πίσω

 

Η ΚΡΑΤΙΚΗ ΙΕΡΑΡΧΙΑ ΤΗΣ ΡΩΜΙΟΣΥΝΗΣ


ΑΥΤΟΚΡΑΤΩΡ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Ζ΄ ΠΟΡΦΥΡΟΓΕΝΝΗΤΟΣ

Ακολουθεί ο κατάλογος με τους σημαντικότερους τίτλους της βυζαντινής αυλής κατά τον 10ο αιώνα, όπως καταγράφηκαν από τον Κωνσταντίνο Ζ' τον Πορφυρογέννητο. Με την ιεραρχική κατάταξη των διαφόρων πολιτικών και στρατιωτικών αξιωματούχων καθώς και τα οφφίκια που υπάγονταν με τη σειρά τους σε αυτούς τους κρατικούς λειτουργούς. Επίσης περιλαμβάνεται και ο κατάλογος των στρατιωτικών θεμάτων της ίδια εποχής μαζί με τα σχόλια του λόγιου αυτοκράτορα. 



ΑΝΩΤΑΤΗ ΚΡΑΤΙΚΗ ΙΕΡΑΡΧΙΑ 

ΑΥΤΟΚΡΑΤΩΡ ΛΕΩΝ Ο 6ος Ο ΣΟΦΟΣ
 

Με βάση την "αξία" τους οι κρατικοί αξιωματούχοι κατά το εθιμοτυπικό της βυζαντινής αυλής την εποχή του Λέοντα του Σοφού (886-912) κατατάσσονταν ως ακολούθως:

- πρώτη μὲν καὶ μεγίστη ἡ τοῦ βασιλεοπάτορος (σ. προφανώς σε συνήθεις περιπτώσεις δεν υπήρχε αυτός ο θεσμός
- βʹ ἡ τοῦ 
αίκτωρος ἀξία·
- γʹ ἡ τοῦ συγκέ
λλου·
- δʹ ἡ τοῦ στρατηγοῦ
τῶν Ἀνατολικῶν ἀξία·
- εʹ ἡ τοῦ δομεστί
κου τῶν σχολῶν. (σ. γενικός αρχηγός στρατού και στόλου όταν απουσίαζε ο αυτοκράτορας)
-
ϛʹ ἡ τοῦ στρατηγοῦ τῶν Ἀρμενιάκων·
- ζʹ ἡ τοῦ στρατηγοῦ
τῶν Θρᾳκησίων·
- ηʹ ἡ τοῦ κό
μητος τοῦ Ὀψικίου·
- θʹ ἡ τοῦ στρατηγοῦ
τῶν βουκελλαρίων·
- ιʹ ἡ τοῦ στρατηγοῦ
Καππαδοκίας·
- ιαʹ ἡ τοῦ στρατηγοῦ
Χαρσιανοῦ·
- ιβʹ ἡ τοῦ στρατηγοῦ
Κολωνίας·
-ιγʹ ἡ τοῦ στρατηγοῦ
Παφλαγωνίας·
- ιδʹ ἡ τοῦ στρατηγοῦ
τῆς Θρᾴκης·
- ιεʹ ἡ τοῦ στρατηγοῦ
Μακεδονίας·
- ι
ϛʹ ἡ τοῦ στρατηγοῦ Χαλδίας·
- ιζʹ ἡ τοῦ δομεστί
κου τῶν ἐξσκουβίτων ἀξία· (σ. έφιππες μονάδες αυτοκρατορικής φρουράς)

- ιηʹ ἡ τοῦ πάρχου πόλεως ἀξία·
- ιθʹ ἡ τοῦ στρατηγοῦ
Πελοποννήσου·
- κʹ ἡ τοῦ στρατηγοῦ
Νικοπόλεως·
- καʹ ἡ τοῦ στρατηγοῦ
τῶν Κιβυῤῥαιωτῶν·
- κβʹ ἡ τοῦ στρατηγοῦ
Ἑλλάδος·
- κγʹ ἡ τοῦ στρατηγοῦ
Σικελίας·
- κδʹ ἡ τοῦ στρατηγοῦ
Στρυμόνος·
- κεʹ ἡ τοῦ στρατηγοῦ
Κεφαληνίας·
- κ
ϛʹ ἡ τοῦ στρατηγοῦ Θεσσαλονίκης·
- κζʹ ἡ τοῦ στρατηγοῦ
τοῦ Δυῤῥαχίου·
- κηʹ ἡ τοῦ στρατηγοῦ
τῆς Σάμου·
- κθʹ ἡ τοῦ στρατηγοῦ
τοῦ Αἰγαίου πελάγους·
- λʹ ἡ τοῦ στρατηγοῦ
Δαλματίας·
- λαʹ ἡ τοῦ στρατηγοῦ
Χερσῶνος·
- λβʹ ἡ τοῦ σακελλαρί
ου· (σ. ταμίας βασιλικών χρημάτων)
- λγʹ ἡ τοῦ λογοθέ
του τοῦ γενικοῦ· (σ. γενικός διαχειριστής των οικονομικών του κράτους)
- λδʹ ἡ τοῦ κυαί
στωρος ἀξία·
- λεʹ ἡ τοῦ λογοθέ
του τοῦ στρατιωτικοῦ· (σ. γενικές αρμοδιότητες του στρατού ξηράς)
- λ
ϛʹ ἡ τοῦ δρουγγαρίου τῆς βίγλας·
- λζʹ ἡ τοῦ λογοθέ
του τοῦ δρόμου ἀξία· (σ. υπεύθυνος οδικών δικτύων, ταχυδρομείου και εξωτερικών σχέσεων)
- ληʹ ἡ τοῦ δρουγγαρί
ου τῶν πλοΐμων·

