|
| |
πίσω
ΕΛΛΗΝΕΣ ΑΥΤΟΧΘΟΝΕΣ Ή ΕΤΕΡΟΧΘΟΝΕΣ
ΤΟ ΖΗΤΗΜΑ ΤΗΣ ΚΑΤΑΓΩΓΗΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ
ΔΟΚΙΜΙΟ
1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ.
ΔΙΑΛΕΥΚΑΝΣΗ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΄φυλή΄
Το παρόν δημοσίευμα έχει
σκοπό να συμβάλλει, στον βαθμό που είναι κάτι τέτοιο δυνατόν, στην διαλεύκανση
του πολυσυζητημένου ζητήματος της καταγωγής των Ελλήνων. Η κρατούσα άποψη, που
έχει περάσει και στα σχολικά μας βιβλία, αλλά και διδάσκεται σε όλα τα
Πανεπιστήμια, είναι η ετεροχθονία των Ελλήνων, η μετανάστευση από κάποιο σημείο
σε ένα άλλο. Οι γλωσσολόγοι, αλλά και ακολούθως και όλοι οι άλλοι κλάδοι που
ερευνούν το προϊστορικό παρελθόν ομιλούν για Ινδοευρωπαίους ή Ινδοευρωπαϊκή
φυλή. Αυτό είναι και το πρώτο λάθος που γίνεται, να αποκαλούνται δηλαδή ως φυλή
οι Ινδοευρωπαίοι. Δεν είναι φυλή, δεν είναι δηλαδή μια βιολογική – ανθρωπολογική
ενότητα, αλλά μια ομάδα ανθρώπων που υποτίθεται μίλαγαν την ίδια γλώσσα, την
πρωτογλώσσα, και ως εκ τούτου θα έπρεπε να αποτελούσαν κάποτε στο παρελθόν και
μια πολιτισμική ομάδα. Για να το κατανοήσουμε αυτό καλύτερα, ας φανταστούμε από
πόσες διαφορετικές φυλές αποτελούνται οι Η.Π.Α., αλλά όλοι τους μοιράζονται την
ίδια γλώσσα (ομογλωσσία) και μετέρχονται τον ίδιο πολιτισμικό κώδικα (ομοεθνία).
Κάπως έτσι θα έπρεπε να φανταστούμε και την ΙΕ ομογλωσσία – ομοεθνία, όχι όμως
και ομοφυλία. Οι φυλές που σήμερα υπάρχουν στη γη είναι: η ευρωπαϊκή (καυκασιανή)
φυλή, η αφρικανική φυλή, η μογγολική φυλή και η αυστραλιανή φυλή. Στην ευρωπαϊκή
φυλή ανήκουν σχεδόν όλοι οι λαοί της Ευρώπης και στις αποικίες που αυτοί κατά
καιρούς έχουν δημιουργήσει σ’ όλο τον κόσμο. Στην αφρικανική φυλή ανήκουν οι
μαύροι της Αφρικής, στην μογγολική φυλή ανήκουν οι λαοί στην άπω Ανατολή
(Μογγολία, Κίνα, Κορέα, Ιαπωνία, Φιλιππίνες κ.α), οι ιθαγενείς της Αμερικανικής
Ηπείρου που πέρασαν από την Ασία διαμέσου του Βερίγγειου Πορθμού πριν 12000
περίπου έτη και απετέλεσαν τον πληθυσμό των Εσκιμώων της Αλάσκα, των
ερυθρόδερμων, των Μεξικανών, καθώς και των ιθαγενών του Μεξικού (Αζτέκοι, Μάγιας)
και της νοτίου Αμερικής (Ίνκας), και, τέλος, στην αυστραλιανή φυλή ανήκουν οι
μαύροι της Αυστραλίας, οι λεγόμενοι aborigines, ενώ συγγενεύουν με τους
αυτόχθονες κατοίκους της Πολυνησίας, της Μικρονησίας, της Μελανησίας, της Νέας
Ζηλανδίας, της Παπούα – Νέα Γουινέας και των Φίτζι. Προς επίρρωση των όσων
παρουσιάσαμε μόλις τώρα είναι και κάποια δεδομένα της γενετικής επιστήμης, που
αν χρησιμοποιηθεί σωστά και χωρίς ιδεολογικές σκοπιμότητες μπορεί να φέρει
σημαντικά αποτελέσματα και να συμπληρώσει το παζλ της καταγωγής των διαφόρων
λαών: Στις κορυφές των Άνδεων στη Λατινική Αμερική έγινε κάποια έρευνα από
Ιάπωνες επιστήμονες. Συγκεκριμένα, η έρευνα έγινε στην περιοχή του Μάτσου Πίτσου,
της ιεράς πόλεως των Ίνκα. Οι ερευνητές έλαβαν δείγμα μιτοχονδριακού DNA από
μούμιες ηλικίας 6000 ετών. Ταυτόχρονα οι ίδιοι ερευνητές πήραν δείγμα
μιτοχονδριακού DNA και από σύγχρονους ιθαγενείς κατοίκους των Άνδεων. Συμπέρασμα
βγήκε ότι υπάρχει γενετική συνέχεια και άρα αυτοχθονία. Ο Ιάπωνας καθηγητής
Χοράι βρήκε σε μια μούμια των Άνδεων και σε έναν σύγχρονο κάτοικο μιας επιχώριας
φυλής πανομοιότυπη διάταξη στο μιτοχονδριακό DNA. Το δείγμα συγκρίθηκε με
αντίστοιχο δείγμα μιτοχονδριακού DNA της φυλής Αινού της Ιαπωνίας. Από τις 564
βάσεις της αλληλουχίας του μιτοχονδριακού DNA του συγχρόνου κατοίκου με αυτό των
Αινού βρέθηκε διαφορά μόνον κατά δυο βάσεις. Επομένως, οι Μογγόλοι των Άνδεων
είχαν συγγένεια με τους Αινού της Ιαπωνίας. Εξάλλου τα μογγολικά χαρακτηριστικά
είναι εμφανή. Σε κάποια άλλη έρευνα DNA το 2001 βρέθηκε γενετική ομοιότητα των
Ελλήνων με τους Αυστριακούς. Αυτό δίχως άλλο σημαίνει ότι η προέλευση είναι
πιθανότατα κοινή, όχι Ινδοευρωπαϊκή, αλλά ευρωπαϊκή. Στην δεκαετία του ΄70 οι
Κινέζοι ανακάλυψαν στην επαρχία Xinjiang, στις δυτικές παρυφές της Κίνας, σειρά
από μούμιες, που με τη βοήθεια του C14 χρονολογήθηκαν το 2100 περίπου π.Χ. Οι
μούμιες είχαν ξανθά, κόκκινα και μαύρα μαλλιά, βαθειές κόγχες, μακριές μύτες,
αρκετές δε μούμιες εξ αυτών είχαν παχιά γένια και ήταν μεγαλόσωμες. Είχαν έντονα
τα καυκασιανά χαρακτηριστικά. Ο Mair αποφάσισε να ερευνήσει τα ευρήματα
γενετικά. Συνεργάστηκε με τον ιταλό γενετιστή Luigi Cavalli Sforza, καθηγητή στο
Πανεπιστήμιο του Stanford. Τα πρώτα αποτελέσματα των ερευνών έδειξαν ότι οι
μούμιες ανήκαν στην ίδια γενετική ομάδα με τους σύγχρονους Σουηδούς,
Κορσικανούς, Τοσκανούς και Σαρδηνούς. Ο μύθος, λοιπόν, περί απομόνωσης της άπω
Ανατολής (Κίνας) από την Ευρώπη κατερρίφθη πανηγυρικά.
Η αλήθεια είναι ότι από πολύ παλιά οι επαφές Ευρώπης και Κίνας ήταν υπαρκτές και
ως εκ τούτου ο ευρωπαϊκός και ο μογγολικός τύπος ως ένα βαθμό άσκησαν επιδράσεις
ο ένας στον άλλον, με αποτέλεσμα να μην μπορούμε να μιλάμε για ομοιογένεια στον
χώρο τομής και συνάντησης των δυο αυτών τύπων. Αξιοσημείωτα είναι αυτά που λέγει
ο W. Durant στην «Παγκόσμια Ιστορία του Πολιτισμού»: « Εξ άλλου ο σημερινός
τύπος «Μογγόλου» είναι το σύνθετο προϊόν των συνεχών διασταυρώσεων, ύστερα από
εκατοντάδες εισβολών, φυλών προερχόμενων από την Μογγολία, την Νότια Ρωσία και
την Κεντρική Ασία. Η Κίνα, όπως και οι Ινδίες, μπορεί να συγκριθεί μόνον με μια
ολόκληρη ήπειρο. Την Ευρώπη λ.χ. και όχι με ένα ορισμένο ευρωπαϊκό έθνος. Δεν
είναι η εστία ενός μόνον ομογενούς λαού αλλά μια σύνθεση πολλών ανθρωπίνων
φυλών, που διαφέρουν στην καταγωγή, τη γλώσσα, τα κύρια χαρακτηριστικά, την
τέχνη και των οποίων τα έθιμα, η ηθική και το πολιτικό σύστημα είναι εντελώς
αντίθετα μεταξύ τους». Στο σημείο αυτό θα πρέπει να πούμε ότι η προέλευση και η
εξάπλωση του ανθρώπου δημιουργώντας με τον τρόπο αυτό τις φυλές που προαναφέραμε
δεν έχει μια μόνο αφετηρία (μονοκεντρισμός), αλλά πολλές (πολυκεντρισμός). Η ως
τώρα κρατούσα θεωρία ότι ο άνθρωπος ξεκίνησε από την Αφρική (αφροκεντρισμός) και
εξαπλώθηκε σε όλες τις άλλες ηπείρους πια χάνει όλο και περισσότερο έδαφος εν
όψει πολύτιμων παλαιοντολογικών και ανθρωπολογικών ευρημάτων που έρχονται στο
φως. Μέχρι στιγμής έχουν εντοπιστεί τέσσερα κέντρα ανάπτυξης του ανθρώπου:
- Στην ανατολική Ασία, όπου αναπτύχθηκε ο πρόγονος της μογγολικής φυλής, ο
«άνθρωπος του Πεκίνου».
- Στη Ν. Ασία, όπου βρέθηκε ο Homo Erectus της Ιάβας, και είναι ο πρόγονος των
λαών της Νότιας Ασίας και της Αυστραλίας.
- Στην Αφρική όπου ο Ροδεσιανός του Broken Hill θεωρείται πρόγονος των
Αφρικανών.
