούρτζης Κωνσταντίνος
Κυδώνης Ιωάννης
Τουρμάρχος Γεώργιος
1259
Κοντόρης Νικήτας
Εξηπλίτης Ιωάννης
Σκευοφύλακος Νικήτας
Τοξαράς Γεώργιος
1145
Ροδιάς Νικηφόρος
Κομητάς Δημήτριος
Υαλέας Γεώργιος
Στραβορωμανός
Σκουταράτος Κωνσταντίνος
Πεπαγωμένος Ιωάννης
Αντιοχίτης Νικόλαος
1118-Πάτμος
Νυσίριος Ιωάννης
Αγιοθεοδωρίτης Μιχαήλ
Ορφανός Λέων
Παντέχνης Θεοδόσιος
Καλοϊδης Κωνσταντίνης
Πηλινίτης Ιωάννης
Στεριώνης Ιωάννης
Παναγιώτου Μιχαήλ
Ματζόνης Γεώργιος
Λιβαδάς Δημήτριος
Κρίτζης Νικόλαος
Ματζαρίνος Θεόδωρος
Λικαρδίτης Γεώργιος
Κλαυδιοπολίτης Ιωάννης
Δρόσος Μιχαήλ
Μελίγνος Ιωάννης
Ραψομάτης Κωνσταντίνος
Συρόπουλος Ιωάννης
Ανατολίτης Κωνσταντίνος
Αρμενόπουλος Βασίελιος
Φωτηνός Ιωάννης
Τζιτάς Κωνσταντίνος
Μαργαρίτης Ιερεύς
Αοίνος Λέων
Συριανός Γεώργιος
Τρικλινιώτης Πάγκαλος
Επιφάνης Ιωάννης
Σχοινάς Κωνσταντίνος
Πραιτοριανός Ιωάννης
Σγουρός Ιωάννης
Ζαχαλάς Διακονός
Μεγαληνίτης Κωνσταντίνος
Πεπεγωμένος Νικηφόρος
Βράμιος Νικήτας
Ειρηνικός Θεοχάριστος
Δούκας Δανιήλ
Σεργόπουλος Αλέξιος
Ταρκέτης Γερμανός
Αγέλαστος Βασίλειος
Βαραγγόπουλος Αλέξιος
Ραδηνός Κωνσταντίνος
Σκολάρης Θεόδωρος
Σπληνιάρης Ανδρόνικος
Μονοχυτράς Γεώργιος
Κασταμονίτης Κωνσταντίνος
Σταφίδαρος Κωνσταντίνος
1193-Κρήτη
Μεγαλώματης Μιχαήλ
Σταυρακιώτης Λέων
Τζαγγρουνάς Ιωάννης
Ψηλός Κώνστας
Σαμψηνός Κωνσταντίνος
Στρουμπής Μιχαήλ
Κουτρούβαινας Διονύσιος
Πολίτης Μανουήλ
1250
Βατός
Μούσος Λέων
Ορέστης Λεόντιος
Πινακάς Ιωάννης
Χρυσοβέργης Μιχαήλ
Ζαγαρομμάτης Γεώργιος
Κοντοστέφανος Στέφανος
Μαιανδρινός Κωνσταντίνος
Ματζιτήρης Ιωάννης
Τζαγγρουνάς Ιωάννης
Ποθόπουλος Ιωάννης
Σαμψηνός Κωνσταντίνος
Καλόθετος Νικηφόρος
1259-Πάτμος
Μούφλος Κωνσταντίνος
Κουτρούβαινας Διονύσιος
Μούσος Λέων
1195-Πάτμος
Πινακάς Ιωάννης
Ζέπας Γεώργιος
Φοραδάρης
Τριβλαττίτης Γρηγόριος
Καρυστινός Θεόδωρος
Πετάκης
Ταρωνίτης Θεόδωρος
Μαγκαφάς Ιωάννης
Ικριώτης Κωνσταντίνος
Παπαδιάς
Γαβαλάς Στέφανος
Βαλλώτινας
Κρατερός Επιφάνιος
Κατακαλών Γεώργιος
Μαδαρίτης Θεόδωρος
Πιδόκουλος
Σεργόπουλος Ιωάννης
Τζυχλονάς
Χρύσανθος Ιωάννης
Φωκάς Θεόδοτος
Μεσοποταμίτης Μιχαήλ
Ψαλάνης
1190
Κοσμούς ΜιχαήλΕξώτροχος Κωνσταντίνος
Λαλουμάς
Πατζός Ιωάννης
Αναπλιώτης Γρηγόριος
Λαμπηνός Θεόδωρος
Κρεμασμένος Κωνσταντίνος
Κριθαράς Γαβριήλ
Πανφούτιος Ευστάθιος
Βοτανειάτης Ιωάννης
Ακρωτηριανός Γεώργιος
Παπανδρονικόπουλος
Καστελλίτης Ιωάννης
Χατζίκιος Θεόδωρος
Λέριος Νικήτας
Ορυζάς Δημήτριος
Μυλασσίτης
Ζέπας Γεώργιος
Λέριος Κυριάκος
Βελισσαριώτης Μιχαήλ
Ηνιώτου Θεοφανώ
Ράπτης Λέων
Αφράτος
Λίμνενας(της) Μαρία
Γουδέλης Λέων
Πάγκαλος Ιωάννης

