πισω

Η ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΝΙΚΗΣ ΣΤΟΝ  ΜΑΡΑΘΩΝΑ

ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΩΤΟΥΛΑΣ
Ιστορικός, M. Phil.

 

 

http://img529.imageshack.us/img529/6200/opl4us9.jpg

Έλληνας στρατηγός, 5ος αιώνας π.Χ.

Το αξίωμα αυτό έφερε ο αρχηγός ή διοικητής στρατεύματος και ήταν Ίδιο σε όλες τις ελληνικές δημοκρατίες της αρχαίας Ελλάδας (Αθήνα, Τάραντα, Συρακούσες, Αργός κ.ά). Στην Αθήνα ήταν δέκα (ένας από κάθε φυλή) και εκλέγονταν κάθε χρόνο από τον λαό. Πριν να τους δοθεί η εξουσία αυτή, έπρεπε να εξεταστεί με δοκιμασία η διαγωγή και ο χαρακτήρας τους. Κανείς δεν μπορούσε να εκλεγεί στρατηγός αν δεν είχε γνήσια τέκνα και ακίνητη περιουσία. Καθήκοντα τους ήταν η διοίκηση του στρατού, η επιμέλεια όλων των πολεμικών παρασκευών, καθώς και η επίλυση όλων των πολεμικών προβλημάτων. Αυτοί στρατολογούσαν και κατέτασσαν τους στρατιώτες είτε άμεσα είτε με τη βοήθεια των ταξιαρχών. Επίσης, η Πολιτεία ανέθετε στους στρατηγούς τη συλλογή και διαχείριση των έκτακτων φόρων (εισφορών), που επιβάλλονταν στις περιουσίες των πολιτών για την κάλυψη των αναγκών του πολέμου. Το κυριότερο όμως καθήκον τους ήταν η διοίκηση του στρατού εν καιρώ πολέμου. Ο στόλος των Αθηναίων διοικε'πο επίσης από στρατηγούς, η δε ναυαρχίδα ονομαζόταν «στρατηγίς ναύς». Εδω εικονίζεται φιγούρα της ιταλικής εταιρίας Pegaso στα 90 mm (κωδ. 90-029, 16 κομμάτια) που έχει σκαλίσει ο γνωστός Andrea Jula, ενώ το βάψιμο έχει επιμεληθεί ο διεθνούς φήμης Ελληνας δημιουργός Κώστας Καριωτέλλης. Είναι βαμμένη με ακρυλικά χρώματα, ενώ για τα μεταλλικά τμήματα έχουν χρησιμοποιηθεί μελάνια τυπογραφίας. Φέρει κορινθιακού τύπου ορειχάλκινο κράνος με λοφίο από βαμμένες τρίχες αλόγου. 0 θώρακας του στήθους είναι φολιδωτός με το κάτω τμήμα να καταλήγει στις «φτερούγιες» (δερμάτινες λωρίδες ενισχυμένες εσωτερικά με μεταλλικές πλάκες). Κάτω από τον θώρακα φορά μανδύα μέχρι το γόνατο ενώ για την προστασία των κάτω άκρων φέρει ορειχάλκινες περικνημίδες. Τα σανδάλια ήταν κατασκευασμένα από δέρμα. Το ξίφος που βρίσκεται στη θήκη ήταν σχετικά μακρύ και αμφίστομο. Το δόρυ έφθανε τα 3 μέτρα με μεταλλικές και τις δύο αιχμές, ενώ το στέλεχος ήταν ξύλινο. Εν προκειμένω έχουμε κοντύτερο στέλεχος, πράγμα που υποδεικνύει διοικητή πεζικού. Η στρογγυλή ασπίδα (όπλον) ήταν κατασκευασμένη από ορείχαλκο και ξύλο και ήταν διακοσμημένη με διάφορες παραστάσεις (εδώ παρατηρούμε το μυθικό πτηνό γρύπα) (φωτ. Στέλιος Δεμηράς/''Model Expert").

 



Η ΝΙΚΗ ΤΩΝ ΑΘΗΝΑΙΩΝ ΣΤΟΝ ΜΑΡΑΘΩΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΤΗΚΕ ΚΑΤΑ ΤΟΥΣ ΜΕΤΑΓΕΝΕΣΤΕΡΟΥΣ ΧΡΟΝΟΥΣ ΤΟΣΟ ΩΣ ΕΠΙΤΥΧΗΣ ΥΠΕΡΑΣΠΙΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΕΝΑΝΤΙ ΤΟΥ ΑΣΙΑΤΙΚΟΥ ΔΕΣΠΟΤΙΣΜΟΥ, ΟΣΟ ΚΑΙ ΩΣ ΑΠΟΔΕΙΞΗ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΟΥ ΚΑΘΕΣΤΩΤΟΣ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ. ΣΤΗΝ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ, ΟΜΩΣ, ΑΦΟΡΟΥΣΕ ΤΗΝ ΥΠΕΡΟΧΗ ΤΟΥ ΟΜΟΙΟΓΕΝΟΥΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ ΠΟΛΥΕΘΝΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΛΗΣ. 