- Στην Ευρώπη όπου ο επικράτησε Νεάντερταλ που αναπτύχθηκε στη δυτική Ευρασία.
Οι απόψεις διίστανται για το αν από αυτόν προέρχεται ο Homo Sapiens ή όχι. Η
σχέση του με τον Homo Erectus πιθανόν να υφίσταται και διαμέσου του προστάδιου
με τον Homo Antecessor, με τον οποίον έγινε το πέρασμα τόσο στον Νεάντερταλ όσο
και στον Homo Sapiens. Οι πρώτοι άποικοι της Ευρώπης, που συγγένευαν με τον Homo
Erectus της Αφρικής, κατέφθασαν πριν 1.000.000 χρόνια ή και λιγότερο από την
Αφρική στη Ευρασία, όπου εξελίχτηκαν στον πρόγονο της Ευρωπαϊκής φυλής.
Εγκαινιάστηκε έτσι η Κατωτέρα Παλαιολιθική που διήρκεσε μέχρι την εμφάνιση του
Homo Sapiens πριν 200.000 χρόνια περίπου.
2. ΠΡΩΤΟΚΑΤΟΙΚΗΣΗ ΤΟΥ
ΕΛΛΑΔΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ
α. Περιβάλλον και κλιματολογικές συνθήκες
Το περιβάλλον στο οποίο έδρασε ο προϊστορικός άνθρωπος συνέβαλε κατά πολύ στη
διαμόρφωση του τρόπου ζωής του. Η γεωμορφολογία του Ελλαδικού χώρου άρχισε να
αποκτά τη σημερινή του μορφή κατά το Πλειστόκαινο, όταν συνεπληρώθησαν οι
ορογενετικές πτυχώσεις και ήλθε εις πέρας ο καταποντισμός της Αιγηίδος. Οι
αλλεπάλληλες παγετώδεις και μεσοπαγετώδεις περίοδοι συνετέλεσαν στην φυσική και
κοινωνική εξέλιξη του ανθρώπου. Η τελευταία παγετώδη περίοδο σημειώθηκε εδώ και
18.000 – 16.000 έτη. Η μέση θερμοκρασία αρχίζει μετά το πέρας των παγετώνων να
ανεβαίνει και να φτάνει τα επίπεδα που σήμερα συναντούμε σε βουνά της νοτίου
Ελλάδος. Έτσι η ψυχρή και ξηρή περίοδος των παγετώνων αντικαθίσταται σταδιακά με
μια θερμή και υγρή περίοδο. Οι πάγοι λιώνουν και η στάθμη της θαλάσσης ανεβαίνει
μετατοπίζοντας την ακτογραμμή προς την ενδοχώρα. Η στέπα που υπήρχε τότε στον
ελλαδικό χώρο μετατοπίζεται προς τα βόρεια, με αποτέλεσμα τα μεγάλα θηράματα να
μετακινηθούν και αυτά προς βορειότερα σημεία σε μια προσπάθεια ανεύρεσης
περιβάλλοντος όμοιου με αυτό που είχαν συνηθίσει ως τώρα. Τα μικρά θηράματα
προσφέρονταν πια μόνο για κυνήγι, ενώ τεράστιες εκτάσεις δασών κάλυπταν την
ελληνική γη, δίδοντας την ευκαιρία για προσπόριση καρπών δέντρων, όπως
φουντούκια, βελανίδια, κουκουνάρια. Το κλίμα, εν τέλει, σταθεροποιήθηκε στα
σημερινά περίπου επίπεδα εδώ και 8000 έως 7000 χρόνια πριν με χειμώνα υγρό και
ψυχρό και καλοκαίρι παρατεταμένο, άνυδρο και θερμό.
β. Σύντομη παρουσίαση
της ΙΕ θεωρίας
Η πιθανότητα κοινής προέλευσης κάποιων γλωσσών προτάθηκε από τον Marcus Cirius
van Boxhorn το 1647, ο οποίος θεωρούσε ότι εξελίχτηκαν από τη σκυθική, μια
γλώσσα που πιθανόν να ανήκει στην Ινδο-ιρανική. Για δεύτερη φορά η κοινή
καταγωγή γλωσσών διατυπώθηκε από τον Άγγλο δικαστή στις Ινδίες Sr. William Jones,
που αντιλήφτηκε και τόνισε το 1796 ομοιότητες μεταξύ των παλαιοτέρων γλωσσών που
ήταν γνωστές στην εποχή του, την λατινική, την ελληνική, τη σανσκριτική (αρχαία
ινδική) και την περσική γλώσσα. Η συστηματική, όμως σύγκριση αυτών και άλλων
αρχαίων γλωσσών έγινε από τον Franz Bopp στις αρχές του 19ου αιώνα. Η κοινή
πρωτογλώσσα που ανασυγκροτήθηκε μετά την αποκατάσταση των επιμέρους γλωσσών
ονομάζεται πρωτοινδοευρωπαική. Η διαφωνία, ωστόσο, υπάρχει στην αρχική κοιτίδα
των ΙΕ. Δυο είναι οι πιο προβεβλημένες στις μέρες μας: α) οι στέπες βόρεια της
Μαύρης Θάλασσας και της Κασπίας. Είναι γνωστός και ως «πολιτισμός των Κουργκάν»
λόγω των τύμβων που έχουν βρεθεί που αποδίδονται στους ΙΕ. Η ΙΕ πρωτογλώσσα
χρονολογείται στο 4500 - 4000 π.Χ. περίπου. Την υπόθεση Κουργκάν την πρότεινε η
Marija Kimbutas στη δεκαετία του 1950. β) η Ανατολία φαίνεται κατά τον C.
Renfrew να είναι η κοιτίδα των ΙΕ, ειδικά ο οικισμός της Μ.Ασίας Catal Huyuk που
ανάγεται στην 7η χιλιετία και συνδέεται με την νεολιθική διάδοση της γεωργίας.
Γενετικά μπορούμε βέβαια να πούμε ότι έχουμε κάποια εισέλευση πληθυσμών από
βορρά (Αν. Ευρώπη) που επιβεβαιώνει τις θέσεις της Κιμπούτας και από Ανατολή (Μ.Ασία)
που επιβεβαιώνει τις θέσεις του Ρένφριου. Ωστόσο αυτή είναι περιορισμένη.
Σχετικά με την άφιξη των ελληνικών φύλων στην Ελλάδα έχει υποστηριχτεί στα
πλαίσια της ΙΕ θεωρίας ότι τα ελληνικά φύλα κατήλθαν από τις ουγγρικές πεδιάδες
κατά κύματα και με μεγάλη χρονική απόσταση το ένα μετά το άλλο. Πρώτοι έφτασαν
οι Αιολείς γύρω στο 2200-2100 π.Χ, μετά ακολούθησαν οι Αχαιοί το 1600 π.Χ
περίπου και τέλος κατέφτασαν οι Δωριείς το 1100 π.Χ. Στην Ελλάδα συνάντησαν
προελληνικά φύλα (Πελασγούς, Λέλεγες) και είτε ειρηνικά είτε βίαια τους
υπέταξαν.
Εμείς παρακάτω θα επιχειρήσουμε να αποδείξουμε ότι δεν είμαστε ΙΕ, ούτε ήρθαμε
από κάπου άλλού, αλλά η παρουσία μας στον ελλαδικό χρόνο υπήρξε παλαιοτάτη. Περί
αυτοχθονίας μιλούσαν και οι αρχαίοι συγγραφείς (Επιτάφιοι, Ισοκράτης κτλ.) Θα
παραθέσουμε τεκμήρια από αρχαιολογικά, ανθρωπολογικά και γενετικά με σκοπό την
τεκμηρίωση της ως άνω θέσης.
γ, Αρχαιολογικά,
ανθρωπολογικά και γενετικά δεδομένα στον ελλαδικό χώρο
Ανασκαφές που έγιναν σε διάφορες περιοχές της ελληνικής γης δείχνουν ότι η
ανθρώπινη παρουσία στον ελλαδικό χώρο σημειώνεται από την κατωτέρα παλαιολιθική
μέχρι σήμερα. Στον κατάλογο των ευρημάτων το παλαιότερο τεκμήριο ανθρώπινης
παρουσίας είναι μια σειρά από εργαλεία της περιόδου του Ανωτέρου Μειοκαίνου στην
περιοχή των Μικραλώνων της Δυτικής Χαλκιδικής που χρονολογούνται σε 12.000.000
περίπου έτη πριν. Η ανωτέρω χρονολόγηση επιβεβαιώθηκε και από το Πανεπιστήμιο
της Ν. Καρολίνας των Η.Π.Α. (1979) με τη μέθοδο του παλαιομαγνητισμού. Η πανίδα
της περιοχής ανήκει σ’ αυτήν της στέπας, αλλά και σαβάνας Ανάμεσα στους
κοπρολίθους της πανίδας διακρίνεται και κοπρόλιθος που ανήκει σε όρθιο
ανθρωποπίθηκο εκείνης πάτα της περιόδου. Κατόπιν ανάλυσης του κοπρολίθου από την
NASA των Η.Π.Α. απεδείχθη ότι οι ανθρωπίδες της περιόδου εκείνης ετρέφοντο με
άφθονο κρέας ζώων και πουλιών, καθώς και με σκληρούς καρπούς της σαβάνας της
Χαλκιδικής. Η γη, επομένως, της Χαλκιδικής έπαιξε κομβικό ρόλο στην
ανθρωπογένεση.
Άλλο πιο σημαντικό εύρημα της παρουσίας ανθρώπου στην γη της Χαλκιδικής είναι
ένα οστό από κνήμη ανθρωπίδας που βρέθηκε στην περιοχή της Τρίλλιας τον
Σεπτέμβριο του 1979 και τα ίχνη ανθρωπίνης παρουσίας (τμήματα σκελετών,
κοπρόλιθοι, εργαλεία και άλλα σχετικά ευρήματα) χρονολογημένα 11.000.000 περίπου
έτη πριν, που ανήκουν δηλαδή στο Ανώτερο Μειόκαινο.
Στην Πεντέλη βρέθηκε επίσης ο Μεσοπίθηκος ο Πεντελικός, όπως ονομάζεται, και
χρονολογείται στα 10.000.000 έτη πριν.
Στο Αλιβέρι της Ευβοίας βρέθηκε ο Ελλαδοπίθηκος ο ημιόρθιος, όπως ονομάζεται,
που χρονολογείται στα 10.000.000 – 9.000.000 έτη πριν.
