πίσω

H Σημασία των Ελευσινίων Μυστηρίων

Nam mihi cum multa eximia divinaque videntur Athenae tuae peperisse atque in vitam hominum attulisse, tum nihil meilus illis mysteriis, quibus ex agresti immanique vita exculti ad humanitatem et mitigati sumus, initiaque ut appellantur ita re vera principia vitae cognovimus, neque solum cum laetitia vivendi rationem accepimus, sed etiam cum spe meliore moriendi.

Γιατί ανάμεσα στους εξαίρετους και πράγματι θεϊκούς θεσμούς που η Αθήνα σας έχει γεννήσει και φέρει στην ανθρωπότητα, καμία, κατά τη γνώμη μου, δεν είναι καλύτερη από αυτά τα Μυστήρια. Γιατί μέσω αυτών αποβάλαμε το βάρβαρο και άγριο τρόπο ζωής και μορφωθήκαμε και εκπολιτιστήκαμε. Και "μύησις" καθώς αποκαλείται, πράγματι μάθαμε τις απαρχές της ζωής και αποκτήσαμε τη δύναμη όχι μόνο να ζούμε ευτυχισμένοι, αλλά και να πεθαίνουμε με μια καλύτερη ελπίδα.

— Κικέρων, Περί νόμων, Βιβλίο Β',36

 

 

 

 
Το Ιερό της Ελευσίνας θεωρείται ως ένας από τα σπουδαιότερους αρχαιολογικούς χώρους. Στο χώρο αυτό λατρεύτηκε με σεβασμό και απέραντο μυστήριο η Θεά Δήμητρα και η κόρη της Περσεφόνη. Η Περσεφόνη ήταν τόσο όμορφη που προκάλεσε τον Θεό Πλούτωνα. Ο άρχοντας του Κάτω Κόσμου μεταμορφώθηκε σ΄ ένα πανέμορφο άνθος, τον μυθικό νάρκισσο• το άνθος προκάλεσε τον ενδιαφέρον της Περσεφόνης εκεί που έπαιζε και προσπάθησε να το κόψει, ο Κρόνος την άρπαξε με βία και ανάγκασε την Κόρη να βγάλει μια τόσο δυνατή και σπαραχτική κραυγή που την άκουσε η μάνα της στον Όλυμπο.
Η Θεά Δήμητρα με αφάνταστη λύπη, άσιτη και απότιστη, αναζητούσε την Κόρη για εννιά συνεχόμενες ημέρες. Τριγυρνούσε από εδώ και από εκεί όσπου ο δρόμος της την έφερε στην Ελευσίνα. Μετά από εννέα μέρες αναζήτησης χωρίς αποτέλεσμα, κάθισε επιτέλους να ξεκουραστεί σ΄ ένα σκιερό μέρος που είχε μια ελιά και ένα πηγάδι.
Εκεί πήγαν για να πάρουν νερό οι τέσσερις κόρες του Κελεού, βασιλιά της Ελευσίνας, και συνάντησαν την ταλαιπωρημένη γυναίκα, τη Θεά Δήμητρα, που είχε μεταμορφωθεί σε γραία.
Λυπήθηκαν την «Γραία» και την πήγαν στο ανάκτορο του πατρός τους. Εκεί η μητέρα τους πρότεινε στην Δήμητρα, την οποία αρχικά δεν αναγνώρισε, να αναλάβει την ανατροφή του μικρού πρίγκιπα Δημοφώντα.