Η μάχη του Μαραθώνα δεν ήταν απλώς μια στρατιωτική αναμέτρηση δύο αντίπαλων σχηματισμών, αλλά μια καθοριστική αναμέτρηση δύο διακριτών κόσμων και πολιτισμών, Η μάχη αυτή δεν ήταν ούτε μια απλή συμπλοκή κάποιας Περσικής εμπροσθοφυλακής ή μια εκστρατεία αντιποίνων με περιορισμένους στόχους, όπως υποστηρίχθηκε από ορισμένους ιστορικούς. Η εκστρατεία στην Αττική αποτελούσε τμήμα ενός σταθερού σχεδίου της περσικής γεωπολιτικής, διακηρυγμένοι σκοποί της οποίας ήταν η καθυπόταξη της Ελλάδας και ο πλήρης έλεγχος του Αιγαίου πελάγους.

Μαζί με τον Δάτη ο Δαρείος απέστειλε στο εκστρατευτικό σώμα και τον εξόριστο τύραννο Ιππία, που είχαν εκδιώξει οι Αθηναίοι το 510 π.Χ. Στόχος του ήταν να εγκαθιδρύσει ένα φιλοπερσικό καθεστώς, το οποίο θα μετέφερε την επίδραση της αυτοκρατορικής πολιτικής παράδοσης στον ελληνικό χώρο, καθιστώντας την Ελλάδα απλή περιφέρεια του Περσικού κέντρου. Ενα τέτοιο καθεστώς, στην καρδιά της Ελλάδας, θα προετοίμαζε τη βαθμιαία απορρόφηση ολόκληρης της Ελληνικής πατρίδας από την επεκτεινόμενη Περσική Αυτοκρατορία.

Με αυτά τα δεδομένα για την Αθήνα η επιτυχία αποτέλεσε επιβεβαίωση της ορθότητας των μεταρρυθμίσεων που είχε εισαγάγει ο Κλεισθένης το 509 π.Χ. με την καθιέρωση του δημοκρατικού πολιτεύματος.

Στη μάχη είχαν συμμετάσχει όχι μόνο οι αριστοκράτες, αλλά και τα κατώτερα κοινωνικά στρώματα, οι ναυτικοί και οι μικροί γαιοκτήμονες. Η πολεμική αναμέτρηση με την Περσική Αυτοκρατορία σφυρηλάτησε μια νέα κοινωνική ενότητα. Ο πόλεμος, ως η κατεξοχήν επαναστατική ιστορική διαδικασία, επιτάχυνε την ομοιογενοποίηση του αθηναϊκού πολιτικού σώματος μέσω της υποβολής σε κοινές θυσίες και της διατήρησης κοινών προσδοκιών. Τα φιλοτυραννικά στοιχεία, οι αριστοκράτες δηλαδή και τα αγροτικά στρώματα, προσανατολίσθηκαν σε μεγάλο ποσοστό στην υπεράσπιση του δημοκρατικού πολιτεύματος. Η μάχη ανέδειξε επίσης την αξία της συλλογικότητας έναντι του ατομικού αριστοκρατικού ηρωισμού. Με αυτό τον τρόπο προετοιμάσθηκε η ραγδαία άνοδος της αθηναϊκής δημοκρατίας και η σταδιακή μετατροπή της σε ιμπεριαλιστική δύναμη στον χώρο της Ελλάδας.

 



http://img255.imageshack.us/img255/8563/490page55image0001qc2.jpg
Ενεπίγραφη στήλη του 490\480 Π.Χ., στην οποία ορίζεται ο τρόπος εκλογής των αρχόντων στους αγώνες των Ηρακλείων στον Μαραθώνα, εορτή που καθιερώθηκε μετά τη μάχη.


 