Σημαντικό για την πιστοποίηση ότι και το Αιγαίο ήταν κατοικημένο πριν
εκατομμύρια χρόνια είναι ένα βραχιόνιο οστό που βρέθηκε σε σπήλαιο της Ικαρίας,
που χρονολογείται στα 5.000.000 έτη πριν και ανήκει στο Πλειόκαινο. Βέβαια, το
Αιγαίο δεν ήταν ακόμα θάλασσα ανοικτή και η επικοινωνία με την ηπειρωτική χώρα
ήταν πολύ εύκολη. Αργότερα με την καταβύθιση της Αιγηίδος πήρε την σημερινή
περίπου μορφή.
Εύρημα κρανίου από σπήλαιο των Πετραλώνων της Χαλκιδικής, γνωστό ως ο
Αρχάνθρωπος των Πετραλώνων, χρονολογείται από τον Δρ. Άρη Πουλιανό γύρω στο
750.000 π.Χ. Άλλες χρονολογήσεις κατεβάζουν το όριο της ηλικίας του κρανίου στα
300.000 ή και στα 70.000 π.Χ. περίπου. Μια ομάδα Γερμανών ανθρωπολόγων έδειξαν
ότι ο Αρχάνθρωπος συγγενεύει με τα αφρικανικά ευρήματα και κατ’ αυτόν τον τρόπο
αποτελεί το πρώτο αφρικανικό κρανίο έξω από την Αφρική. Ο Άρης Πουλιανός,
ωστόσο, θεωρεί ότι δεν έχει σχέση με τις ποικιλίες των αφρικανικών ευρημάτων. Το
κρανίο του είναι ορθογναθικό και όχι προγναθικό, όπως συμβαίνει στα αφρικανικά
κρανία. Ο ανθρωπολογικός τύπος του Αρχανθρώπου δεν είναι ακόμη ξεκάθαρος. Άλλοι
επιστήμονες διατείνονται ότι είναι ένα αποκομμένο είδος, ίσως Νεαντερτάλειων,
που αργότερα εκτοπίστηκε από τον Homo Sapiens που τον αντικατέστησε. Επίσης,
άλλοι θεωρούν ότι μπορεί κάλλιστα να είναι ένα δείγμα Homo Sapiens που απλά
συνυπήρξε με τους Νεάντερταλ. Ο Άρης Πουλιανός και ο Βολπώφ πιστεύουν ότι οι
Αρχάνθρωποι ανήκουν στο γένος των Ανθρώπων και είναι απευθείας πρόγονοι τόσο των
Νεάντερταλ όσο και των σημερινών ανθρώπων. Πάντως για τον Έλληνα ανθρωπολόγο ο
Αρχάνθρωπος των Πετραλώνων αποτελεί τον πρώτο Ευρωπαίο.
Ο αρχαιότερος άνθρωπος, κατά τον Άρη Πουλιανό, που έχει βρεθεί στις όχθες του
Πηνειού στη Θεσσαλία ανήκει σε ένα στο αρχανθρωπικό στάδιο και η ηλικία του
υπολογίζεται περίπου στα 400.000 χρόνια πριν. Είναι ένα τμήμα θόλου κρανίου που
τα βρεγματικά οστά απαρτίζουν την οροφή και τα πλάγια τμήματά του.
Το οπίσθιο τμήμα από δεξί βρεγματικό οστό νεαρού ατόμου, μάλλον κοριτσιού, στις
όχθες του Πηνειού, χρονολογείται από τον Άρη Πουλιανό ανάμεσα στα 50.000 –
30.000 έτη πριν.
Η κυριότερη ανασκαφή της ομάδας ερευνητών του Πανεπιστημίου του Cambridge που
έγινε υπό την εποπτεία του E.S. Higgs στην περιοχή του Κοκκινοπηλού της κοιλάδας
του Λούρου κοντά στα Ιωάννινα. Επίσης στο σπήλαιο «Ασπροχάλικο», λίγα χιλιόμετρα
από το Κοκκινόπηλο, βρέθηκαν πάρα πολλά εργαλεία της ίδιας περιόδου.
Χρονολογείται μεταξύ 50.000 – 33.000 ετών πριν.
Ίσως το πιο πασίδηλο παράδειγμα συνεχούς κατοίκησης αποτελεί τα ευρήματα της
Θεόπετρας Μετεώρων. Τέσσερα ίχνη ποδιών που έχουν μελετηθεί με νέες τεχνολογικές
μεθόδους, οδηγούν τους επιστήμονες να ομολογήσουν ότι πιθανώς ανήκουν στον Homo
Sapiens και όχι στον Άνθρωπο του Νεάντερταλ. Τα ίχνη εντοπίστηκαν σε στρώματα
που χρονολογούνται περί τα 140 – 130.000 έτη πριν. Σε συνδυασμό και με άλλα
ευρήματα η διευθύντρια της ανασκαφής του σπηλαίου Αικατερίνη Κυπαρίσση –
Αποστολίκα και οι συνεργάτες της πιθανολογούν ότι ο απευθείας πρόγονος του
σημερινού ανθρώπου έφτασε στην Ελλάδα περί το 90.000 π.Χ., την περίοδο εκείνη
που έφτασε και στη Μέση Ανατολή. Στην δε υπόλοιπη Ευρώπη ο Homo Sapiens
εμφανίζεται περί το 40.000 π.Χ. Τα ευρήματα κατά την διευθύντρια της ανασκαφής
ξεκινούν από την παλαιολιθική εποχή (130.000 – 140.000 έτη πριν) και φτάνουν
μέχρι τη νεολιθική εποχή χωρίς κάποια διακοπή καταδεικνύοντας συνεχή παρουσία
του ανθρώπου στη Θεσσαλία. Η άποψη του αειμνήστου αρχαιολόγου Δημ. Θεοχάρη, ότι
η παρουσία του ανθρώπου στη Θεσσαλία θα πρέπει να αναζητηθεί σε σπήλαια,
επιβεβαιώνεται πανηγυρικά.
Σε στρώματα της Ανωτέρας Παλαιολιθικής στο σπήλαιο Απήδημα της Μάνης βρέθηκαν
απολιθωμένα υπολείμματα από ανθρώπινο σκελετό τύπου Homo sapiens – sapiens
χρονολογημένα το 28.000 π.Χ. Το αντιπροσωπευτικότερο δείγμα αποτελεί σκελετός σε
στάση συνεσταλμένη και ανήκει σε γυναίκα.
Το πρώτο εύρημα άρτια διατηρημένου σκελετού ανήκει στη Μεσολιθική περίοδο (πριν
10.000 χρόνια).και βρέθηκε στο σπήλαιο Ερμιονίδος (Φράχθη), στην Αργολίδα. Ο
σκελετός ήταν τοποθετημένος σε κατεύθυνση από Βορρά προς Νότο. Ήταν σε
συνεσταλμένη στάση σχήματος W. Φαίνεται ότι πέθανε από χτύπημα με αιχμηρό όργανο
πάνω από το αριστερό φρύδι. Επίσης φαίνεται ότι ταλαιπωρείτο από ελονοσία,
πράγμα που είναι φυσικό μετά την παγετώδη περίοδο και την άνοδο της στάθμης της
θάλασσας. Σύμφωνα με τον Άρη Πουλιανό το εύρημα έχει τα εξής χαρακτηριστικά:
μήκος κεφαλής 191 mm και το πλάτος κεφαλής 146mm. Ο κρανιακός δείκτης είναι
76,44 και το ύψος Πορίου – Βρέγματος φτάνει τα 115,0mm. Σ’ αυτά, όπως αναφέρει ο
ανθρωπολόγος, τα γνωρίσματα ο μεσολιθικός άνθρωπος συγγένευε με τους
μεσολιθικούς της Ευρώπης από τις περιοχές του Όφνετ της Γερμανίας, από το
σπήλαιο Φατμά – Κομπά της Κριμαίας, από την Βασίλεφκα ΙΙΙ της Ουκρανίας και από
το Κόρσενορ – Μπέντμπεκ της Δανίας. Αυτό σημαίνει πως όλοι αυτοί οι μεσολιθικοί
άνθρωποι είχαν κάποτε κοινή καταγωγή. Η σχέση αυτών των μεσολιθικών ανθρώπων
μπορεί να αποκλειστεί με οποιαδήποτε σχέση με αντίστοιχα βορειοαφρικανικά
δείγματα, καθώς η διαφοροποίηση είχε συντελεστεί σε προηγούμενες εποχές. Οι
ποικιλίες, τώρα, της Ουκρανίας και της Κριμαίας έχουν χαρακτηριστεί ως (παλαιο)μεσογειακές,
όπερ δείχνει ότι τα Μεσογειακά δείγματα έχουν με τη σειρά τους διαφοροποιηθεί
από τα Ηπειρωτικά, τον έτερο μεγάλο κλάδο των Ευρωπαιοειδών. Η προέλευση,
λοιπόν, είναι νότια, και μάλιστα μεσογειακή, κοιτίδα από ό,τι φαίνεται της
μεσογειακής ποικιλίας.
Πριν 11.000 περίπου έτη πριν συντελέστηκε η σταδιακή βελτίωση του κλίματος που
οδήγησε την μετατόπιση της στέπας (βλ. άνω) προς βορειότερα σημεία, με άμεσο
αποτέλεσμα τα μεγάλα θηράματα να μετακινηθούν προς βόρεια μεριά. Έτσι, ο
άνθρωπος από το κυνήγι μεγάλων θηραμάτων οδηγήθηκε στο κυνήγι μικρών θηραμάτων,
ενώ ταυτόχρονα η εξάπλωση των δασών του έδωσε την ευκαιρία να τρέφεται με
καρπούς (βλ. άνω). Η εγκατάλειψη ομάδων – κυνηγών από τον ελλαδικό χώρο τους
οδήγησε σε βορειότερα σημεία. Έτσι ίσως να εξηγείται και οι ομοιότητες της
ημιυπόγειας κατασκευής της Κύθνου με ανάλογες της βόρειας Βαλκανικής.