Η Δήμητρα συμφώνησε , και για να δείξει την ευγνωμοσύνης της έκανε μυστικά όλες εκείνες τις διαδικασίες για να γίνει ο μικρός αθάνατος. Ο μικρός Δημοφώντας αναπτυσσόταν γρήγορα, και αυτός ήταν ο λόγος που έκανε την μητέρα του να παρακολουθήσει την Τροφό. Όταν η μητέρα είδε τις διαδικασίες αθανατοποίσης του μικρού Δημοφώντα, που μεταξύ των άλλων η Δήμητρα τού έκαιγε όλα τα θνητά σημεία, η μητέρα τρόμαξε και έτσι φανερώθηκε στην γραία τροφό Δήμητρα.
Η Δήμητρα τότε φανέρωσε την πραγματική της ιδιότητα και προέτρεψε τον πατέρα Κελεό να χτίσει έναν ναό και βωμό για να κλειστεί μέσα. Η λύπη της ήταν τόσο μεγάλη που η γη δεν έβγαζε καρπούς για την διατήρηση του ανθρώπινου είδους.
Τότε ο Δίας, με τον οποίο η Θεά Δήμητρα είχε συλλάβει την Κόρη, διέταξε τον Ερμή να κατέβει στον Άδη και να ανεβάσει την Περσεφόνη από τον Κάτω στον Επάνω Κόσμο. Η Περσεφόνη επιστρέφει με έναν όρο τον οποίο αποδέχτηκε η Δήμητρα• να μένει η Κόρη τούς οκτώ μήνες μαζί με την μάνα της και τους άλλους τέσσερις «υπό ζόφον ηερόεντα».
Έτσι η Δήμητρα γαλήνεψε και η γη έδωσε ανεμπόδιστα τους καρπούς της. Η Δήμητρα δίδαξε στους Ελευσίνιους τον τρόπο που επιθυμούσε να την λατρεύουν οι θνητοί. Οι τελετές αυτές ονομάστηκαν Μυστήρια και οι μυημένοι ζούσαν ευτυχισμένοι και εξασφάλιζαν καλύτερες συνθήκες στην μεταθανάτια ζωή.
Η μύηση είχε τρία επίπεδα και τα Ιερά σκεύη που φυλάσσονταν όλο το χρόνο στην Ελευσίνα μεταφέρονταν στην Αθήνα σε πομπή μέσω της Ιεράς Οδού. 
Η πομπή περνούσε τις Λίμνες των Ρειτών, διέσχιζε το Ιερό της Αφροδίτης τον Ναό του Δαφνηφόρου Απόλλωνα (στον χώρο της σημερινής Μονή Δαφνίου) και άλλων ναών και βωμών, που υπήρχαν άφθονοι κατά μήκος της Ιεράς Οδού, και έτσι έφταναν στην Αθήνα.
Οι πιστοί που μυήθηκαν στα Ελευσίνια Μυστήρια, φαίνεται πως υπόκειντο σε μεγάλη επιρροή και υποβολή και γι΄ αυτό δεν αποκαλύφτηκαν λεπτομέρειες για τους τρόπους μύησης και λατρείας.
Με την εξάπλωση του Χριστιανισμού τα μυστήρια απαγορεύτηκαν με αυτοκρατορικό διάταγμα το Θεοδοσίου Α΄ του Μεγάλου το 379 μ.Χ και λίγα χρόνια αργότερα, το 395 μ.Χ. με την εισβολή των Βησιγότθων ο χώρος τέλεσης των Μυστηρίων καταστράφηκε.
Στον αρχαιολογικό αυτό χώρο ο στρατάρχης Καραϊσκάκης στρατοπέδευσε πριν και μετά την μάχη του Χαϊδαρίου, η οποία έγινε στις 6 και 8 Αυγούστου το1826.