Η νίκη των Αθηναϊκών όπλων στον Μαραθώνα αντιμετωπίσθηκε ήδη από την αρχαιότητα ως μια μεγάλη επιτυχία όχι απλώς της Αθήνας, αλλά και ολόκληρου του Ελληνικού κόσμου. Η αντίληψη αυτή είναι έκδηλη στο γνωστό επίγραμμα του Σιμωνίδη: «Ελλήνων προμαχούντες Αθηναίοι Μαρα&ώνι χρυσοφόρων Μήδων εστόρεσαν δύναμιν», στο οποίο οι Αθηναίοι οπλίτες παρουσιάζονται ως υπέρμαχοι όλων των Ελλήνων. Αλλά και ο μεγάλος τραγικός ποιητής Αισχύλος επέλεξε να αποτυπώσει στο ταφικό του επίγραμμα, ως το σημαντικότερο γεγονός της ζωής του, την απλή ανώνυμη συμβολή του στην εθνική υπόθεση. Στην πόλη Γέλα της Ιταλίας, όπου ενταφιάσθηκε, αναγράφηκε στο μνήμα του το επίγραμμα «Αισχύλον Ευφορίωνος Α&ηναίον τόδε κεύ&ει μνήμα καταφ&ίμενον πυροφόροιο Γέλας. Αλκήν δ' ευδόκιμον Μαρα&ώνιον άλσος αν είποι και βα&υχαιτήεις Μήδος επισταμένος» ("Αυτός εδώ ο τάφος σκεπάζει τον Αισχύλο του Ευφορίωνος από την Α&ήνα. Τη φημισμένη του ανδρεία μπορεί να μαρτυρήσει το άλσος του Μαρα&ώνα και ο μακρυμάλλης Μήδος που τη γνώρισε καλά").

Οι Αθηναίοι αφιέρωσαν το ένα δέκατο από τα λάφυρα της μάχης στο ιερό του Απόλλωνα στους Δελφούς. Αυτά τοποθετήθηκαν σε έναν μικρού μεγέθους δωρικό ναό, τον λεγόμενο Θησαυρό των Αθηναίων. Επίσης, όπως παραδίδει ο Παυσανίας (Αττικά, 10,1), 15έτη μετά τη μάχη οι Αθηναίοι αφιέρωσαν ένα ευμέγεθες σύνταγμα χάλκινων αγαλμάτων, τα οποία τοποθετήθηκαν στην αρχή της Ιεράς Οδού στους Δελφούς. Με αυτό τον τρόπο συνέδεσαν τη νίκη στον Μαραθώνα με την υπεράσπιση των πανελλήνιων αξιών. Η μάχη εξακολούθησε να τιμάται από τους πολίτες της Αθήνας, με ειδικές εκδηλώσεις στον χώρο των γεγονότων, για μια μακρά περίοδο, ενώ έως και τον 1ο αιώνα μ.Χ. τουλάχιστον εόρταζαν την επέτειο της, όπως παραδίδει ο Πλούταρχος (Πότερον Αθηναίοι..., 349 Ε). Σε λαϊκό επίπεδο αναπτύχθηκε σε ορισμένες περιπτώσεις και ένα είδος ηρωολατρείας. Ετσι, οι κάτοικοι της περιοχής του Μαραθώνα άρχισαν να λατρεύουν τους νεκρούς της μάχης ως ήρωες, όπως αποδεικνύουν σχετικές επιγραφές (Inscriptiones Graecae II, 471, 26, 69). To 460 π.Χ. περίπου οι Αθηναίοι ανήγειραν στην περιοχή της σύγκρουσης ένα λιτό τρόπαιο, κατασκευασμένο από λευκό μάρμαρο. Επρόκειτο για έναν ιωνικό κίονα, ύψους 10 μ. περίπου. Στην κορυφή του κίονα είχε τοποθετηθεί το άγαλμα της Νίκης. Σχετικές είναι και οι παρατηρήσεις του Πλάτωνα στο έργο του «Μενέξενος»: «[οι Μαραθωνομάχοι] πρώτοι έστησαν τρόπαια για τις νίκες τους εναντίον των βαρβάρων και πρώτοι έδειξαν και δίδαξαν στους άλλους Ελληνες ότι δεν είναι ανίκητη η δύναμη των Περσών, αλλά ότι οσοδήποτε πλή&ος αν&ρώπων και οσοσδήποτε πλούτος υποτάσσεται στην ενάρετη ανδρεία» (Μενέξενος 240d). Η επιτυχία απαθανατίσθηκε επίσης σε πολυάριθμα καλλιτεχνικά έργα. Στην Ποικίλη Στοά υπήρχε μία μεγάλων διαστάσεων ζωγραφική απεικόνιση της μάχης, έργο των ζωγράφων Πάναινου, αδελφού του Φειδία, και Μίκωνα.

 

 



http://img218.imageshack.us/img218/1737/kion1ok9.jpg
Το Ιωνικό κιονόκρανο του Τροπαίου των Αθηναίων (Αρχαιολογικό Μουσείο Μαραθώνα).