Συγκεκριμένα στον μεσολιθικό παραδουνάβιο οικισμό Vlasac έχουν βρεθεί
μισοσκαμμένοι χώροι με ωοειδή βάση από ανήκουν στην πρώιμη φάση του πολιτισμού
Lepenski Vir. Η εικόνα αυτή έκανε να υποστηρίξουν πολλούς επιστήμονες την άποψη
ότι κατά τους μεσολιθικούς χρόνους η Ελλάς παρέμενε ακατοίκητη, και μόνο με την
έναρξη της νεολιθικής εποχής κατοικήθηκε από γεωργούς, που έφεραν και στην
Ελλάδα την «επανάσταση» της γεωργίας. Μάλιστα, όχι μόνον δεν ήταν ακατοίκητη η
Ελλάς, αλλά είχε φτάσει σε ένα υψηλό επίπεδο πολιτισμού εν σχέσει πάντα με την
εποχή. Οι κάτοικοι της Ελλάδος αξιοποιώντας τα θαλάσσια ρεύματα που είχαν
διαφορετική κατεύθυνση το θέρος και τον χειμώνα, έδιναν τη δυνατότητα του
διάπλου του Αιγαίου. Η ανάπτυξη της ναυσιπλοΐας ήταν επίσης ένα χαρακτηριστικό
της εποχής, όπως φαίνεται από τις ποσότητες οψιδιανού από τη Μήλο που μετεφέρετο
τόσο στο Βόρειο Αιγαίο (σπήλαιο του Κύκλωπα), στην Αργολίδα, στο Φράχθη, τόσο
και στην Κρήτη την 7η χιλιετία, που επίσης το απεκόμιζε από τη Μήλο. Η ανάπτυξη
της αλιείας, που συνδέεται με την ναυσιπλοΐα ως συμπληρωματικός τρόπος
διατροφής, οφείλεται στην ελάττωση των μικρών θηραμάτων λόγων της αύξησης πυκνών
δασών και της επακόλουθης μετακίνησης των πληθυσμών προς παραθαλάσσιες περιοχές,
λίμνες και ποτάμια. Υψηλής τεχνικής αγκίστρια βρέθηκαν στη σπηλιά του Κύκλωπα
στα Γιούρα, που φανερώνει εξελιγμένη στρατηγική στον τομέα της αλιείας.
Επομένως, η άποψη περί εγκαταλείψεως της Ελλάδος κατά την μεσολιθική εποχή είναι
ανυπόστατη πέρα ως πέρα, αλλά μάλλον έχει ειπωθεί «εκ του πονηρού», για να
δικαιολογήσει άφιξη και εποίκιση νέων πληθυσμών. Μήπως Ινδοευρωπαίων;
Όλα τα παραπάνω ανθρωπολογικά δεδομένα καταδεικνύουν την παμπάλαια (από την
Κατωτέρα Παλαιολιθική) παρουσία του ανθρώπου στον ελλαδικό χώρο που έγινε χωρίς
θεαματικές αλλαγές και κάποιου είδους διακοπή από άλλο φυλετικό στοιχείο. Η
συνέχιση της κατοίκησης γίνεται αδιάκοπα και κατά την νεολιθική εποχή, όταν η
οικονομία από θηρευτική - τροφοσυλλεκτική γίνεται αγροτική διαμέσου της
μεσολιθικής εποχής ως προσταδίου της νεολιθικής εποχής. Η νεολιθικοποίηση στον
ελλαδικό χώρο είναι το αποτέλεσμα επιρροών από επαφές με την Ανατολία, όπου η
νεολιθικοποίηση είχε αρχίσει από πολύ νωρίς (Νεολιθική Α΄ στην Εγγύς Ανατολή
10.000 – 8.000 π.Χ.). Η αυτόνομη πορεία δεν αποκλείεται, τουλάχιστον όσον αφορά
την εξημέρωση του χοίρου και πιθανώς των κατσικιών που έχει αρχίζει να
συντελείται ήδη από την Κατώτερη Μεσολιθική (8600 – 7600 π.Χ.), ανατρέποντας τις
παλιές ισχύουσες θεωρίες περί εισαγωγής αιγοπροβάτων και χοίρων από την Ανατολή
στα μέσα της 7ης χιλιετίας. Στην Ανώτερη Μεσολιθική (7600 –6500 π.Χ.) τα
αιγοπρόβατα και οι χοίροι στα Γιούρα είναι τελείως εξημερωμένα, ανοίγοντας τον
δρόμο για μια περισσότερο αυτόνομη νεολιθικοποίηση. Η άφιξη ενδεχομένως
πληθυσμών από την Ανατολή δεν πρέπει να αποκλειστεί, γιατί, ενώ αποδεδειγμένα
στην Ελλάδα ήταν αυτοφυή το άγριο κριθάρι και το μονόκοκκο σιτάρι (triticum
boeoticum), όχι όμως και το δίκοκκο (triticum dicoccoides), ένα εξελιγμένο είδος
εισαχθέν από την Ανατολή. Από τέτοια παραδείγματα ορμώμενος κατέληξε ο C.
Renfrew και μίλησε για εξάπλωση των Ινδοευρωπαίων από την Ανατολία στην Ελλάδα,
και από εκεί σε όλη την Ευρώπη.
Την εποχή εκείνη έχουμε τους πρώτους μεγάλους οικισμούς, σχεδόν πόλεις θα
μπορούσε να πει κανείς. Έχουμε την πρώτη πραγματική πόλη της Ευρώπης, που δεν
είναι άλλη από το Σέσκλο λίγα χιλιόμετρα έξω από το Βόλο, εκεί που αργότερα θα
πάρει τη θέση του η Ιωλκός, η πατρίδα του Ιάσονα. Το Σέσκλο χρονολογείται γύρω
στο 5800 π.Χ. Βέβαια ευρήματα πιο παλιά έχουμε και στη Νέα Νικομήδεια (6240 π.Χ.),
Άργισσα (6200 π.Χ.), Ελάτεια (6290 π.Χ.). Ιδιαίτερη αναφορά πρέπει και εδώ να
γίνει στο σπήλαιο της Θεόπετρας των Τρικάλων που, όπως είδαμε, κατοικείται από
την Παλαιολιθική εποχή και φτάνει μέχρι το 3500 π.Χ., και βρέθηκαν, όπως είπαμε,
τέσσερα ίχνη από πέλματα ανθρώπων, αλλά και άλλα ευρήματα που καταδεικνύουν
δραστηριότητα γεωργική, όπως σπόροι από όσπρια, σιτηρά. Ο Θεοχάρης στο έργο του
«Νεολιθικός Πολιτισμός» καταγράφει 170 νεολιθικούς οικισμούς μόνον στη Θεσσαλία.
Δύσκολα, επομένως, θα μπορούσε να πιστέψει κανείς ότι έφτασαν από το Βορρά
Ινδοευρωπαίοι παρεισφρύοντας και διαταράσσοντας την αδιάκοπη συνέχεια που έλαβε
χώρα εκεί. Άλλο ένα ψευδές στοιχείο είναι ότι με την υποτιθέμενη έλευσή τους οι
ΙΕ έφεραν και τον τύπο του μεγάρου και της εστίας, κάτι που έρχεται σε σύγκρουση
με τα δεδομένα του νεολιθικού Σέσκλου, που και μέγαρο είχε και κεντρική εστία
διέθετε, όπως θα τα δούμε την Ύστερη Εποχή του Χαλκού στα μυκηναϊκά ανάκτορα.
Στα μέσα της 5ης χιλιετίας ιδρύθηκε κοντά στο Σέσκλο ο οικισμός του Διμηνίου
ακολουθώντας τα αρχιτεκτονικά δεδομένα του Σέσκλου. Εντύπωση προκαλεί ο
πασσαλόπηκτος λιμναίος οικισμός του Δισπηλιού της Καστοριάς, που ανάλογοι
υπήρχαν και στην Βαλκανική. Όμως εκείνο που αποτελεί μεγάλη εντύπωση και ίσως
έχει αλλάξει πολλά δεδομένα που ίσχυαν ως τώρα είναι η εύρεση κομματιού από ξύλο
βάρκας πάνω στο οποίο υπήρχαν «προϊστορικά σήματα», όπως πολύ προσεκτικά τα
αποκαλεί ο Χουρμουζιάδης. Χρονολογείται το εύρημα το 5250 π.Χ. και αποτελεί
ένδειξη γραφής στον ελλαδικό χώρο. Δεν μπορεί κανείς να αποκρυπτογραφήσει τη
΄΄γραφή΄΄ αυτή, που μοιάζει με μεταγενέστερες Γραμμικές Γραφές. Υπάρχει και η
άποψη ότι υπάρχει συνέχεια στη παράδοση της γραφής από την εποχή εκείνη μέχρι
και την Εποχή του Χαλκού (ιερογλυφικά, γραμμικές γραφές). Τέτοια σήματα έχουν
βρεθεί και βορειότερα σε περιοχές της Βαλκανικής (Vinca, Gumelnita, Tartaria),
με τα οποία απ’ ό,τι φαίνεται αποτελούν μια ενότητα και γλωσσικά και
πολιτισμικά. Μπορούμε κατά μια έννοια να μιλήσουμε για μια ΄΄πρωτοβαλκανική΄΄
γραφή και για έναν ΄΄πρωτοβαλκανικό΄΄ πολιτισμό. Tα σήματα αυτά όσο πιο βόρεια
πάμε πληθαίνουν κάτι που σημαίνει πως δεν τίθενται απλά σε κάποια περιφερειακή
θέση τα σήματα του Δισπηλιού εν σχέσει με τα βορειότερα ευρήματα, αλλά μάλλον
ξεκίνησαν από την Ελλάδα και επεκτάθηκαν στη συνέχεια στα (Βόρεια) Βαλκάνια,
όπου δημιουργήθηκε ένας πολιτισμός νεολιθικός, ο οποίος εφεξής επεκτάθηκε στην
Ευρώπη (αυτοί να είναι οι ΙΕ;). Η προς Βορρά εξάπλωση υποστηρίζεται (βλ. και
προς Βορρά εξάπλωση κατά την Μεσολιθική εποχή) και από γενετικό υλικό: Τα
ελληνικά χρωμοσώματα Ε ανήκουν αποκλειστικά στον κλάδο Ε3B1a που είναι γνωστός
και ως Ε-Μ78α από την μετάλλαξη που τον ορίζει, και που είναι και χρωμοσώματα
Ευρωπαϊκά. Ο τόπος προέλευσης φαίνεται να είναι η Ν. Βαλκανική και η Ελλάδα. Η
παρουσία χρωμοσωμάτων Ε-Μ78α, χρονολογηθέντων προ περίπου 8000 ετών (περίοδος
έναρξης της νεολιθικής εποχής), είναι συνέπεια της εξάπλωσης του Νεολιθικού
πολιτισμού στην Ευρώπη. Ο καθηγητής του Τομέα Γενετικής, Ανάπτυξης και Μοριακής
Βιολογίας του ΑΠΘ, Κωνσταντίνος Τριανταφυλλίδης, και η συνεργάτες του
συμμετέχουν σε διεθνή ερευνητικά δίκτυα, των οποίων αποστολή είναι να
διερευνηθεί η βιολογική ιστορία των ευρωπαϊκών πληθυσμών. Ο όλος συντονισμός
έγινε από το Πανεπιστήμιο του Stanford των Η.Π.Α., την ερευνητική ομάδα του Κ
.Τριανταφυλλίδη και το Πανεπιστήμιο της Παβίας της Ιταλίας. Στην έρευνα
χρησιμοποιήθηκαν 44 δείκτες DNA του χρωμοσώματος Υ και προσδιορίστηκε η γενετική
σύσταση στο χρωμόσωμα Υ σε 2400 άνδρες από 29 διαφορετικούς πληθυσμούς (Ευρώπη,
Μεσόγειο, Μικρά Ασία, Αφρική, Κίνα). Από την Ελλάδα αναλύθηκε η γενετική σύσταση
143 ανδρών. Ιδιαίτερο βάρος εδόθη στη διερεύνηση των απλοομάδων Ε και J του
χρωμοσώματος Υ. Ένα από τα συμπεράσματα της έρευνας ήταν ότι οι Έλληνες
μεταδώσαμε το DNA στην υπόλοιπη Ευρώπη κατά την νεολιθική εποχή.