- λθʹ ἡ τοῦ πρωτοσπαθαρίου τῶν βασιλικῶν·
- μʹ ἡ τοῦ λογοθέ
του τῶν ἀγελῶν·
- μαʹ ἡ τοῦ δομεστί
κου τῶν ἱκανάτων·
- μβʹ ἡ τοῦ δομεστί
κου τῶν νουμέρων·
- μγʹ ἡ τοῦ δομεστί
κου τῶν ὀπτιμάτων·
- μδʹ ἡ τοῦ κό
μητος τῶν τειχέων·
- μεʹ ἡ τοῦ χαρτουλαρί
ου τοῦ σακελλίου·
- μ
ϛʹ ἡ τοῦ χαρτουλαρίου τοῦ βεστιαρίου·
- μζʹ ἡ τοῦ χαρτουλαρί
ου τοῦ κανικλείου·
- μηʹ ἡ τοῦ πρωτοστρά
τορος·
- μθʹ ἡ τοῦ πρωτοασή
κρητις ἀξία·
- νʹ ἡ τοῦ 
κ προσώπου τῶν θεμάτων·
- ναʹ ἡ τοῦ κό
μητος τοῦ στάβλου·
- νβʹ ἡ τοῦ εἰ
δικοῦ·
- νγʹ ἡ τοῦ μεγά
λου κουράτωρος·
- νδʹ ἡ τοῦ κουρά
τωρος τῶν μαγγάνων·
- νεʹ ἡ τῶν δεή
σεων·
- ν
ϛʹ ἡ τοῦ ρφανοτρόφου·
- νζʹ ἡ τοῦ δημά
ρχου Βενέτων·
- νηʹ ἡ τοῦ δημά
ρχου Πρασίνων·
- νθʹ ἡ τοῦ τῆ
ς καταστάσεως·
- ξʹ ἡ τοῦ δομεστί
κου τῶν βασιλικῶν.



Οι αξίες αυτές κατανέμονται σε επτά μέρη, τους στρατηγος, τους δομεστκους, τους κριτς, τους σεκρετικος, τους δημοκρτας, τους στρατρχας και τις εδικς μνας ξας.

http://3.bp.blogspot.com/_iK2kIM-voec/TPpij5xLLZI/AAAAAAAACDs/pWM3mwU1rhk/s400/fokades.jpg



Οι αξίες των στρατηγν κατατάσσονται σε 26 τάξεις κατά σειρά:

 Ο στρατηγός τν νατολικν· στρατηγός τν ρμενικων· στρατηγς τν Θρκησων· κμης το ψικου· στρατηγς τν βουκελλαρων· στρατηγς Καππαδοκας· στρατηγς Χαρσιανο· στρατηγς Κολωνεας· στρατηγς Παφλαγωνας· στρατηγς τς Θρκης· στρατηγς Μακεδονας· στρατηγς Χαλδας (τα ανατολικά θέματα). Στα θέματα της δύσεως: στρατηγς Πελοποννσου· στρατηγς Νικοπλεως· στρατηγς Κιβυῤῥαιωτν· στρατηγς λλδος· στρατηγς Σικελλας· στρατηγς Στρυμνος· στρατηγς Κεφαληνας· στρατηγς Θεσσαλονκης· στρατηγς το Δυῤῥαχου· στρατηγς τς Σμου· στρατηγς το Αγαου πελγους· στρατηγς Δαλματας· στρατηγς Χερσνος κα ο κ προσπου εσ τν σχολν.

Οι αξίες των δομεστίκων (ή οφφικιάλων) είναι 7:

Ο δομστικος τν σχολν, δομστικος τν ξσκουβτων, δρουγγριος το ριθμο, δομστικος τν καντων, δομστικος τν νουμρων, δομστικος τν πτιμτων, δομστικος τν τειχων.

Οι αξίες των κριτών ήταν τρεις:

  παρχος πλεως, κυστωρ, το δεσεως.

Τα σκρετα (δημόσιες υπηρεσίας) ήταν 11:

  σακελλριος, λογοθτης το γενικο, λογοθτης το στρατιωτικο, λογοθτης το δρμου, χαρτουλριος το σακελλου, χαρτουλριος το βεστιαρου, πρωτοασκρητις, το εδικο, μγας κουρτωρ, τν μαγγνων, ρφανοτρφος.

