ΑΚΡΑΙΦΝΙΟΥ ΕΥΡΗΜΑΤΑ

ΑΚΡΑΙΦΝΙΟΥ ΕΥΡΗΜΑΤΑ

6^ο αιώνας έως τον 2^Ο αι. π.Χ.

ΉΡΘΑΝ ΣΤΟ ΦΩΣ 698 ΑΡΧΑΙΟΙ ΤΑΦΟΙ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΕΙΔΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΠΛΑΤΥΝΣΗ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΟΔΟΥ ΑΘΗΝΩΝ-ΛΑΜΙΑΣ

Χάλκινο συμπαγές κάτοπτρο σικυώνιου εργαστηρίου με λαβή-καρυάτιδα.

Από τον λακκοειδή τάφο 440. Περί τα 460 π.Χ. (Copyright: ΥΠΠΟ/Θ' ΕΠΚΑ)

Ερυθρόμορφη λήκυθος με πλαστική παράσταση φτερωτού ερωτιδέα, που ίπταται πάνω από τα κύματα. Από τον λακκοειδή τάφο 440 του νεκροταφείου. Τελευταίο τρίτο του 4ου αι. π.Χ. (Copyright: ΥΠΠΟ/Θ' ΕΠΚΑ)

Κατά τη διαπλάτυνση της εθνικής οδού Αθηνών-Λαμίας στο ύψος του σημερινού Ακραιφνίου, που πραγματοποιήθηκαν από την ΕΥΔΕ-ΠΑΘΕ με χρηματοδότηση από το Β΄ Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης, διενεργήθηκαν από τη Θ' Εφορεία σωστικές ανασκαφές διάρκειας τεσσάρων περίπου ετών (Νοέμβριος 1994-Αύγουστος 1998). Τα ευρήματα αποδεικνύουν τη συνεχιζόμενη χρήση του χώρου από την ύστερη γεωμετρική εποχή έως τους ύστερους ρωμαϊκούς χρόνους.
Οικοδομικά κατάλοιπα οικισμού της μέσης βυζαντινής περιόδου ερευνήθηκαν επίσης από τη Θ΄ ΕΠΚΑ, με ενημέρωση της συναρμόδιας 1ης ΕΒΑ, για λόγους επιτάχυνσης των εργασιών κατασκευής της οδού.

Χάλκινο συμπαγές ειδώλιο ίππου σε ορθογώνια βάση από το χώρο του ιερού. Η βάση φέρει στην κάτω επιφάνεια ανάγλυφα γραμμικά μοτίβα.Ύστεροι γεωμετρικοί χρόνοι (Copyright: ΥΠΠΟ/Θ' ΕΠΚΑ)

Πήλινη προτομή πολοφόρου Αθηνάς, που έφερε γοργόνειο στο στήθος. Από λάκκο-αποθέτη του ιερού. Ώριμοι κλασικοί χρόνοι (Copyright: ΥΠΠΟ/Θ' ΕΠΚΑ)

Οι ανασκαφές αποκάλυψαν εκτεταμένο τμήμα του αρχαίου παραλίμνιου νεκροταφείου της Ακραιφίας, που είχε προσανατολισμό Β-Ν και εκτεινόταν εγκάρσια προς τον εθνικό δρόμο. Ήλθαν στο φως 698 τάφοι (499 ενταφιασμοί και 199 ταφικές πυρές), όλων των γνωστών τύπων (λακκοειδείς -απλοί ή με αναβαθμούς κατά μήκος των μακρών πλευρών- κεραμοσκεπείς, κιβωτιόσχημοι, εγχυτρισμοί, ταφές σε λάρνακες, ταφές σε αβαθή ορύγματα καλυμμένα με λιθοσωρό).
Οι τάφοι καλύπτουν έναν χρονικό ορίζοντα από τους ύστερους γεωμετρικούς χρόνους έως τους πρώτους αυτοκρατορικούς αιώνες. Η πλειονότητά τους χρονολογείται από τον 6ο έως τον 3ο-2ο αι. π.Χ.

Πήλινα ομοιώματα χεριών από λάκκο-αποθέτη του ιερού. Ώριμοι κλασικοί χρόνοι (Copyright: ΥΠΠΟ/Θ' ΕΠΚΑ)

Η ανεύρεση δύο ισχυρότατων καμπύλων τοίχων, κτισμένων σε δύο μέτωπα από μεγάλους ακατέργαστους ογκολίθους και εσωτερικό γέμισμα από αμμοχάλικο, που διερευνήθηκαν σε συνεχή πορεία μήκους 30 μ., αποδεικνύει τη μέριμνα των κατοίκων για την προστασία της χρήσιμης προς καλλιέργεια γης από τις συνεχείς πλημμύρες της λίμνης τότε Κωπαΐδας.
Διαπιστώθηκαν δύο φάσεις κατασκευής, η παλαιότερη ανήκει στην ελληνιστική εποχή και η νεότερη, που αποτελεί μερική επισκευή, στους βυζαντινούς χρόνους.

Μελανόμορφος σκύφος από τον ίδιο λάκκο-αποθέτη του ιερού, στον οποίον βρέθηκε η προτομή και τα ομοιώματα των χεριών. Ώριμοι κλασικοί χρόνοι (Copyright: ΥΠΠΟ/Θ' ΕΠΚΑ).