Ένα άλλο στοιχείο που ενδεχομένως δείχνει κάποια άνοδο πληθυσμών προς Βορρά
είναι ο κατακλυσμός που έγινε στη Μαύρη θάλασσα γύρω στο 5800 π.Χ. που ανάγκασε
πολλούς πληθυσμούς, ειδικά παραθαλάσσιους, να εγκαταλείψουν τις περιοχές τους
και να μεταναστεύσουν προς βορειότερα μέρη. Σ’ αυτήν την διαπίστωση κατέληξαν οι
δυο επιφανείς γεωλόγοι Ryan - Pitman που με αυτόν τον τρόπο εξηγούν την επέκταση
της γεωργίας από το Νότο προς το Βορρά (νεολιθικοί οικισμοί Μ.Ασίας / Ν.
Βαλκανίων
à
πολιτισμός Vinca (Γιουγκοσλαβία) -> πολιτισμός Linearbandkeramik (Βόρεια
Ευρώπη)).
Η επόμενη περίοδος που μας ενδιαφέρει είναι η Εποχή του Χαλκού, κατά την οποία
φαίνεται να υπάρχει κάποια κινητικότητα, αλλά και μια επακόλουθη στασιμότητα
πριν βγει μέσα από αυτήν την κατάσταση ο μυκηναϊκός πολιτισμός που είναι
αποτέλεσμα πολλών και διαφόρων παραγόντων.
Η πρώιμη χαλκοκρατία (2800 – 1900 π.Χ.) κληροδότησε όλα εκείνα τα χαρακτηριστικά
που θα εμφανιστούν και στην επομένη περίοδο, τη μέση χαλκοκρατία (1900 – 1600
π.Χ.). Οι οικιστικές εγκαταστάσεις δεν διαφέρουν καθόλου από αντίστοιχες
νεολιθικές στον ελλαδικό χώρο. Και ως έχουν διατηρούνται και στη μέση
χαλκοκρατία. Ωστόσο, όμως, οι οικισμοί αυτοί δεν ήταν τειχισμένοι («ατειχίστων
άμα όντων» Θουκ. Α 2), όπως κατά την πρώιμη εποχή του χαλκού. Η μετάβαση από τη
μια περίοδο στην άλλη σημειώνεται από γενικές καταστροφές των οικισμών στον
ελλαδικό χώρο. Ο μεσοελλαδικός πολιτισμός που αναπτύχθηκε στην ηπειρωτική Ελλάδα
επέστρεψε στην κλειστή αγροτική οικονομία, που όμοιά της έχει να ζήσει ο
ελλαδικός χώρος από τη νεολιθική εποχή. Την περίοδο εκείνη έχουμε παράλληλα στις
Κυκλάδες τον μεσοκυκλαδικό πολιτισμό (1900 – 1600 π.Χ.), που συνεχίζει σταθερά,
αν και όχι πλέον τόσο δυναμικά, τον ακμάζοντα πρωτοκυκλαδικό πολιτισμό. Φαίνεται
πως υπάρχει κάποια πολιτισμική επαφή με τον μεσοελλαδικό πολιτισμό εκείνη την
εποχή, καθώς επίσης και με τη μινωική Κρήτη, όπου έχουμε την ανέγερση των πρώτων
ανακτορικών κέντρων στη θέση των προηγούμενων οικισμών της προανακτορικής
περιόδου. Η περίοδος αυτή είναι γνωστή ως παλαιοανακτορική (1900 – 1700 π.Χ.), η
οποία τελειώνει έναν αιώνα νωρίτερα από τις αντίστοιχες περιόδους της μέσης
εποχής του χαλκού στην Ελλάδα. Για πρώτη φορά τώρα εμφανίζεται παράλληλα με τα
ανάκτορα μια ακμαία αστική οργάνωση της κοινωνίας από εμπόρους, τεχνίτες,
βιοτέχνες, διοικητικούς υπάλληλους κτλ., που διαβιούσαν στα ανάκτορα. Τα γένη
της προηγούμενης περιόδου έχασαν προοδευτικά τη δύναμή τους και την τοπική
αυτοτέλειά τους παραχωρώντας τη θέση τους σε μεγαλογαιοκτήμονες των ισχυρότερων
γενών, που αναδείχτηκαν ως οι πρώτοι βασιλείς της Κρήτης.
Η μετάβαση από την εποχή του λίθου στην εποχή του χαλκού γίνεται χωρίς
θεαματικές αλλαγές και με αργούς ρυθμούς, και σημειώνεται με δημογραφικές
μεταβολές και μετακινήσεις πληθυσμών («αλλά μεταναστεύσεις τε ουσαι τά πρότερα»
Θουκ. Α 2). Οι νέοι οικισμοί ιδρύθηκαν κοντά στη θάλασσα ή πάνω σε χαμηλούς
λόφους (π.χ. οικισμός της Λέρνας στην Αργολίδα). Αυτό ευνόησε εξαιρετικά την
επικοινωνία όχι μόνον ανάμεσα στους οικισμούς της ηπειρωτικής Ελλάδος, αλλά και
του αιγαιακού χώρου (Κυκλάδες), τη στιγμή που περισσότερο η μινωική Κρήτη
επικοινωνούσε δια θαλάσσης με την Ανατολική Μεσόγειο, τη Β. Αφρική, τα παράλια
της Μ. Ασίας και της Συρίας. Η εποχή αυτή χαρακτηρίζεται από μια στασιμότητα
και, όπως είπαμε, από μια επιστροφή στην κλειστή αγροτική οικονομία. Μόνον στο
τέλος της περιόδου έχουμε μια θεαματική (οικονομική και πολιτική) ανάκαμψη που
θα οδηγήσει στη μυκηναϊκή κυριαρχία (υστεροελλαδική εποχή 1600 – 1100 π.Χ.),
όπως φαίνεται εξάλλου από τους πλουσιώτατους βασιλικούς τάφους των Μυκηνών.
Φαίνεται ότι κατά τη μεσοελλαδική περίοδο α) οι οικισμοί ήταν περισσότεροι απ’
ό,τι κατά την προηγούμενη περίοδο και έκειντο πλέον ανατολικά της ηπειρωτικής
Ελλάδος, όπως και κατά την πρωτοελλαδική περίοδο (από την κοιλάδα του Σπερχειού
ως τον Μαλέα και το Ταίναρο) και β) έχουμε επίσης πολλούς οικισμούς χωρίς να
ξεχωρίζουν κάποια κέντρα, όπως κατά την επόμενη περίοδο. Μια ευρύτερη περιοχή
περίπου βορειότερα της εν λόγωι περιοχής θα πρέπει να θεωρηθεί ως η κοιτίδα
προέλευσης του μεσοελλαδικού πολιτισμού, αφού κατά τεκμήριο απορρίπτεται η από
βορειοανατολικών διά θαλάσσης προέλευση, γιατί οι εισβολείς – φορείς του
Μεσοελλαδικού πολιτισμού δεν θα μπορούσαν να είχαν εξοικείωση με τη θάλασσα
ερχόμενοι ίσως από τις ουκρανικές στέπες και δεν εξηγείται ο αγροτικός
χαρακτήρας του Μεσοελλαδικού πολιτισμού, και διότι τα λεγόμενα μινυακά αγγεία
δεν είναι πρωιμότερα στην Τροία από αυτά του ελλαδικού χώρου, για να
δικαιολογηθεί η προέλευση αυτή, και ,βέβαια, η από νοτιοανατολικών, η οποία δεν
συζητείται καν. Τα λεγόμενα μινυακά αγγεία* (το καινούριο στοιχείο της
κεραμεικής την περίοδο αυτή) λείπουν εντελώς από την θεσσαλική ενδοχώρα (ένδειξη
ότι έχουμε εκεί συνέχεια της πρωτοελλαδικής περιόδου), ενώ εμφανίζονται
πρωιμότερα στα παράλια του Παγασητικού (Ιωλκός, Νήλεια κ.ά.) απ’ ό,τι στη
Βοιωτία στο τέλος της Μέσης χαλκοκρατίας, σε αντίθεση με την κεραμεική της
αρχόμενης χαλκοκρατίας, η οποία ανευρίσκεται ομοίως και στις δυο περιοχές
(Βοιωτία και θεσσαλική ενδοχώρα (Άργισσα)). Επομένως, μια ‘‘κάθοδος’’ συμπαγούς
και πολυάριθμου αγροτικού πληθυσμού «θεσσαλικών» φύλων προς Νότον (Εύτρησιν και
κατωτέρω) υπό την πίεση ίσως άλλων βορειότερων (;) θα ήταν εύλογο να τη
φανταστεί κανείς. Με μια τέτοια κάθοδο συνάδει και η γλωσσολογική θεώρηση και
έρευνα, που εντοπίζει την κοιτίδα των ελληνόγλωσσων φορέων του Μεσοελλαδικού
πολιτισμού στην Β.Δ. Θεσσαλία, Δ. Μακεδονία, Ήπειρο και Ν.Α. Ιλλυρία (« ή τε νυν
Θεσσαλία καλουμένη και Βοιωτία» Θουκ. Α 2).