Οι αξίες των δημοκρατών ήταν δύο:

  δμαρχος Βεντων κα δμαρχος Πρασνων.

Οι στρατρχες ήταν 5:

 ταιρειρχης, δρουγγριος το πλομου, λογοθτης τν γελν, πρωτοσπαθριος τν βασιλικν, κμης το στβλου.

Οι ειδικές αξίες της αυλής ήταν 7:

  βασιλεοπτωρ, ακτωρ, σγκελλος, χαρτουλριος το κανικλεου, πρωτοστρτωρ, τς καταστσεως, δομστικος τν βασιλικν.




Οφφίκια


Οι αξιωματούχοι που υπάγονταν στις ανωτέρω αξίες είχαν με τις σειρά τους οφφίκια και διαιρούνταν σε τρία μέρη:

 τους ταγματικούς, τους θεματικούς και τους συγκλητικούς.

Στον στρατηγό των Ανατολικών και σε όλους τους υπόλοιπους στρατηγούς υπάγονταν 11 αξιώματα: 

τουρμρχαιμεριρχαικμης τς κρτηςχαρτουλριος το θματοςδομστικος το θματοςδρουγγριος τν βνδωνκμητες μοως, κνταρχος τν σπαθαρωνκμης τς ταιρεαςπρωτοκαγκελλριοςπρωτομανδτωρ. Οι ν πλομοις· είχαν υπό αυτούς επιπρόσθετα κνταρχους κα πρωτοκραβους.

Σημείωση:

 Η τούρμα ήταν διοικητική υποδιαίρεση του θέματος υποδιαιρούμενη με τη σειρά της σε δρούγγους και βάνδα. Ο τουρμάρχης (10ος αι.) διέθετε 500 στρατιώτες τοξοφόρους, 300 πελταστές και 100 δεξιολάβους (λογχοφόρους). Το βάνδον αρχικά, σήμαινε σημαία ή διακριτικό σύμβολο στρατιωτικής μονάδας. Στη συνέχεια, δήλωνε τμήμα της τούρμας και μικρή στρατιωτική μονάδα (50-100 για ιππικό στρατό και 200-400 για πεζικό). Ο δρούγγος, αρχικά ήταν στρατιωτικός σχηματισμός, ενδεδειγμένος για επιχειρήσεις αιφνιδιασμού. Στη συνέχεια, διοικητικός και στρατιωτικός όρος, υποδιαίρεση στο θεματικό στρατό μικρότερος από την τούρμα και μεγαλύτερο από το βάνδο. Αρχικά αριθμούσε περίπου 1.000 και αργότερα γύρω στους 100 στρατιώτες. Από το 12ο αιώνα ο όρος αναφέρεται σε ορεινά περάσματα. Κένταρχος ήταν ο επικεφαλής 100 ανδρών ή κυβερνήτης πλοίου και πρωτοκάραβος ο επικεφαλής των κωπηλατών.



http://1.bp.blogspot.com/_iK2kIM-voec/TPpjHax3stI/AAAAAAAACD8/dNysNnogagA/s400/manglavites.jpg



Στον δομέστικο των σχολών υπάγονταν 10 αξιώματα:

 βαθμο πρτουτοποτηρητς, δο κμητες τν σχολνχαρτουλριοςδομστικοιπροξημοςπροτκτορες,ετυχοφροισκηπτροφροιξιωματικομανδτορες.

Στον δομέστικο των εξκουβιτών υπάγονταν 8 αξιώματα: 

τοποτηρηταχαρτουλριοι,σκρβονεςπρωτομανδτορεςδρακονριοισκευοφροισιγνοφροισιντορες καμανδτορες.

Στον ύπαρχο της πόλεως υπάγονταν 14 αξιώματα: 

σμπονοςλογοθτης το πραιτωρου, κριτα τν εγενων, πισκεπτται, πρωτοκαγκελλριοι, κεντυρων, ππται, ξαρχοι, γειτονιρχαι, νομικο, βουλωτα, προστται, καγκελλριοι, παραθαλασστης.

Στον σακελλάριο υπάγονταν όλα τα οφφίκια σε κάθε σεκρέτο μέσω του νοταρίου. Το σεκρέτο αντιστοιχούσε σε δημόσιες υπηρεσίες και γραφεία.

Στον λογοθέτη του γενικού υπάγονταν 102 αξιώματα: 

χαρτουλριοι μεγλοι το σεκρτου, χαρτουλριοι τν ρκλν, ππται τν θεμτων, κμητες δτων, κιστικς κουμερκιριοι, τς κουρατωρας, κμης τς λαμας, διοικητα, κομεντιανς, πρωτοκαγκελλριος, καγκελλριοι.