Εκτός από το νεκροταφείο αποκαλύφθηκαν στο χώρο διάνοιξης της νέας γέφυρας του Ακραιφνίου οικοδομικά κατάλοιπα ύστερων γεωμετρικών χρόνων, που ανήκουν πιθανότατα σε ιερό που καταστράφηκε από πυρκαγιά.

Ορθογώνιος κλίβανος με δίδυμο θάλαμο θέρμανσης και στεγασμένο στόμιο πυροδότησης. Ρωμαϊκοί χρόνοι
(Copyright: ΥΠΠΟ/Θ' ΕΠΚΑ)

Στην ίδια θέση ήλθαν στο φως τελετουργικές πυρές με πλήθος ειδωλίων, κυρίως όρθιων πολοφόρων και ένθρονων γυναικείων μορφών, που σχετίζονται με τη συνεχιζόμενη λατρεία στην περιοχή, η οποία καλύπτει το διάστημα από την ύστερη αρχαϊκή έως την ώριμη κλασική περίοδο.

Κάτοψη ταφικού κτιρίου - "Ηρώου". Ρωμαϊκοί χρόνοι
Copyright: ΥΠΠΟ/Θ' ΕΠΚΑ

Σε λάκκο-αποθέτη βρέθηκε πήλινη προτομή της θεάς Αθηνάς και πήλινα ομοιώματα χεριών, που επιτρέπουν την απόδοση της λατρείας στη συγκεκριμένη θεά. Οικοδομικά κατάλοιπα των όψιμων κλασικών χώρων αποδίδονται πιθανότατα σε εργαστήρια ή ιερούς χώρους στον τόπο της λατρείας. Η ζωή του ιερού διήρκεσε ως τους πρώιμους ελληνιστικούς χρόνους.

Το ταφικό κτίριο-"Ηρώο" από βόρεια. Ρωμαϊκοί χρόνοι
Copyright: ΥΠΠΟ/Θ' ΕΠΚΑ

Σημαντική ήταν επίσης η αποκάλυψη στη βόρεια πλευρά της οδού ταφικού κτιρίου-Ηρώου ρωμαϊκών χρόνων με τάφους-θήκες που περιείχαν πολλαπλές ταφές.

Οστεοθήκη από λευκό ασβεστόλιθο, που φέρει παράσταση ήρωα-ιππέα στην όψη και επιγραφή ΕΠΙ ΠΑΝΦΙΛΩ ΗΡΩΙ στο κάλυμμα. Από το "Ηρώο". Ρωμαϊκοί χρόνοι (Copyright: ΥΠΠΟ/Θ' ΕΠΚΑ).

Η αποκάλυψή του επιβεβαίωσε την πρώιμη εμφάνιση ηρωολατρείας στη Βοιωτία και επαλήθευσε τις επιγραφικές μαρτυρίες, που κάνουν λόγο για ηρώα στην περιοχή. Αρκετά μέτρα ανατολικότερα ήλθε στο φως κλίβανος ορθογώνιας κάτοψης με δίδυμο θάλαμο θέρμανσης και στόμιο πυροδότησης στη δυτική πλευρά, που στεγάζονταν με τοξοστοιχίες.

Η εσχάρα είχε καταστραφεί, ενώ ο θόλος του θαλάμου όπτησης βρέθηκε σε μάζες πηλού εξωτερικά του κλιβάνου. Πλησίον αυτού ανασκάφηκε χώρος προετοιμασίας του πηλού. Η όπτηση πλίνθων σε αυτόν δεν μπορεί να αποκλεισθεί. Χρονολογείται στους ρωμαϊκούς χρόνους.

Αγρέπαυλη (villa rustica) με ελαιοπιεστήριο. Ύστεροι ρωμαϊκοί χρόνοι.
(Copyright: ΥΠΠΟ/Θ' ΕΠΚΑ)

Αγρέπαυλη (villa rustica) οκτώ δωματίων με επιμελημένο δάπεδο (opus pseudospicatum) που διέθετε και ελαιοπιεστήριο, και εκτεταμένα οικοδομικά κατάλοιπα, που αποδίδονται σε εργαστήρια, υστερορωμαϊκών χρόνων, αποτελούν αποδείξεις της νέας ακμής της Ακραιφίας αυτή την εποχή.

Πλησίον του κόμβου εισόδου προς το σημερινό χωριό Ακραίφνιο αποκαλύφθηκε κτιριακό συγκρότημα που διασώζει ένδεκα τοίχους, και αποσπασματικά κατάλοιπα κάποιων άλλων, που ανήκουν στη μέση βυζαντινή περίοδο.

Αρμόδιες Υπηρεσίες ή Φορείς:
Θ΄ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων

Εμπλεκόμενες Υπηρεσίες ή Φορείς:
ΕΥΔΕ-ΠΑΘΕ - Β΄ Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης

Επιστημονικοί υπεύθυνοι:
Έλενα Βλαχογιάννη
Αρχαιολόγος

Σαμπατάι Β., Παιδικές ταφές Ακραιφνίας, στα Πρακτικά του Γ΄Διεθνούς Συνεδρείου της Εταιρείας Βοιωτικών Μελετών, (4-8/9/1996), σελ: 494 -535.

Σαμπετάι Βικτωρία - Βλαχογιάννη Έλενα, Α.Δ.51, Β1, (1996), σελ:272-278.*

ΡΩΜΑΙΚΑ ΛΟΥΤΡΑ