ΕΠΩΝΥΜΑ ΠΡΟΕΡΧΟΜΕΝΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ

Πολλά επώνυμα προέρχονται ,σύμφωνα με τον Ν.Π. Ανδριώτη, «Συμβολή στη μελέτη των νεοελληνικών επωνύμων» από:

-Απλά ρήματα από τον ενεστώτα της οριστικής στο πρώτο ενικό πρόσωπο:
Βήχος (βήχω), Βλάβος( βλάβω), Θαρρός (θαρρώ), Καταλειπός (καταλείπω), Καπνίζος (καπνίζω), Καταντός (καταντώ), Κατέχος (κατέχω), Κιλαηδώνης (κελαηδώ), Κλάνος( κλάνω), Κλώθος (κλώθω), Κρένος (κρένω), Λέγος (λέγω), Λυγίζος (λυγίζω), Νυστάζος-Νυσταζόπουλος(νυστάζω), Πιστευός (πιστεύω), Τρέμος (τρέμω), Ψάχος (ψάχω).
-Επώνυμα από τον ενεστώτα στο τρίτο ενικό πρόσωπο, με προσθήκη του πτωτικού –ς της ονομαστικής των αρσενικων ονομάτων:
Αγρεύης (αγριεύει), Ασημώνης (ασημώνει), Βουλώνεις (βουλώνει), Γαργαλής (γαργαλεί), Γουρλώνης (γουρλώνει), Δένης (δένει), Κακιώνης (κακιώνει), Κατέχης (κατέχει), Κολώνης (κωλώνει),Κουμαντάρης-Κουμανταράκης (κουμαντάρει), Κουτσοπίνης (κουτσοπίνει), Κρυώνης (κρυώνει), Μαγκώνης (μαγκώνει), Μαργώνης (μαργώνει), Παρασύρης (παρασύρει), Παχύνης (παχύνει), Περιμένης (περιμένει), Πλάλης (πιλαλεί), Ροβόλης (ροβολεί), Τρέμης (τρέμει), Τρίζης (τρίζει) κτλ.
-Επώνυμα που έχουν βάση τους γραμματικούς τύπους του μέλλοντα και του αόριστου:
Ακλάσης( κλάσει), Βροντήσης (βροντήσει), Γανώσης (γανώσει), Γδύσης (γδύσει), Γελάσης-Γελασέας-Γελασάκης (γελάσει), Κακίσης (κακίσει), Καπνίσης (καπνίσει), Καταφέρης (καταφέρει), Κατέβης (κατέβει), Κλάψης-Κλαψής (κλάψει), Κοιμίσης (κοιμίσει), Κολάσης (κολάσει), Κορδώσης (κορδώσει), Κορώσης (κορώσει), Κράξης (κράξει), Λιμάξης (λιμάξει), Μαλώσης (μαλώσει), Σιμώσης (σιμώσει), Φάης (φάει), Χάψης (χάψει).

Από την αντιστοιχία αυτή του τρίτου ενικού προσώπου του ρήματος και του επωνύμου φαίνονται να παρεκκλίνουν τα Παίξος, Χάσος, Συλλάβος όπου υπόκεινται μάλλον στο πρώτο ενικό πρόσωπο, και τα Γράψας, Γραψίας, Δώσας, Λάμψας, Παίξας, Πλακώσας, Χάσας και Χάψας που είτε προέρχονται από το τρίτο πρόσωπο του ενικού ή πρόκειται για μετοχές αορίστου.
Επώνυμα από τον ενεστώτα της προστακτικής:
Αγνάντας, Αλησμονής, Γαργάλας, Γύρνας, Ζήβας(ζήβα=σβήσε), Ζούπας, Καβάλας, Καβαλίκας, Καρτέρας, Κατέβας, Κλότσας, Κοίτας, Λάσκας, Λειτούργης, Μάινας(μαϊνάρω), Ξεφλούδας, Παρηγόρης, Πασπάτης, Περπάτης, Πιλάλης, Ρούφας, Σαλαπάτας, Σάλταςμ Σκούντας, Σκύφτας, Συντήρηςμ Σφύρας, Τραγούδας, Τρέχας(πρβ.Παπατρέχας), Τσάκος(τσάκω=προστακτική του τσακώνω), Τσαλαπάτας, Τσίμπας, Τσαλαβούτας, Τσουρούφλιας, Φέγγας, Φεύγας και Φευγάς, Χαιρέτας.