Στον κυέστωρα υπάγονταν 6 αξιώματα:

 ντιγραφες, σκρβας, σκπτωρ, λιβελσιος, πρωτοκαγκελλριος, καγκελλριοι.

Στον λογοθέτη του στρατιωτικού υπάγονταν 7 αξιώματα: 

χαρτουλριοι το σεκρτου, χαρτουλριοι τν θεμτων, χαρτουλριοι τν ταγμτων, λεγατριοι, πτονες, πρωτοκαγκελλριος, μανδτορες.

Στον δρουγγάριο του αριθμού υπάγονταν 10 αξιώματα:

 τοποτηρητα, χαρτουλριος, κλουθος, κμητες, κνταρχοι, βανδοφροι, λαβουρσιοι, σημειοφροι, δουκινιτορες, μανδτορες.

Στον δρουγγάριο των πλοΐμων υπάγονταν 7 αξιώματα: 

τοποτηρητα, χαρτουλριος, πρωτομανδτωρ, κμητες, κνταρχοι, κμητες τς ταιρεας, μανδτορες.

Στον λογοθέτη του δρόμου υπάγονταν 7 αξιώματα: 

πρωτονοτριος το δρμου, χαρτουλριοι το δρμου, πισκεπτται, ρμηνευτα, κουρτωρ το ποκρισιαριεου, διατρχοντες, μανδτορες.

Στον πρωτοσπαθάριο των βασιλικών υπάγονταν 4 αξιώματα:

 δομστικος τν βασιλικν, σπαθριοι το σπαθαρικου, τοι το πποδρμου, κανδιδτοι μοως, κα βασιλικο μανδτορες.

Στον λογοθέτη των αγελών υπάγονταν:

  πρωτονοτριος σας, πρωτονοτριος Φρυγας, διοικητα τν μηττων, κμητες, πισκεπτται.

Στον δομέστικο των ικανάτων υπάγονταν 8 αξιώματα: 

τοποτηρητα, χαρτουλριος,κμητες, πρωτομανδτωρ, κνταρχοι, βανδοφροι, δουκινιτορες, σημειοφροι, μανδτορες.

Στον δομέστικο των νουμέρων υπάγονταν 6 αξιώματα: 

, χαρτουλριοι τριβονοι, πρωτομανδτωρ, βικριοι, μανδτορες, πορτριοι.

 


http://1.bp.blogspot.com/_iK2kIM-voec/TPpjTqdWI_I/AAAAAAAACEE/nnoKTe4iHuU/s400/stratiotis_k_kaggelarios.JPG



Στον δομέστικο των οπτιμάτων υπάγονταν 5 αξιώματα: 

τοποτηρητα, χαρτουλριος, κμητες, κνταρχοι, πρωτοκαγκελλριος.

Στον δομέστικο των τειχών υπάγονταν 6 αξιώματα

τοποτηρητα, χαρτουλριοι τριβονοι, πρωτομανδτωρ, βικριοι, μανδτορες, πορτριοι.

Στον χαρτουλάριο του σακελλίου υπάγονταν 10 αξιώματα:

 νοτριοι βασιλικο το σεκρτου, πρωτονοτριοι τν θεμτων, ξενοδχοι, ζυγοσττης, μετρητα, γηροκμοι, χαρτουλριοι τν οκων, πρωτοκαγκελλριος, καγκελλριοι κα δομστικος τς θυμλης.

Στον χαρτουλάριο του βεστιαρίου υπάγονταν 10 αξιώματα:

 βασιλικο νοτριοι το σεκρτου, κνταρχος, λεγατριος, ρχων τς χαραγς, ξαρτιστς, χαρτουλριος, κουρτορες, χοσβαται, πρωτομανδτορες.

Στον χαρτουλάριο του κανικλείου δεν υπάγονταν κάποια αξιώματα.

Στον πρωτοστράτορα υπάγονταν 3 αξιώματα: 

στρτωρες, ρμοφλακες κα σταβλοκμητες.

 

http://4.bp.blogspot.com/_iK2kIM-voec/TPpiwTomRTI/AAAAAAAACD0/vC7STDUyxts/s400/katepano.jpg



Στον πρωτοασηκρήτη υπάγονταν 3 αξιώματα:

 σηκρται, νοτριοι βασιλικο, δεκανς.

Στον επί του ειδικού λόγου υπάγονταν 4 αξιώματα: 

βασιλικο νοτριοι το σεκρτου, ρχοντες τν ργοδοσων, βδομριοι κα μειζτεροι τν ργοδοσων.

Στον μεγάλο κουράτορα υπάγονταν 8 αξιώματα: 

πρωτονοτριος, βασιλικο νοτριοι, κουρτωρες τν παλατων, κουρτωρες τν κτημτων, μειζτερος τν λευθερου, ξενοδχος Σαγγρου, ξενοδχος Πυλν, ξενοδχος Νικομηδεας κα πισκεπτται. Στον κουράτορα των μαγγανών όσα και στον μεγάλο κουράτορα πλην των ξενοδόχων.