 

 


Οι Αθηναίοι συνέχισαν να επικαλούνται τη συμβολή τους στον εθνικό αντιπερσικό αγώνα ως επιχείρημα της αγνότητας των προθέσεων τους. Οταν στα μέσα του 5ου αιώνα π.Χ. η Αθήνα εγκαινίασε το φιλόδοξο σχέδιο μιας πανελλήνιας πολιτικής, στην οποία αυτή θα καθίστατο το κυρίαρχο κέντρο, η νίκη στον Μαραθώνα αποτέλεσε κομβικό σημείο αναφοράς, αφού λειτουργούσε ως σημείο επίκλησης και ως υπόσχεση μελλοντικής δράσης. Η εικόνα αυτή, της αθηναϊκής συμβολής στην εθνική ελληνική υπόθεση, ήταν πράγματι τόσο ισχυρή στο συλλογικό εθνικό υποσυνείδητο, αλλά και στον πολιτικό κόσμο, ώστε είχε την τελική ευεργετική της επίδραση μετά την αθηναϊκή ήττα στον Πελοποννησιακό Πόλεμο (404 π.Χ.). Οι προτάσεις των Κορινθίων για καταστροφή της Αθήνας και εξανδραποδισμό των κατοίκων της απορρίφθηκε από τους Λακεδαιμόνιους με το σκεπτικό ότι η πόλη αυτή είχε προσφέρει σημαντικές υπηρεσίες στον αγώνα των Ελλήνων κατά των βαρβάρων, αρχικά στον Μαραθώνα και έπειτα στη Σαλαμίνα και στις Πλαταιές. Το γεγονός αυτό, επομένως, καταδεικνύει την πρόσληψη της νίκης στον Μαραθώνα από τον ελληνικό λαό, καθώς και τη σαφή ύπαρξη ενιαίας εθνικής συνείδησης. Η μεγάλη επιτυχία διαιωνίστηκε και έγινε αποδεκτή και από τους Ρωμαίους, οι οποίοι άλλωστε είχαν επηρεαστεί καθοριστικά από τον αρχαιοελληνικό πολιτισμό. Ο βιογράφος Κορνήλιος Νέπως σχολιάζει σχετικά: «Από αυτή τη μάχη τίποτε μέχρι σήμερα δεν έγινε ενδοξότερο, γιατί ποτέ τόσο μικρή δύναμη δεν νίκησε τόσο μεγάλες δυνάμεις» (Miltiades).

 


 


Σε τακτικό επίπεδο η νίκη στον Μαραθώνα απέδειξε την υπεροχή της Ελληνικής οπλιτικής φάλαγγας έναντι των Περσών τοξοτών και του λοιπού ελαφρού πεζικού. Σε ιδεολογικό επίπεδο, όμως, καταδεικνύει την ανωτερότητα του Ελληνικού πολιτιστικού πλαισίου έναντι του πολυπολιτισμικού συνονθυλεύματος που τότε αντιπροσώπευε η Περσική Αυτοκρατορία. Η ομοιογένεια του ελληνικού στρατού, αντικατοπτρισμός της οργανικής ενότητας όχι απλώς του θεσμού της πόλεως-κράτους αλλά και της αυτονομίας του ελληνικού έθνους, αντιπαρατέθηκε με την ποικιλία του κόσμου της Ανατολής, την πολιτιστική και φυλετική πρόσμειξη. Οι Πέρσες επιστράτευαν τις πολυάριθμες αυτές εθνότητες, όχι μόνο για την εξυπηρέτηση των αναγκών επάνδρωσης και λογιστικής υποστήριξης του στρατού τους, αλλά και για να δικαιώσουν τις διακηρύξεις και τις φιλοδοξίες τους για τη δημιουργία μιας παγκόσμιας αυτοκρατορίας υπό τον μεγάλο βασιλιά. Ως εκ τούτου, η ελληνική νίκη στον Μαραθώνα υπήρξε όχι απλώς μία περιορισμένη απόκρουση της περσικής στρατιωτικής εισβολής, αλλά η διατήρηση του ίδιου του ελληνικού τρόπου ζωής και των χαρακτηριστικών γνωρισμάτων του ελληνικού έθνους.


ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

(1) A.R. Burn: PERSIA AND THE GREEKS: THE DEFENSE OF THE WEST, c. 546-478,
Λονδίνο 1962.
(2) Y.T. Cuyler: 480/479 BC: A PERSIAN PERSPECTIVE, Iranica Antiqua 15:1980,
σσ. 213-39.
(3) P. Green: THE GRECO-PERSIAN WARS,
Εκδόσεις University of California Press, Μπέρκλεϋ 1998.
(4) J.F. Lazenby: THE DEFENSE OF GREECE: 490-479 BC, 1993.
(5) A. Olmstead:
ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΠΕΡΣΙΚΗΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑΣ, Εκδόσεις Οδυσσέας, Αθήνα 2002.

 

Για να δείτε κάποιες σελίδες πρέπει να έχετε τον flash player που μπορείτε να βρείτε πατώντας στο εικονίδιο δίπλα.

Πνευματικά δικαιώματα © 2009

 Συντελεστές  και επικοινωνία μαζί μας

       SiteLock