ΕΘΝΙΚΑ ΟΝΟΜΑΤΑ
Σύμφωνα με τον Διόνυσο τον Θράκα (εκδ.G Uhling) (εθνικόν έστιν το έθνους δηλωτικόν, ως Φρύξ , Γαλάτης) τα ονόματα αυτά που σχηματίζονται από ονόματα χωρών πόλεων κλπ.
Από τα κλασσικούς χρόνους και αργότερα μεγάλη χρήση των εθνικών ονομάτων: Εκαταίος ο Μιλήσιος , Απολλώνιος ο Τυανεύς Κόιντος ο Σμυρναίος κλπ.
Τα βυζαντινά παρωνύμια που προϋποθέτουν εθνικό όνομα συγκαταλέγονται ανάμεσα σε άλλα και τα εξής: Αρμενιάκος , Βούλγαρος , Καππαδόκης , Φράγκος , Καλυβίτης ( Τα νεοελληνικά εθνικά επώνυμα σχηματίζονται συνήθως με αρχαιοελληνικά η αρχαιότερης καταγωγής επιθήματα και σπανιότερα με ξένα: Αθηναίος , Θηβαίος , Κερκυραίος , Μυτιληναίος. -ανός/ιανός Αμοργιανός (Αμοργός) , Καλαματιανός , Κουταλιανός ( Εθνικό ως επώνυμο μπορεί να προκύψει με την προσθήκη ενός -ς σ’ένα τοπωνύμιο Αϊδίνης ,Βαλαώρας , Γκούρας (Γκούρα Φθιώτιδος) , Γρανίτσας (Γρανίτσα Ιωαννίνων) κλπ. Επαγγελματικά Δήλωναν αρχικά επάγγελμα η αξίωμα , αλλά γρήγορα καθιερώθηκαν ως επώνυμα , καθώς διευκόλυναν τη διάκριση ατόμων με το ίδιο όνομα σε κλειστές ιδίως κοινωνίες. Εκφέρονται κανονικά στην ονομαστική (Αμπελάς ,Γούναρης ) και σπάνια στη γενική (Ιατρού ,Οικονόμου).

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΑ ΟΝΟΜΑΤΑ

Τα επαγγελματικά ονόματα εμφανίζονται ήδη από τα αρχαία χρόνια (Αιπολός , Βουκόλος , Ακέστωρ <ιατρός> , Ναυπηγός , και
πολλαπλασιάζεται στα βυζαντινά χρόνια : Αμπελάς . Λαχανάς ,Ζωναράς ,Καμπανάρης , Γραμματικός ,Παλαιολόγος <που ασχολείται με τα παλαιά>.
Μια μεγάλη κατηγορία βυζαντινών επαγγελματικών ονομάτων περιλαμβάνει ονόματα κοσμικών και εκκλησιαστικών αξιωμάτων : Δομέστικος ,Δούκας , Λογοθέτης , Νοταράς , Σχολάριος <σωματοφύλακας του αυτοκράτορα>.
Αρκετά από τα βυζαντινά επαγγελματικά που προσδιορίζουν εκκλησιαστικά αξιώματα διατηρήθηκαν έως σήμερα είτε ως αξιώματα είτε ως επώνυμα χάρη στην εκκλησιαστική παράδοση : Δομέστιχος , Έξαρχος ,-άκος , -ίδης , -όπουλος , Ευταξίας (ο επί <της ευταξίας> της εκκλησίας).
Τα πιο συνηθισμένα παραγωγικά επιθήματα για τον σχηματισμό των νεοελληνικών επαγγελματικών είναι τα -άρης και ας. –άρης:Αρκουδάρης , Γελαδάρης. –ας Ασβεστάς, Βαγενάς (βαρελάς). Τα περισσότερα από τα ξένα επαγγελματικά που πέρασαν στη γλώσσα μας έχουν τούρκικη καταγωγή: Αλμπάνης –οπουλος και Ναλμπάνης (nalbant πεταλωτής) .
Ορισμένα από τα επαγγελματικά τουρκικής προέλευσης δηλώνουν αξίωμα:Βεζίρης , Δερβέναγας , Ζαΐμης , Κεχαγιάς .
Το παραγωγικό επίθημα των επαγγελματικών τουρκικής αρχής είναι το –τζής /-τσής (-ξής ) ,Αλτιντζής –όγλου (altinci χρυσοχόος ) Πεσμαζόγλου (pestamalci κατασκευαστής και πωλητής πετσετών μπάνιου).
Από τα ξένα επιθέματα επαγγελμάτων εκπροσωπούνται με περιορισμένα παραδείγματα τα ιταλικά –iere (Καροτσιέρης ,Κασιέρης , Μπαρμπέρης.κλπ) και -oro (Σπαγγαδόρος).