Στον ορφανοτρόφο υπάγονταν 4 αξιώματα: 

το οκου, χαρτουλριοι το σου, ρκριος, κουρτωρες.

Στους δύο δημάρχους υπάγονταν 7 αξιώματα: 

δευτερεοντες, χαρτουλριος κα ποιητς, ρχοντες, γειτονιρχαι, μελιστα, νοτριοι τν μερν, νοχοι, πρωτεα, δημται.

Στον επί της καταστάσεως υπάγονταν 5 αξιώματα:

 πατοι, βεσττορες, σιλεντιριοι, π πρχοντες, συγκλητικο.

Ανάλογης πολυπλοκότητας είναι και η ιεραρχία των αξιωμάτων των ευνούχων που αποτελούσαν ιδιαίτερη κατηγορία...

Υπάρχουν και τα εκκλησιασικά οφφίκια, το Πατριαρχείο ΚΠόλεως εξακολουθεί να απονέμει τους τίτλους:

Ακτουάριος, Μέγας Ευεργέτης, Μέγας Λογοθέτης, Πρωτοψάλτης, Δεπουτάτος, Δικαιοφύλαξ, Υπομνηματογράφος, Μέγας Χαρτοφύλαξ, Σκευοφύλαξ, Ορφανοτρόφος, Καστρίνσιος, Χαρτουλάριος, Πρωτέκδικος, Διερμηνεύς, Νοτάριος, Λαοσυνάκτης, Μέγας Ρεφερενδάριος, Μέγας Ιερομνήμων.( ΣΗΜΕΙΩΣΗ 1)
 

http://2.bp.blogspot.com/_iK2kIM-voec/TPpictubEJI/AAAAAAAACDk/6_0YgbYiL6A/s400/karavitsiotes.jpg
ΣΗΜΕΙΩΣΗ 1 Οι του Πατριαρχείου τίτλοι

 

Ακτουάριος, Μέγας Ευεργέτης, Μέγας Λογοθέτης, Πρωτοψάλτης, Δεπουτάτος, Δικαιοφύλαξ, Υπομνηματογράφος, Μέγας Χαρτοφύλαξ, Σκευοφύλαξ, Ορφανοτρόφος, Καστρίνσιος, Χαρτουλάριος, Πρωτέκδικος, Διερμηνεύς, Νοτάριος, Λαοσυνάκτης, Μέγας Ρεφερενδάριος, Μέγας Ιερομνήμων.                

Είναι μερικοί από τους τίτλους που φέρουν οι σύγχρονοι άρχοντες του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Τα οφίκια, όπως λέγονταν παλιότερα. Και από τον κατάλογο των ονομάτων, που δημοσιεύεται στην Εκδοση της Αδελφότητας των Οφικιάλιων του 2000, εύκολα συμπεραίνει κάποιος ότι δεν είναι καθόλου τυχαία τα πρόσωπα που διαθέτουν τίτλους αρχόντων.
Σήμερα Η Εκκλησία της Ελλάδος δεν μπορεί να αποδώσει τίτλους, αφού το Πατριαρχείο διαθέτει τα «αποκλειστικά δικαιώματα»,  Κάθε οφίκιο έχει τη δική του μικρή ιστορία που ξεκινά από το Βυζάντιο ή και από την προχριστιανική εποχή. Στη σύγχρονη μορφή τους τα οφίκια ξεπερνούν τα 45.Ας δούμε κάποιους από τους τίτλους αρχόντων και τι σημαίνει ο καθένας.

 

 

 



ΤΙ ΣΗΜΑΙΝΟΥΝ

* Ακτουάριος: Στη Ρωμαϊκή Ιστορία, κατά τον πέμπτο αιώνα, οι ακτουάριοι ήταν Ρωμαίοι αξιωματούχοι που συγκέντρωναν τις πράξεις των δημόσιων υπηρεσιών, τις οποίες τοποθετούσαν στο αρχείο της πολιτείας. Ηταν, επίσης, γραμματείς που κατέγραφαν τις ομιλίες διαφόρων ομιλητών στη Γερουσία και τα δικαστήρια. Τον έβδομο αιώνα ο ακτουάριος ήταν ένας βαθμός αξιωματούχων επί των οικονομικών, ο οποίος ήταν υπεύθυνος για το ιδιαίτερο τμήμα των οικονομικών της Αυτοκρατορίας με το οποίο ήταν επιφορτισμένος. Ηταν, επίσης, στρατιωτικός αξιωματούχος στην υπηρεσία των οικονομικών του στρατού, των εξόδων για την τροφοδοσία. Το δωδέκατο αιώνα, ο τίτλος δίδεται κατά διάκριση μόνο στους ειδικούς ιατρούς των ανακτόρων, σε αντίθεση με τη χρήση την οποία είχε τους πρώτους αιώνες της Βυζαντινής Ιστορίας. Ο ακτουάριος ως αξίωμα και θέση βρίσκεται επίσης και σε άλλη υπηρεσία, όπως στη θέση του ακτουάριου του Ιπποδρομίου.