Ο Μεσοελλαδικός, λοιπόν, πολιτισμός, όπως αναφέραμε, φαίνεται να ταυτίζεται με
τα πρώτα ελληνόφωνα φύλα που πιθανότατα κατήλθαν εκ του Βορρά και εγκαταστάθηκαν
στα Β.Δ. περίπου της Θεσσαλίας. Σύμφωνα πάντα με την κρατούσα άποψη κατά την 3η
χιλιετία π.Χ. – στην Πρωτοελλαδική, επομένως, εποχή – βρίσκονται άλλα φύλα, στα
οποία οι πηγές της ιστορικής εποχής αναφέρονται ως Πελασγοί, ένας μη ελληνόφωνος
(;) ινδοευρωπαϊκός (;) αυτόχθων πληθυσμός. Σύμφωνα με τις αρχαίες πηγές η
Θεσσαλία είναι η περιοχή εκείνη, με την οποία εμφανίζονται πολύ στενά
συνδεδεμένοι οι Πελασγοί (βλ. Πελασγικόν Άργος Ιλιάδα Β 681). Και σε άλλα σημεία
επίσης ανευρίσκονται πελασγικοί πληθυσμοί: στην ανατολική ακτή της Κεντρικής
Ελλάδος, στην Πελοπόννησο (Αρκαδία -Αρκάδες Πελασγοί Ηρόδοτος 1, 146,1), στην
Κρήτη (διοι Πελασγοί Οδύσσεια τ 175 κεξής), αλλά και στην Αττική υπάρχει
ανάμνηση ενός τέτοιου λαού, για τον οποίον ο Ηρόδοτος (1, 57, 3) αναφέρει ότι
«το Αττικόν έθνος εόν Πελασγικόν άμα τηι ματαβοληι τηι ες Έλληνας και την
γλωσσαν μετέμαθε». Να σημειώσουμε επίσης εδώ ότι οι Πελασγοί στην Ιλιάδα (Β 840
κεξής, Κ 429, Ρ 288) είναι σύμμαχοι των Τρώων κατά των Ελλήνων, και αυτό
θεωρήθηκε ένα ακόμα στοιχείο που αντιδιέστελε το ελληνικόν έθνος από το
πελασγικόν. Ούτε αυτό, όμως, είναι απόλυτα ορθό, διότι οι Πελασγοί της Θεσσαλίας
ήταν με το μέρος των Αχαιών. Είναι πιο Πελασγοί οι μεν από τους δε;
Όμως πώς μπορεί να είναι ένας πληθυσμός αυτόχθων και ταυτόχρονα να είναι
ινδοευρωπαϊκός, όπως πολλάκις υποστηρίζεται; Δείξαμε παραπάνω ότι η Θεσσαλία
ειδικά κατοικείτο εδώ και δεκάδες χιλιάδες χρόνια χωρίς να έχει υπάρξει διακοπή,
αλλά ακόμα κι αν συνέβη να είχαμε εισαγωγή ξένων πληθυσμιακών στοιχείων αυτό δεν
κατάφερε να αφομοιώσει το επιχώριο στοιχείο. Στους μύθους των Ελλήνων οι
Πελασγοί συνδέονται με τον Πελασγό, βασιλέα της Αρκαδίας, που επινόησε πρώτος
αυτός να κατασκευάζουν οικίες οι άνθρωποι, ώστε να προστατεύονται από το κρύο,
από τη βροχή και από τη ζέστη. Μεταξύ πολλών άλλων εμπόδισε τους Αρκάδες από το
να τρέφονται με χλωρά φύλλα, χόρτα και ρίζες, αλλά έμαθε σ’ αυτούς να τρέφονται
με βελανίδια. Η συγγένεια των Πελασγών της Αρκαδίας με αυτούς της κεντρικής
Ελλάδος φαίνεται από το κοινό τοπωνύμιο που έχουν: Τμάριον (όρος Αρκαδίας),
Τμάριος (Ζευς στη Δωδώνη) και Τόμαρος (όρος στη Δωδώνη, αλλά και προφήτης και
ιερεύς και θύτης). Όσο για το μη ελληνόγλωσσον των Πελασγών που επικαλούνται
πολλοί επιστήμονες αυτό δεν είναι απαραίτητα αληθές. Ο Στράβων αναφέρει ότι οι
Δωριείς και οι Αιολείς, ελληνόφωνα δηλαδή φύλα, είναι πελασγικής καταγωγής, όπως
επίσης οι Αιολείς είναι Πελασγοί σύμφωνα με τον Ηρόδοτο. Το ακατάληπτον της
γλώσσας τους δεν είναι κατ’ ανάγκην τεκμήριο για να υποστηρίξουμε την μη
συγγένεια της γλώσσας τους με αυτήν των λοιπών λεγομένων ελληνοφώνων φύλων
(Αιολείς, Δωριείς, Ίωνες κτλ.). Ακόμη και οι Αιτωλοί (φορείς της διαλεκτικής
ομάδος της Βορειοδυτικής Ελληνικής) την εποχή του Θουκυδίδη, όπως αναφέρει ο
ίδιος ο ιστορικός, ήταν «αγνωστότατοι την γλώσσαν», ενώ την εποχή του Ομήρου
(8ος αι.) αναφανδόν ήταν Έλληνες. Αυτούς βρήκαν και υπέταξαν οι ορδές των
Ινδοευρωπαίων ορμώμενοι από το Βορρά και επιδεικνύοντας την δύναμη της αλλά
κάνοντας χρήση και του ίππου και του τροχού, που δεν είχαν οι γηγενείς Πελασγοί
ως ειρηνικός λαός που ήταν. Αυτή η αστεία θέση κι όμως αληθινή πέρα από την
σχεδόν αφελή εικόνα που μεταδίδει πάσχει και από τεκμήρια. Το άλογο δεν ήταν
κάτι άγνωστο στον ελλαδικό χώρο και δεν ήταν προνόμιο των ΙΕ. Πρώτα πρώτα το
άλογο φαίνεται να έχει χαλινωθεί προτού έρθει οποιοσδήποτε ΙΕ. Από μια
βραχογραφία στη Γαλλία στο Λα Μαρς ηλικίας 12000 ετών εικονίζεται κεφαλή αλόγου
που φέρει χαλινάρι.
Δεύτερον στα μέσα της 5η χιλιετίας πριν υποτίθεται κατέλθουν οι «τρομεροί» ΙΕ με
τα άλογά τους βλέπουμε βραχογραφία στο Παγγαίο έφιππο καβαλάρη. Επομένως, το
επιχείρημα είναι λανθασμένο και ανακριβές.
Σύμφωνα με τα παραπάνω, λοιπόν, οι Πελασγοί ήταν ένας αυτόχθων λαός που μπορεί
μεν να προϋπήρχε των ελληνόγλωσσων φύλων του Μεσοελλαδικού πολιτισμού, αλλά ήταν
η φύτρα όλων των αρχαίων φύλων στον ελλαδικό χωρών, και ανευρίσκετο κυρίως στην
πεδιάδα της Θεσσαλίας.
Σύμφωνα με την πιθανότερη ετυμολογία της λέξης Πελασγός προέρχεται από λέξη που
σημαίνει «επίπεδη επιφάνεια», εξ ου και πέλαγος, λέξη η οποία συσχετίζεται άμεσα
με τις περιπλανήσεις τους. Οι περιπλανήσεις των Πελασγών έλαβαν χώρα στον
Αιγιακό και Περιαιγιακό χώρο κατά την προϊστορία, και μαρτυρούνται και από
τοπωνύμια των περιοχών που έχουν πάει. Αφορά τόσο τη ρίζα των ονομάτων όσο και
τα επιθήματα π.χ. Κνω-σσός στην Κρήτη με το Αλω-σσός στην Καρία (Μ. Ασία) και το
Πειρω-σσός στη Μυσία (Μ.Ασία), Μυκαλη-σσός στη Βοιωτία και την Καρία. Ο Αλάσαρνα
στην Κω και Αλίσαρνα στη Μυσία, Τελμησσός, ποταμός στη Σικελία, και Τελμισσός,
βουνό στην Καρία. Λάρισ(σ)α στην Καμπανία, στην Ελλάδα και στη Μικρά Ασία. Όλα
αυτά μας δείχνουν το κοινό γλωσσικό υπόστρωμα και την κοινή ίσως καταγωγή των
λαών από την Ιταλία μέχρι και την Μ.Ασία, που όλοι είναι Πελασγοί.
Συμπερασματικά, μπορούμε απλά εδώ να πούμε ότι παρόλο που η ΙΕ θεωρία ακόμα
υπάρχει σαν θεωρία και διδάσκεται, έχει δεχτεί πλήγματα, κυρίως όσον αφορά τα
υπάρχοντα αρχαιολογικά, κάποια από τα οποία και παραθέσαμε. Η ενότητα του
ελληνικούς έθνους και η συνέχεια είναι ένα αδιάψευστο στοιχείο, γιατί πατάει σε
θεμέλια που μάλλον δεν έχει λάβει υπόψη της η εν λόγω θεωρία.
α)
οι στέπες βόρεια της Μαύρης Θάλασσας και της Κασπίας. Είναι γνωστός και ως
«πολιτισμός των Κουργκάν» λόγω των τύμβων που έχουν βρεθεί που αποδίδονται στους
ΙΕ. Η ΙΕ πρωτογλώσσα χρονολογείται στο 4500 - 4000 π.Χ. περίπου. Την υπόθεση
Κουργκάν την πρότεινε η Marija Kimbutas στη δεκαετία του 1950.
β) η
Ανατολία φαίνεται κατά τον C. Renfrew να είναι η κοιτίδα των ΙΕ, ειδικά ο
οικισμός της Μ.Ασίας Catal Huyuk που ανάγεται στην 7η χιλιετία και συνδέεται με
την νεολιθική διάδοση της γεωργίας.
Ιδού εικονική αναπαράσταση της νεολιθικής πόλεως της Ανατολίας Catal Huyuk.
Σύμφωνα με τον C. Renfrew από την ευρυτέραν περιοχήν της Ανατολίας με κέντρον
την πόλιν αυτήν (των περίπου 5000 κατοίκων) εξεκίνησε η διασπορά (?) των
Ινδοευρωπαίων. Ο ίδιος θεωρεί ότι πιθανότερον είναι να έχωμεν επιδράσεις και όχι
μεταναστεύσεις πληθυσμών από την Ανατολίαν εις τον ελλαδικόν χώρον και εφεξής
εις την λοιπήν ευρωπαικήν ήπειρον.
Στον παρακάτω χάρτην του C. Renfriew
βλέπομεν ότι υπάρχει αρχικώς μία Προ-πρωτο-Ινδοευρωπαική (Pre-Proto-Indo-European)
εις τον χώρον της Ανατολίας (ANATOLIAN).