Ελευσίς - Ιερό της Δήμητρος και της Κόρης

Ο δήμος της Ελευσίνος, ένας από τους σημαντικότερους της Αττικής, κατελάμβανε την ράχη των ορίων της πεδιάδας που είναι γνωστή ως «Θριάσιον» ή «Ράριον πεδίον», που απλώνεται στις ακτές ενός εκτεταμένου κόλπου σε απόσταση 21 περίπου χιλιομέτρων δυτικά της Αθήνας, με την οποία επικοινωνούσε μέσω της Ιεράς Οδού*. Οι απαρχές του ανάγονται στην Πρώιμη Εποχή του Χαλκού (περ. 3.000-2.000 π.Χ.), οπότε χρονολογούνται τα αρχαιότερα ίχνη κατοίκησης του χώρου, ο οποίος συνέχισε να χρησιμοποιείται αδιαλείπτως εφεξής καθ’ όλη την διάρκεια της αρχαιότητας.

Στο ανατολικό άκρο του δήμου εκτεινόταν το πανελλήνιας ακτινοβολίας ιερό της μυστηριακής λατρείας της θεάς Δήμητρος, η οποία εισήχθη στην Ελευσίνα το 1409 π.Χ. Σύμφωνα με μια παράδοση, η Δήμητρα, αναζητώντας την κόρη της Περσεφόνη, την οποία είχε απαγάγει και οδηγήσει στον Κάτω Κόσμο ο Πλούτων, έφθασε στην περιοχή, όπου δέχθηκε τις περιποιήσεις της βασιλικής οικογένειας της Ελευσίνος και αναγνωρίσθηκε ως θεά. Η Δήμητρα δίδαξε – καθώς λέγεται – στους ντόπιους κατοίκους τα μυστικά της καλλιέργειας της γης και παρήγγειλε στον βασιλέα να της χτίσει ένα ιερό στο παρακλάδι μιας προεξοχής του βράχου. Έκτοτε η παρουσία της συνδέθηκε άρρηκτα με την γονιμότητα της γης και με την Ελευσίνα, όπου εγκαθιδρύθηκε μόνιμα πλέον η λατρεία της. Οι ιεροτελεστίες που διεξάγονταν προς τιμήν της ήταν ανάλογες με αυτές που αποτείνονταν στους υπόλοιπους Ολύμπιους θεούς και είχαν άκρως μυστικιστικό χαρακτήρα· σε αυτές μετείχαν αποκλειστικά και μόνο οι μυημένοι, ενώ το αντίτιμο για όποιον τυχόν φανέρωνε τα εκεί τεκταινόμενα μυστήρια ήταν ο θάνατος. Χαρακτηριστικό ως προς αυτά είναι το γεγονός ότι ακόμα και σήμερα ελάχιστα γνωρίζουμε με βεβαιότητα για την ακριβή φύση αυτών των τελετών και για τις λατρευτικές διαδικασίες που ακολουθούνταν.

Μολονότι έχουν εντοπισθεί κατάλοιπα της Εποχής του Χαλκού εντός του τεμένους, τα πρωιμότερα σημάδια λατρευτικής δραστηριότητας τοποθετούνται στον 8ο αι. π.Χ. και συνίστανται σε αναθηματικές προσφορές και σωρούς τέφρας (στάχτης) προερχόμενης από θυσίες. Από την ίδρυσή του και εξής, το ιερό παρέμεινε ζωντανό για περισσότερο από μία χιλιετία, μέχρι την καταστροφή του από τους Βησιγότθους του Αλάριχου το 395 μ.Χ.

Έως τις αρχές του 6ου αι. π.Χ. η Ελευσίνα και η ευρύτερη περιοχή της είχαν περιέλθει εξ’ ολοκλήρου στα χέρια των Αθηναίων, οι οποίοι ακολούθως απέκτησαν πλήρη έλεγχο του ιερού. Τότε οικοδομήθηκε το εστιακό σημείο αναφοράς της λατρείας, ο κεντρικός θάλαμος (Τελεστήριον) που αφιερώθηκε στην Δήμητρα, παίρνοντας την μορφή μεγάλης τετραγωνικής αίθουσας από κυανόχρωμο ελευσινιακό αβεστόλιθο με στέγη στηριζόμενη από εσωτερικούς κίονες, η οποία σταδιακά διευρύνθηκε περνώντας από οκτώ ή εννέα διαφορετικές οικοδομικές φάσεις μέχρι τον 2ο αι. μ.Χ. Στους χρόνους των Πεισιστρατιδών (δ΄ τέταρτο 6ου αι. π.Χ.) το τέμενος περιβλήθηκε από μεγάλο οχυρωματικό τείχος, που γνώρισε επίσης διάφορες οικοδομικές φάσεις στη συνέχεια, προκειμένου να προφυλάξει την Ελευσίνα από ενδεχόμενες επιθέσεις των μακροχρόνιων εχθρών των Αθηναίων που βρίσκονταν στην αντίπερα όχθη της Πελοποννήσου (Μεγαρείς, Κορίνθιοι, Σπαρτιάτες).