*
Μέγας Ευεργέτης: Ο τίτλος του μεγάλου ευργέτη δεν χρειάζεται πολλές ερμηνείες. Ο τίτλος ανήκει στον αείμνηστο Παναγιώτη Αγγελόπουλο για τις υπηρεσίες που προσέφερε στο Πατριαρχείο. Εδωσε τα πάντα για να φτιαχτεί από τις στάχτες του το κτίριο που φιλοξενεί τα γραφεία του Οικουμενικού Πατριαρχείου.

*
Μέγας Λογοθέτης: Το αξίωμα του μεγάλου λογοθέτη αντιστοιχεί με τη θέση του υπουργού στη σημερινή εποχή. Στη βυζαντινή εποχή το αξίωμα του λογοθέτη παραχωρούσε ο αυτοκράτορας. Υπήρχε ο λογοθέτης του Ειδικού, του Στρατιωτικού, των Αγγέλων, του Γενικού και του Δρόμου. Ειδικότερα, ο μέγας λογοθέτης ήταν ο γενικός διευθυντής όλων των δημόσιων υπηρεσιών της Αυτοκρατορίας. Το αξίωμα του μεγάλου λογοθέτη εμφανίστηκε για πρώτη φορά επί αυτοκράτορος Αλεξίου Α' του Κομνηνού. Στην Εκκλησία ο μέγας λογοθέτης είχε αντίστοιχο ρόλο τόσο πριν όσο και μετά την Αλωση της Κωνσταντινούπολης με εκείνο του λογοθέτη της Αυτοκρατορίας. Μόνο που σε αυτή την περίπτωση όλα γίνονταν καθ' υπόδειξη του επισκόπου.

*
Πρωτοψάλτης Ο ψάλτης και ο πρωτοψάλτης είναι υπούργημα στη ζωή της Εκκλησίας και ανήκει στην κατηγορία του κατώτερου κλήρου. Ο θεσμός του ψάλλειν γίνεται κομμάτι της λατρευτικής ζωής της Εκκλησίας μετά τους διωγμούς του 4ου αιώνα.

*
Αρχιεπίσκοπος: Οπως λέει και ο τίτλος, είναι μία τιμητική διάκριση ως ο πρώτος μεταξύ των επισκόπων του πρώτου βαθμού της ιεροσύνης. Ειδικότερα, ο αρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως έχει τα πρεσβεία τιμής που του δόθηκαν ίσα προς τα του επισκόπου Ρώμης (δηλαδή του Πάπα).

*
Δεπουτάτος: Εκκλησιαστικό και πολιτικό αξίωμα στην Εκκλησία και στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Ως αξιωματούχος βρίσκεται πάντα σε άμεση επαφή με την Εκκλησία και τον επίσκοπο από τον οποίο έχει χειροθετηθεί στο αξίωμα τούτο. Το αξίωμα του δεπουτάτου βρίσκεται σε κάθε επισκοπή στην Ορθόδοξη Εκκλησία. Στους μεσαιωνικούς χρόνους ήταν βοηθός του επισκόπου στις εκδηλώσεις και το έργο του. Στις ποιμαντορικές επισκέψεις του επισκόπου, ο δεπουτάτος προπορευόταν του επισκόπου, προετοίμαζε το λαό στις πόλεις και τα χωριά για την επίσκεψη. Είχε ανάλογα καθήκοντα και στις Θείες Λειτουργίες.

*
Μέγας Δικαιοφύλαξ: Αξίωμα που βρίσκεται στην πολιτική και εκκλησιαστική ζωή της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και Ορθόδοξης Χριστιανικής Εκκλησίας. Η λέξη καθεαυτή σημαίνει το φύλακα ή τον υποστηρικτή των δικαίων του ανθρώπου, εκείνος ο οποίος αναλαμβάνει τη συνηγορία περί των δικαίων αιτημάτων του ανθρώπου. Στο Βυζάντιο, οι δικαιοφύλακες καθίστανται παράγοντες στην ερμηνεία και τη σύνταξη των νόμων. Είναι έμμισθοι υπάλληλοι της κυβέρνησης, αποκαλούνται tabelliones, δηλαδή χρήσιμοι σε ειρηνικούς διακανονισμούς.