Αυτή η ομογλωσσία διασπάται εις την Πρωτο-ινδοευρωπαικήν (Πρωτο-βαλκανικήν
-ΒΑLKANS) (Proto-Indo-european) και εις την Πρωτο-Ανατολιακήν(Proto-Anatolian).
Ενδιαφέρον έχουν οι ακριανές εξαρτήσεις του δενδροδιαγράμματος, απευθείας
εξηρτημένη από αριστερά η Μυκηναϊκή Ελληνική από την ΠΙΕ της Βαλκανικής ή Πρωτο-βαλκανική
(βλ. προϊστορικά σήματα στα Βαλκάνια)
Όμως εκείνο που αποτελεί μεγάλη εντύπωση και ίσως έχει αλλάξει πολλά δεδομένα
που ίσχυαν ως τώρα είναι η εύρεση κομματιού από ξύλο βάρκας πάνω στο οποίο
υπήρχαν «προϊστορικά σήματα», όπως πολύ προσεκτικά τα αποκαλεί ο Χουρμουζιάδης.
Χρονολογείται το εύρημα το 5250 π.Χ. και αποτελεί ένδειξη γραφής στον ελλαδικό
χώρο. Δεν μπορεί κανείς να αποκρυπτογραφήσει τη ΄΄γραφή΄΄ αυτή, που μοιάζει με
μεταγενέστερες Γραμμικές Γραφές. Υπάρχει και η άποψη ότι υπάρχει συνέχεια στη
παράδοση της γραφής από την εποχή εκείνη μέχρι και την Εποχή του Χαλκού
(ιερογλυφικά, γραμμικές γραφές). Τέτοια σήματα έχουν βρεθεί και βορειότερα σε
περιοχές της Βαλκανικής (Vinca, Gumelnita, Tartaria), με τα οποία απ’ ό,τι
φαίνεται αποτελούν μια ενότητα και γλωσσικά και πολιτισμικά. Μπορούμε κατά μια
έννοια να μιλήσουμε για μια ΄΄πρωτοβαλκανική΄΄ γραφή και για έναν
΄΄πρωτοβαλκανικό΄΄ πολιτισμό.
Tα
σήματα αυτά όσο πιο βόρεια πάμε πληθαίνουν κάτι που σημαίνει πως δεν τίθενται
απλά σε κάποια περιφερειακή θέση τα σήματα του Δισπηλιού εν σχέση με τα
βορειότερα ευρήματα, αλλά μάλλον ξεκίνησαν από την Ελλάδα και επεκτάθηκαν στη
συνέχεια στα (Βόρεια) Βαλκάνια, όπου δημιουργήθηκε ένας πολιτισμός νεολιθικός, ο
οποίος εφεξής επεκτάθηκε στην Ευρώπη (αυτοί να είναι οι ΙΕ;).
και
από δεξιά η Χεττιτική - Λουβιακή απευθείας εξηρτημένη από την Πρωτο-ανατολιακήν.
Κάποια άλλη θεωρία εξετάζει ενδεχομένως την απώτατην κοινήν καταγωγήν Χετταίων
και Ελλήνων, απευθείας προερχομένων από την ΠρωτοΙνδοευρωπαικήν.
Δώδεκα διαδοχικές εκδόσεις, εμπλουτισμένες συνεχώς με νεότερα δεδομένα,
κυκλοφόρησαν πάνω στην ανθρωπολογική - εθνογενετική μελέτη των Ελλήνων. Βάση
αυτού του έργου αποτελεί η διδακτορική διατριβή τού Άρη Ν. Πουλιανού, που
εκπονήθηκε στο Πανεπιστήμιο της Μόσχας υπό την επίβλεψη του διάσημου καθηγητή
Ανθρωπολογίας Γ. Φ. Ντεμπέτς.
H έρευνα στηρίχθηκε στη μελέτη 70 ανθρωπολογικών γνωρισμάτων 3000 περίπου
Ελλήνων πολιτικών προσφύγων του 1949 στην τ. Σοβιετική Ένωση. Τα γνωρίσματα αυτά
(π.χ. ύψος σώματος, πλάτος προσώπου, χρώμα δέρματος, σχήμα ματιών), αντανακλούν
με τη σειρά τους τις δομές των γονιδίων και του DNA. Η στατιστική επεξεργασία,
σε συνδυασμό με την γεωγραφική τους κατανομή, απέδειξε μαθηματικά την
ακατάπαυστη βιολογική συνέχεια των Ελλήνων σε όλη τη διάρκεια της ιστορικής και
προϊστορικής εποχής (λόγω της μικρής στατιστικής απόκλισης στη διασπορά των
ανθρωπομετρικών και σωματοσκοπικών γνωρισμάτων), που ανάγεται τουλάχιστο στη
Μεσολιθική και Άνω Παλαιολιθική περίοδο (30.000 χρόνια). Επίσης, η ιστορική
συνέχεια αποδεικνύεται από τη σύγκριση των μετρήσεων των σύγχρονων κατοίκων με
αυτές των αρχαίων και προϊστορικών κρανίων της Ελλάδας, οι οποίες στατιστικά δεν
παρουσιάζουν διαφορές. Έτσι, παρά τις κατά καιρούς επιδράσεις και περιορισμένες
(κυρίως εσωτερικές) μετακινήσεις πληθυσμών, με την ανθρωπολογική έρευνα έγινε
φανερό ότι ο πληθυσμός της Ελλάδας έμεινε βασικά αναλλοίωτος και ότι οι
σύγχρονοι Έλληνες είναι απόγονοι των αρχαίων φύλων που κατοικούσαν στην Ελληνική
χερσόνησο. Από την ίδια μελέτη έγινε επίσης γνωστό ότι οι Αλβανόφωνοι, οι
Σλαβόφωνοι (μέχρι και το Μαυροβούνιο), καθώς και οι Βλάχοι της ευρύτερης
γεωγραφικής περιοχής της Μακεδονίας, είναι στην πλειονότητά τους αυτόχθονες και
έτσι οι ξένες επιδράσεις σε αυτούς αφορούν κυρίως στη χρήση των νεότερων γλωσσών
που μεταχειρίζονται σήμερα.(;)
Το
ενδιαφέρον που έδειξε εξ αρχής ο Τύπος για την "Προέλευση των Ελλήνων",
παρατίθεται ενδεικτικά στα παρακάτω δημοσιεύματα:
ΑΥΓΗ, 6-1-1962: «Πάνω από 150 επιστήμονες του Παν/μίου και της Ακαδημίας της
Μόσχας συμφώνησαν απόλυτα με τις επιστημονικές απόψεις του κ. Άρη Πουλιανού,
υπογράμμισαν τη σοβαρότητα της εργασίας και χωρίς να τσιγκουνευτούν στις
εκφράσεις τους, μίλησαν με πολύ εγκωμιαστικά λόγια γι' αυτόν. Ο δόκτωρ Σ. Α.
Τόκαρεφ, καθηγητής της εθνογραφίας του Πανεπιστημίου της Μόσχας και διευθυντής
του Τμήματος της Εθνογραφίας των λαών της Ευρώπης στο Ινστιτούτο Εθνογραφίας της
Ακαδημίας Επιστημών της Μόσχας, δήλωσε τα εξής:
"Η εργασία του Άρη Ν. Πουλιανού παρουσιάζει εξαιρετικό ενδιαφέρον για την
Εθνογραφική Επιστήμη. Το συγκεντρωμένο και επεξεργασμένο στατιστικά τεράστιο
υλικό ανθρωπολογικών ερευνών ανάμεσα στους Έλληνες πρώτη φορά εισάγει στην
επιστήμη νέο είδος πηγών για τη μελέτη ενός προβλήματος βασικής σημασίας, όπως
είναι η καταγωγή του ελληνικού λαού. Ως τώρα για το ζήτημα αυτό στην επιστήμη
είχε γίνει γενικά δεκτή η άποψη ότι οι σύγχρονοι Έλληνες ιστορικά έχουν πολύ
λίγα κοινά με τους αρχαίους Έλληνες ιδρυτές του αρχαίου πολιτισμού, ότι οι
σύγχρονοι Έλληνες στο μεγαλύτερο μέρος τους αντιπροσωπεύουν απογόνους Σλάβων,
Αλβανών και άλλων λαών που μετώκησαν στην Ελλάδα και συγχωνεύτηκαν με τους
Έλληνες της Βυζαντινής εποχής. Αντίθετα ο συγγραφέας της παρούσης εργασίας,
πειστικά και στηριγμένος σε ανάλογο υλικό, δείχνει ότι όποια κι αν ήταν η
επίδραση των Σλάβων και των άλλων λαών που ήρθαν σε επαφή με τους Έλληνες, ο
λαός της σύγχρονης Ελλάδας είναι βασικά απόγονος του αρχαίου πληθυσμού της
Βαλκανικής και των νήσων του Αιγαίου".
Ο παγκοσμίου φήμης ανθρωπολόγος του πανεπιστημίου της Μόσχας δόκτωρ Ι. Ι.
Ρογκίνσκυ, σημειώνει ότι το νότιο τμήμα της Βαλκανικής βρίσκεται στην περιοχή
της Ευρώπης, απ' όπου διέρχεται η πλατειά συνοριακή ζώνη ανάμεσα στους χώρους
της διναρικής και προσθιασιατικής φυλής. Έτσι σ' αυτή την περιοχή μπορεί να
διαπιστωθούν μερικά από τα γενικά προβλήματα της ταξινόμησης των λαών της
Ευρώπης και της πρόσθιας Ασίας. "Επί πλέον πρέπει να σημειωθεί ότι σ' αυτή την
εργασία βρίσκει τη θέση της και η κριτική των ρατσιστικών κατασκευασμάτων
σχετικώς με τη γένεση του αρχαίου πολιτισμού της Ελλάδας". (Σημ.: Εννοούνται οι
ρατσιστικές θεωρίες που υποστηρίζουν ότι οι σύγχρονοι Έλληνες δεν είναι απόγονοι
των αρχαίων και ότι αυτός είναι ο λόγος που ο πολιτισμός τους σήμερα υπολείπεται
των αναπτυγμένων χωρών. Αντίθετα, πέραν του ανεδαφικού συσχετισμού - αν για
παράδειγμα συγκριθούν οι παραδόσεις - η επιστημονική διαπίστωση για τη βιολογική
συνέχεια των Ελλήνων αποδεικνύει για άλλη μία φορά ότι είναι κυρίως οι
γεωγραφικές και κοινωνικο-ιστορικές συνθήκες που διαμορφώνουν το πολιτισμικό
επίπεδο ενός λαού).