ΠΑΡΩΝΥΜΙΑ
Αποτελούν το κύριο όγκο των επωνύμων και προέρχονται από χαρακτηρισμούς των παρονομαζομένων που βασίζονται , σε σωματικές , πνευματικές , ηθικές και άλλες ιδιότητες . Ο Μ.Τριανταφυλλίδης χρησιμοποιεί τον όρο παρατσούκλι.Την λέξη Παρωνύμιο την συναντάμε και σαν πινόμι , πινομή ,παραγκώμι , προσονείδιν (ποντιακό) , Περιγέλιο ,σουσούμι κλπ.
Οι βυζαντινοί χρησιμοποιούσαν τις εκφράσεις :την κλήσιν , την επίκ-λησιν , το επίκλην , τουπίκλην , την επωνυμία ,το επώνυμον , την προσηγορία , τούνομα έχων παρωνύμιο φέρων κλπ.

ΟΙ ΑΡΧΑΙΟΙ ΈΛΛΗΝΕΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝ ΓΙΑ ΤΟ ΠΑΡΩΝΥΜΙΟ ΤΟΝ ΟΡΟ ΕΠΙΘΕΤΟΝ.

Το παρωνύμιο ορίζεται από τον Διονύσιο τον Θράκα ως εξής :<παρώνυμον Δε έστι το παρ’ όνομα ποιηθέν , οίον θέων>
Τα αρχαία παρωνύμια αναφέρονται σε σωματικές ιδιότητες (Γάστρων , Γνάθων ,Δόναξ , Κεφάλων , Μέτωπος.)
Σε ψυχικές ιδιότητες :(Δέξιος , Μαργίτης , Βίαιος ,Πράος κ.α.)
σε παρομοιώσεις με ζώα :(Αμνός , Γρύλος , Δράκων , Ιέραξ , Μέλισσος κ.α.)
και φυτά :(Άλατος ,Καρδάμα ,Κρόκος ,κ.α.)
στην ημέρα της γέννησης (Ανθεστήριος , Λήναιος , Πανιώνιος , Σωτήριος κ.α.)
Στα βυζαντινά χρόνια και ιδιαίτερα από τον 9ον αιώνα και εξής δημιουργούνται πολλά παρωνύμια που χρησιμοποι-ούνται ως βυζαντινά και νεοελληνικά οικογενειακά ονόματα :Γρηγόριος ο Πτερωτός ,Βάρδας ο Πλατυπόδης , Βασίλειος ο Πετεινός κ.α.
Πολύ γνωστά βυζαντινά παρωνύμια είναι λ.χ. τα :Βαρβάτος , Μυστάκων ,
Η κατάταξη των παρωνυμίων γίνεται με τα εξής κριτήρια:
α)Σωματικές ιδιότητες :Βεργής , Βραχνός ,Ζερβός ,Καμπούρης κ.α.
Β )Ψυχικές , πνευματικές ,ηθικές ,και άλλες ιδιότητες : Αγέλαστος , Βιαστικός ,Θλιμμένος , Κοιμήσης , Λεβέντης ,Τεμπέλης , Κατεργαράκος , Νταής , Νυστάζος κ.α.
Γ) Παρομοιώσεις με ζώα :Αλεπουδέλης , Γάτος , Ζυγούρης , Λύκος , Ποντίκης , Τσάκαλος , Γκιόνης ,Κίρκος κ.α.
Δ) Παρομοιώσει με φυτά : Βλιτάς ,Γαρούφαλος , Καρπουζάς , Πιπέρης , Ρεβίθης κ.α.
Ε) Αντικείμενα καθημερινού βίου .Βελέντζας , Δακτυίδης , Κουλούρας , Λαγάνας , Ταγάρης κ.α.
ΣΤ) Καιρός και χρόνος: Βοριάς ,Γρέκος , Σορόκος ,Κατσιφάρας , Χιόνης κ.α.
Ζ) Συγγένεια και ηλικία :Αφεντάκης , Εγγονόπουλος , Κανακάρης , Ορφανός ,Παπούλιας , Πατέρας –άκης .
Η ) Φράσεις (που συνήθιζε ο παρονομαζόμενος) Καλλιώρας ,Καλώστος , Καληνύχτας , Σιαπέρας κ.α.