*
Μέγας Υπομνηματογράφος: Το αξίωμα αυτό ξεκινά την προχριστιανική εποχή. Στα λατινικά είναι commentarius. Στη ρωμαϊκή εποχή οι comentarii ήταν αξιωματούχοι στις δημόσιες υπηρεσίες και ασχολούνταν με τη γραφική εργασία. Στην ιουδαϊκή ιστορία οι υπομνηματογράφοι ήταν αξιωματούχοι του κράτους με ανώτερο βαθμό στην υπηρεσία του βασιλιά. Στη χριστιανική εκκλησία δημιουργήθηκε το αξίωμα για τα διάφορα υπομνήματα της Εκκλησίας, όπως αυτά που περιείχαν νόμους, προσευχές και ιερούς κανονισμούς. Στη Βυζαντινή Ιστορία, κατά το δέκατο αιώνα, βρίσκει κανείς στο «Επαρχιακόν Βιβλίον» τού αυτοκράτορα Λέοντος του Σοφού (886-912 μ.Χ.) μια συντεχνία της οποίας οι οπαδοί αποκαλούνταν tabularii. Αυτοί εργάζονταν ως υπομνηματογράφοι στις δημόσιες υπηρεσίες της Αυτοκρατορίας και ως ιδιωτικοί υπάλληλοι. Ασχολούνταν, ακόμη, με τη μόρφωση των νέων σε νομικά θέματα και τους προετοίμαζαν ως υπαλλήλους για τις δημόσιες υπηρεσίες.

*
Μέγας Χαρτοφύλαξ: Αξίωμα της Ορθόδοξης Εκκλησίας που εμφανίζεται στη βυζαντινή εποχή τον 6ο αιώνα. Το οφίκιο δινόταν σε ιερείς. Ο Χαρτουλάριος υπηρετούσε στο Πατριαρχείο και ήταν προσωπικός βοηθός στο έργο του Πατριάρχη. Ήταν υπεύθυνος για την προετοιμασία της Θείας Λειτουργίας. Αρχικά ήταν υπεύθυνος για την προσωπική βιβλιοθήκη και το προσωπικό αρχείο του Πατριάρχη. Λόγω της μεγάλης και συνεχούς επαφής με τον Πατριάρχη, εθεωρείτο σπουδαίο πρόσωπο στη διοίκηση της Εκκλησίας. Αργότερα, ανέλαβε υψηλότερα καθήκοντα και η θέση του του έδινε δικαιώματα και εξουσίες σε τέτοιο βαθμό που να βγάζει αποφάσεις σε δικαστικές υποθέσεις όπου υπήρχαν αμφιβολίες.

*
Ορφανοτρόφος: Στους αρχαίους χριστιανικούς χρόνους η βοήθεια και προστασία των ορφανών θεωρούνταν ένα από τα κύρια καθήκοντα της Εκκλησίας. Ο ορφανοτρόφος στη Βυζαντινή Εκκλησία ήταν ο προϊστάμενος ιδρυμάτων που υπήρχαν στην Κωνσταντινούπολη και στις επαρχίες της Αυτοκρατορίας για την προστασία των ορφανών.

*
Καστρίνσιος (ή Κανστρίσιος): Εκκλησιαστικό αξίωμα στην Ορθόδοξη Εκκλησία, πολιτικό και στρατιωτικό στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Ο τίτλος αυτός ήταν συνδεδεμένος με την Αρχαία Ρωμαϊκή Ιστορία και το ρωμαϊκό στρατό που βρισκόταν στις ακριτικές περιοχές και τα φρούρια -στα λατινικά castra- και γι' αυτό όσοι υπηρετούσαν εκεί λέγονταν στρατοφύλακες, castrensis, καστροφύλακες.

*
Χαρτουλάριος: Εμφανίζεται για πρώτη φορά ως αξιωματούχος στην υπηρεσία της Αυτοκρατορίας τον πέμπτο αιώνα. Το ιερό ιματοφυλάκιο vestiarium sacrum ήταν ειδική υπηρεσία «υπό τη διευθύνση του κόμητος των προμηθειών», επικεφαλής της οποίας ήταν ο χαρτουλάριος. Τον όγδοο αιώνα ο χαρτουλάριος εμφανίζεται ως λειτουργός στην υπηρεσία επί των οικονομικών της Αυτοκρατορίας. Ο σακέλλιος ήταν η ειδική οικονομική υπηρεσία και χαρτουλάριος αποκαλείται «ο του σακελλίου». Ηταν υπεύθυνος για τα οικονομικά ζητήματα και την ομαλή λειτουργία των φιλανθρωπικών και ευαγών ιδρυμάτων, των ξενοδοχείων και των γηροκομείων τα οποία ενισχύονταν οικονομικά από την κυβέρνηση.

*
Πρωτέκδικος: Ο έκδικος είναι εκκλησιαστικό αξίωμα το οποίο εμφανίζεται ως μια ανάγκη για την υπεράσπιση των δικαίων της Εκκλησίας. Στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία ήταν ο «νομικός σύμβουλος της πόλης» (Defensor Civitas). Στην αρχαία Εκκλησία ήταν επιφορτισμένος με την υπεράσπιση των δικαίων της. Στη βυζαντινή Εκκλησία της Κωνσταντινούπολης ο έκδικος ήταν πρόσωπο με ανώτερη θέση και τύχαινε ιδιαίτερης εκτίμησης. Με απόφαση της Δ' Οικουμενικής Συνόδου της Χαλκηδόνας καθορίστηκε ότι κάθε Επισκοπή όφειλε να προσλάβει βοηθούς-γραμματείς για να ανταποκριθεί στο έργο της, καθώς και έκδικο νομικό σύμβουλο.