Μετά το πέρας των Περσικών Πολέμων, το τέμενος επεκτάθηκε προς νότον, ενώ ο περίβολος του πρώιμου 5ου αι. π.Χ. προεκτάθηκε για την καλύτερη τείχισή του. Στα χρόνια του Κίμωνος (β΄ τέταρτο 5ου αι. π.Χ.) αποδίδονται ίσως μία ακόμα από τις πολλές φάσεις του Τελεστηρίου καθώς και μία εκ των φάσεων του οχυρωματικού περιβόλου. Κατά την διάρκεια της διακυβέρνησης της Αθήνας από τον Περικλή (γ΄ τέταρτο 5ου αι. π.Χ.), το Τελεστήριο ανοικοδομήθηκε λαμβάνοντας τεράστιες διαστάσεις και ενσωματώνοντας στο τετράγωνο σχήμα του τον προγενέστερο λατρευτικό θάλαμο. Ένα μνημειακό μαρμάρινο προσθώο προστέθηκε στην ανατολική πρόσοψή του μέσα στον 4ο αι. π.Χ. (πιθανόν να άρχισε στη δεκαετία του 350 και να ολοκληρώθηκε από τον Λυκούργο μετά το 330 π.Χ.). Η ακρόπολη στα δυτικά του Τελεστηρίου περιτειχίσθηκε επίσης, με συνέπεια η Ελευσίς να αποτελέσει ένα από τα σπουδαιότερα και ισχυρότερα φρούρια της Αττικής τουλάχιστον από τον 4ο αι. π.Χ. και εξής.

Κατά την περίοδο της Ρωμαιοκρατίας, η Ελευσίς – όπως και η Αθήνα – έγινε αποδέκτης της εύνοιας των Ρωμαίων αυτοκρατόρων, οι οποίοι, ως γνωστόν, είχαν μυηθεί στα Ελευσίνια Μυστήρια και μερίμνησαν για την ευημερία της περιοχής. Πολλά από τα λείψανα που διατηρούνται στις μέρες μας ανήκουν σε μνημεία που χρονολογούνται από τον 1ο αι. π.Χ., όπως λόγου χάρη το λεγόμενο εσωτερικό πρόπυλο βορείως του Τελεστηρίου, έως τα τέλη του 2ου αι. μ.Χ., οπότε ανεγέρθη ακόμα βορειότερα το εξώτερο (μεγαλύτερο) πρόπυλο, που κατηύθυνε τον επισκέπτη στον προαύλιο χώρο όπου βρίσκονταν ο ναός της Αρτέμιδος Προπυλαίας και η πηγή με το «Καλλίχορον φρέαρ» (πηγάδι).

* Η Ιερά Οδός είχε την αφετηρία της στην περιοχή του αθηναϊκού Κεραμεικού. Ξεκινούσε από την Ιερά Πύλη, απ’ όπου διήνυε απόσταση περίπου 21-22 χιλιομέτρων με κατεύθυνση βορειοδυτική, για να καταλήξει στο Θριάσιο πεδίο της Ελευσίνας. Κατά μήκος του μεγαλύτερου μέρους της πλαισιωνόταν από τάφους και ιερά, αναλυτικές περιγραφές των οποίων διασώθηκαν στα έργα του Πολαίμονος του 2ου αι. π.Χ. (σήμερα χαμένο) και του περιηγητή Παυσανίου του 2ου αι. μ.Χ. Στις μέρες μας διατηρείται μόνο ένα από αυτά τα μνημεία, το ιερό της Αφροδίτης στο τμήμα του περάσματος της οδού μέσα από το όρος Αιγάλεω, μόλις έξω από τα όρια της περιοχής του Δαφνίου. Συνεχίζοντας την πορεία της αμέσως έξω από την Ελευσίνα, η Ιερά Οδός διέσχιζε τον Ελευσινιακό Κηφισό μέσω μιας γέφυρας· η γέφυρα του 4ου αι. π.Χ. έχει εξαφανιστεί, όμως φαίνεται ότι αντικαταστάθηκε από άλλη στα χρόνια του αυτοκράτορα Αδριανού (125 μ.Χ.).

 

http://www.eie.gr/archaeologia/gr/layout/images/02/M158a.jpg     http://www.eie.gr/archaeologia/gr/layout/images/02/M158b1.jpg     http://www.eie.gr/archaeologia/gr/layout/images/02/M158b2.jpg

 

Τοπογραφικό διάγραμμα που απεικονίζει την σύνδεση Αθηνών-Ελευσίνος μέσω της Ιεράς Οδού.

 

http://www.eie.gr/archaeologia/gr/layout/images/02/293_a.jpg     http://www.eie.gr/archaeologia/gr/layout/images/02/293_b.jpg

Πρόπλασμα του ιερού της Δήμητρος στην Ελευσίνα με τον πεισιστράτειο οχυρωματικό περίβολο και το Τελεστήριον.