*
Διερμηνεύς: Είναι πολύ παλιό αξίωμα και έχει πολλές μορφές. Ειδικότερα στη Βυζαντινή Ιστορία ο αυτοκράτορας και η κυβέρνηση βρίσκονταν σε πολιτικές, στρατιωτικές και διπλωματικές διαπραγματεύσεις με τους άλλους λαούς. Για το λόγο αυτό και ο ρόλος των διερμηνέων ήταν σημαντικός. Διερμηνείς υπήρχαν και στην Ορθόδοξη Εκκλησία, αναλαμβάνοντας την ερμηνεία των συζητήσεων σε θέματα που είχαν σχέση με τις άλλες Εκκλησίες.

*
Νοτάριος: Υπήρξε εκκλησιαστικό αξίωμα στην Ορθόδοξη Εκκλησία και πολιτικό στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Η λέξη νοτάριος στην προ-χριστιανική εποχή σήμαινε τον σημειωματογράφον, στη μεσαιωνική - βυζαντινή το στενογράφο και στη νεότερη βυζαντινή το συμβολαιογράφο.

*
Λαοσυνάκτης: Ο υπεύθυνος για τις συγκεντρώσεις. Εκείνος που αναλαμβάνει να καλέσει τον κόσμο στις συναντήσεις. Τελευταία φορά το λαοσυνάκτη τον συναντήσαμε στις «λαοσυνάξεις» που έκανε η Εκκλησία της Ελλάδος στην Αθήνα και στη Θεσσαλονίκη διαδηλώνοντας για τις ταυτοτήτες. Στη σύγχρονη μορφή του το αξίωμα αφορά την οργάνωση συγκεντρώσεων.

*
Μέγας Ρεφερενδάριος: Εκκλησιαστικό και πολιτικό αξίωμα στην Ορθόδοξη Εκκλησία και στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Η λέξη προέρχεται από το λατινικό ρήμα refero που σημαίνει μεταφέρω και επαναφέρω πληροφορίες και ειδήσεις. Επρόκειτο, δηλαδή, για τον εκκλησιαστικό απεσταλμένο του Πατριάρχη που αναλάμβανε εμπιστευτικές αποστολές με διπλωματικό χαρακτήρα σε άλλες Εκκλησίες και Πατριαρχεία.

*
Μέγας Ιερομνήμων: Στην Αρχαία Ελληνική Ιστορία ο ιερομνήμων ήταν θρησκευτικός λειτουργός, ο οποίος εκτός από τα κανονικά καθήκοντά του ήταν επίσης υπεύθυνος για την τακτοποίηση και διατήρηση του αρχείου του Ιερού Ναού. Στην Αρχαία Ρωμαϊκή ιστορία ο όρος ιερομνήμων χρησιμοποιείται με σκοπό να εξηγήσει τη θέση του Ρωμαίου Ποντίφηκα Pontifex Maximus, ανώτατου θρηκευτικού λειτουργού, στην προχριστιανική εποχή στη Ρώμη. Στη Χριστιανική Εκκλησία ο τίτλος δίδεται στους διακόνους και αργότερα στους πρεσβυτέρους. Είχε το καθήκον του αρχειοφύλακα και φύλαγε τον κώδικα της Εκκλησίας. Συμμετείχε στην εκλογή του επισκόπου της περιφέρειας και ακολουθούσε το μελλοντικό επίσκοπο στη χειροτονία.

*
Σκευοφύλαξ: Είναι αυτός που φυλάει τα σκεύη της Εκκλησίας. Στην παράδοση της Εκκλησίας ήταν πάντοτε κληρικός. Συνήθως διάκος, δεν αποκλείονταν όμως και οι πρεσβύτεροι.

 

 

 

                                ΤΕΛΟΣ

 

ΠΗΓΕΣ  - ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ
- De cerimoniis aulae Byzantinae, Constantini Porphyrogeniti Imperatoris
- De thematibus, Constantini Porphyrogeniti Imperatoris
- Μεγάλη Διαδικτυακή Eγκυκλοπαίδεια της Μ.Ασίας
- http://www.phorum.gr/viewtopic.php?f=51&t=124388 (εικόνες)

ΙΣΤΟΤΟΠΟΣ  ΕΦΗΜ ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ

ΙΣΤΟΤΟΠΟΣ ΛΥΚΑΩΝ  - κ.ΚΑΡΥΤΙΝΟΣ

 

 

 

Για να δείτε κάποιες σελίδες πρέπει να έχετε τον flash player που μπορείτε να βρείτε πατώντας στο εικονίδιο δίπλα.

Πνευματικά δικαιώματα © 2009

 Συντελεστές  και επικοινωνία μαζί μας

       SiteLock