 

http://www.eie.gr/archaeologia/gr/layout/images/02/294.jpg

Τοπογραφικό σχέδιο του δήμου της Ελευσίνος, με το ιερό της Δήμητρος και της Κόρης (Περσεφόνης) και άλλα κτίσματα περιμετρικά του τεμένους.

 

http://www.eie.gr/archaeologia/gr/layout/images/02/295.jpg

Κάτοψη του ελευσινιακού ιερού της Δήμητρος και της Κόρης.

 

Κάτοψη του Τελεστηρίου της Ελευσίνος, όπως το αποκάλυψαν οι πρώτες επιτόπιες ανασκαφές. Διακρίνονται διαφορετικές οικοδομικές φάσεις. Το μεγάλο προσθώο προστέθηκε τον 4ο αι. π.Χ.

 

http://www.eie.gr/archaeologia/gr/layout/images/02/297.jpg

Κατόψεις των διαδοχικών οικοδομικών φάσεων του Τελεστηρίου (6ος αι. π.Χ.-2ος αι. μ.Χ.).

 

http://www.eie.gr/archaeologia/gr/layout/images/02/298.jpg

Αρχαϊκό Τελεστήριο και πρώιμο (πεισιστράτειο) οχυρωματικό τείχος (6οσ-5ος αι. π.Χ.).

 

http://www.eie.gr/archaeologia/gr/layout/images/02/299.jpg

Ζωγραφική αναπαράσταση του εσωτερικού του Τελεστηρίου.

 

http://www.eie.gr/archaeologia/gr/layout/images/02/300.jpg

Σχεδιαστική αποκατάσταση τμήματος του εσωτερικού του Τελεστηρίου με τον προγενέστερο λατρευτικό θάλαμο, που ενσωματώθηκε στο κτίριο τον 5ο αι. π.Χ.

 

http://www.eie.gr/archaeologia/gr/layout/images/02/301.jpg

Αποκατάσταση του ναού της Αρτέμιδος Προπυλαίας, που οικοδομήθηκε στον προαύλιο χώρο του ελευσινιακού ιερού.

 

http://www.eie.gr/archaeologia/gr/layout/images/02/095_tif.jpg

Πρόπυλο του Ελευσινιακού ιερού.

 

http://www.eie.gr/archaeologia/gr/layout/images/02/096_tif.jpg

Πρόπυλο του ελευσινιακού ιερού (λεπτομέρεια).

 

http://www.eie.gr/archaeologia/gr/layout/images/02/097_tif.jpg

Ναός της Αρτέμιδος Προπυλαίας.

 

http://www.eie.gr/archaeologia/gr/layout/images/02/098_tif.jpg

Ναός της Αρτέμιδος Προπυλαίας και Καλλίχορον φρέαρ.

 

http://www.eie.gr/archaeologia/gr/layout/images/02/099_tif.jpg

Καλλίχορον φρέαρ.

 

http://www.eie.gr/archaeologia/gr/layout/images/02/100_tif.jpg

Εσώτερο πρόπυλο του ελευσινιακού ιερού.

 

Εσώτερο πρόπυλο του ελευσινιακού ιερού.

 

http://www.eie.gr/archaeologia/gr/layout/images/02/102_tif.jpg

Εσώτερο πρόπυλο του ελευσινιακού ιερού (λεπτομέρεια).

 

http://www.eie.gr/archaeologia/gr/layout/images/02/103_tif.jpg

Κλίμακα και Στοά.

 

http://www.eie.gr/archaeologia/gr/layout/images/02/104_tif.jpg

Κλίμακα και Στοά.

 

http://www.eie.gr/archaeologia/gr/layout/images/02/105_tif.jpg

Τελεστήριον.

 

http://www.eie.gr/archaeologia/gr/layout/images/02/106_tif.jpg

Τελεστήριον.

 

http://www.eie.gr/archaeologia/gr/layout/images/02/107_tif.jpg

Τελεστήριον.


ΤΕΛΟΣ

 

WWW. EIE.GR

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΧΩΡΟ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ

 

 

Για να δείτε κάποιες σελίδες πρέπει να έχετε τον flash player που μπορείτε να βρείτε πατώντας στο εικονίδιο δίπλα.

Πνευματικά δικαιώματα © 2009

 Συντελεστές  και επικοινωνία μαζί μας

       SiteLock