«Ο διευθυντής του ανθρωπολογικού τμήματος του Ινστιτούτου Εθνογραφίας της
Ακαδημίας Επιστημών της Μόσχας δόκτωρ Μ. Γ. Λεβίν πρόσθεσε: ...Μπορεί να
φαίνεται παράδοξη η διαπίστωση ότι πολλοί λαοί της Ευρώπης ανθρωπολογικά
μελετήθηκαν χειρότερα απ' ότι οι λαοί της Αυστραλίας, Μελανησίας και άλλων
μακρινών χωρών. Από τις χώρες της Ευρώπης η Ελλάς είναι μία από τις ολιγότερο
μελετημένες... Η εργασία του Α. Ν. Πουλιανού συμπληρώνει αυτό το κενό. Ο
συγγραφέας κατέχει πλήρως τη μεθοδικότητα των ανθρωπολογικών ερευνών, αυστηρά
ετήρησε όλους τους αναγκαίους όρους και έδωσε την αρμόζουσα προσοχή.
Ο διευθυντής του Ανθρωπολογικού Ινστιτούτου και Ανθρωπολογικού Μουσείου της
Μόσχας δόκτωρ Β. Π. Γιακίμωφ δήλωσε: "Η δική μου άποψη είναι ότι η εργασία του
Α. Ν. Πουλιανού αντιπροσωπεύει την πιο τέλεια συγκεφαλαίωση για την Ανθρωπολογία
των Ελλήνων".
Από την άλλη άκρη του Ατλαντικού, στις Η.Π.Α., ο διευθυντής του Ανθρωπολογικού
Τμήματος του Smithsonian Institute Τζ. Λ. Έϊντζελ στο American Journal of
Physical Anthropology (Αμερικανικό Περιοδικό Φυσικής Ανθρωπολογίας αρ. 22, τ. 5,
1964, σ. 343) σε βιβλιοκρισία της «Προέλευσης των Ελλήνων» γράφει: «Ο Άρης
Πουλιανός... σωστά αποφαίνεται ότι υπάρχει πλήρης γενετική συνέχεια από τους
αρχαίους ως τους σύγχρονους καιρούς...».
ΤΑ ΝΕΑ, 25-1-1962: «Η επιστημονική έρευνα του Α. Ν. Πουλιανού αντικρούει τη
δογματική θεωρία του μισέλληνος Γερμανού ιστορικού Φαλμεράγιερ, που έζησε το
1790-1861, την εποχή του ελληνικού αγώνος της ανεξαρτησίας - και ο οποίος (Φαλμεράιερ)
εντελώς δογματικά, χωρίς δηλαδή να προηγηθεί ανθρωπολογική έρευνα - και ως εκ
τούτου αυταποδείκτως αντιεπιστημονικά - προσπάθησε να στηρίξει τη θεωρία του
εκσλαβισμού της Ελλάδος. Ο ερευνητής καταλήγει ότι η ανθρωπολογική έρευνα με τα
απαραίτητα ιστορικά και γλωσσολογικά στοιχεία είναι υποχρεωτική για τη λύση των
εθνογενετικών προβλημάτων».
Το παρόν είναι αντανάκλαση όλου του παρελθόντος και σ' αυτό ακριβώς βρίσκεται η
ιστορική του αξία. Αν το παρελθόν μάς βοηθάει να καταλάβουμε το παρόν, το παρόν
μάς βοηθάει να διανοηθούμε το μέλλον.
Πηγή: ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΛΛΑΔΟΣ
Σε ένα άλλο πολύ ενδιαφέροντα χάρτην ο C. Renfrew (εις το βιβλίον του "Αρχαιολογία
και Γλωσσολογία") εξηγεί χρονολογικώς πώς η γεωργία διεδόθη εις την Ευρώπην.
Υπάρχει, λοιπόν, ένα τόξον (από Άνω Μεσοποταμίαν έως Ν. Βαλκανικήν) ηλικίας
μεγαλύτερης του 5200 π.Χ όπου ανεπτύχθη η γεωργία. Η άποψις ότι η ανάπτυξις και
η διάδοσις της γεωργίας συνεπάγεται μετανάστευσιν πληθυσμών σήμερα πια έχει
σχεδόν εγκαταλειφθεί. Είναι δυνατόν ο τρόπος καλλιέργειας να διεδόθη είτε μέσω
επαφών είτε με άφιξιν ολίγων μόνον ανθρώπων που έφερον μαζί τους αυτήν την
γνώσιν. Εις την περιοχήν του Αιγαίου πχ η γνώσις αυτή μπορεί κάλλιστα να
παρελήφθη (αν παρελήφθη ολόκληρη, αφού δεν αποκλείεται και αυτόνομη ανάπτυξις
της γεωργίας, βλ. Θεόπετρα, Φράγχθι) μέσω θαλασσίων ταξιδιών εις την Μ.Ασίαν
είτε από κάτοικους του ελλαδικού χώρου (η ναυσιπλοΐα είχε ήδη αναπτυχθεί από
πολύ νωρίς) είτε από κατοίκους της Μ. Ασίας και της Ανατολίας είτε και από τους
δυο. Δεν χρειάζεται, επομένως, μετακίνησης πληθυσμών από μίαν περιοχή εις άλλην
και πόσων μάλλον εισβολείς ΙΕ που υπέταξαν τον γηγενή πληθυσμό.
Είναι η γλώσσα αυτή των πρώτων γεωργών η ΙΕ πρωτογλώσσα;
Γενικώς είναι επικίνδυνο να ταυτίζωμεν έτσι απλά ομάδες με κάποιαν γλώσσαν. Εδώ
είναι και το αδύνατον σημείον της θεωρίας του C. Renfrew. Αν ήτο ΙΕ η γλώσσα της
Ανατολίας, τότε θα περιμέναμε να υπάρχουν δάνεια και σε μη ΙΕ γλώσσες που
γειτνιάζουν και τούμπαλιν. Αυτά που μπορεί να ισχύουν εδώ είναι:
α)
είτε να είναι η γλώσσα της Ανατολίας η ΠρωτοΙνδοευρωπαική, οπότε αποτελεί την
γλωσσικήν κοιτίδα των υπολοίπων ΙΕ γλωσσών,
β) είτε να μην είναι η ΠρωτοΙνδοευρωπαική, οπότε τουλάχιστον η γλωσσική κοιτίς
πρέπει να αναζητηθεί αλλού.
γ) είτε να είναι μία Υπερπρωτογλώσσα συμπεριλαμβάνουσα επιμέρους πρωτογλώσσες
(ας πούμε ΠρωτοΙνδοευρωπαική, ΠρωτοΣημιτική...).
Η τελευταία περίπτωση θα πρέπει να λαμβάνει μεγάλο βάθος χρόνου, πίσω ίσως εις
την Παλαιολιθικήν Εποχήν, οπότε μέχρι την Νεολιθικήν Εποχήν θα είχε τον χρονικόν
περιθώριον να διασπασθεί γλωσσικώς εις την ΠρωτοΙνδοευρωπαικήν και την
ΠρωτοΣημιτικήν, πρόγονον των σημιτικών γλωσσών.
Εις
την περίοδον του Μεσοπολέμου επεχειρήθη να συνδεθεί η Ινδοευρωπαική με την
Σημιτικήν γλώσσα. Φαίνεται πάντως ότι υπάρχει ένα μικρασιατικόν γλωσσικόν
υπόστρωμα που συμπεριλαμβάνει και γλώσσες από τις οποίες είναι δυνατόν να
ξεπήδησεν η προ-Ελληνική (πρώιμον στάδιον της Ελληνικής) ή η Μινωική.
Η διάδοσις της γεωργίας πέρασεν εις την Ελλάδα με τον τρόπον που εξετάσαμε. Η
Νέα Νικομήδεια εις την Μακεδονίαν ανάγεται περίπου εις την ίδιαν φάσιν με το
Τσαταλ Χουγιουκ, που όπως ισχυρίζεται ο Ρενφριου εμφανίζουν μεταξύ τους
ομοιότητες. Από κει και πέρα, η διάδοσις της γεωργίας, όπως βλέπομεν εις τον
χάρτην παραπάνω, ακολουθεί διαφόρους δρόμους, πρός Βορράν και Δύσιν. Η διαφορά
με την Ανατολίαν φαίνεται κυρίως εις το Σέσκλον, όπου η δόμησις της
πόλεως αυτής ακολουθεί άλλα πρότυπα. Υπάρχει μια αυστηρά ιεραρχία, όπως μαρτυρεί
το μέγαρον.
Κοινωνική και πολιτική οργάνωσις με αυστηράν ιεραρχίαν επιβεβαιώνει την ύπαρξιν
μιας ελίτ ομάδος ανθρώπων που για διάφορους λόγους μπορεί να μετακινήθηκαν
βορειότερα ή δυτικώτερα μεταφέροντας την γνώσιν της γεωργίας. Φαίνεται ότι από
το Σέσκλον μέχρι την Β. Βαλκανικήν υπάρχει μία πολιτισμική ενότης. Αυτό
τεκμαίρεται και από την εγχάρακτην διακόσμησιν εις την κεραμεικήν, από την
εμφάνισιν προιστορικών σημάτων, από τον παρόμοιον τρόπον οικοδομήσεως.
Κλειδί εις την διερεύνησιν της πρωτογλώσσας εν σχέσει με την Ανατολίαν παίζει η
κατάταξις της Μινωικής (της γλώσσης των πινακίδων της Ιερογλυφικής και της ΓΓΑ΄).
Επειδή δεν έχουν αποκρυπτογραφηθεί οι πινακίδες της ΓΓΑ΄ και της Ιερογλυφικής,
δεν είμεθα βέβαιοι πού κατατάσσεται η Μινωική γλώσσα. Σύμφωνα πάντως με τον
Owens που εμελέτησε 50 λέξεις από πινακίδες της ΓΓΑ΄, υποστηρίζει ότι η γλώσσα
των Μινωιτών έχει σχέσιν με την Σανσκριτικήν και την Αρμενικήν, καθώς συνδέεται
με την ΠρωτοΙνδοευρωπαικήν και συνιστά ΙΕ γλώσσα του Αιγαίου. Οι ρίζες της
ανιχνεύονται εις την γλώσσαν των νεολιθικών κατοίκων της Κρήτης.
Μπορούμεν εκ των άνω να συναγάγωμεν ότι η Ελληνική διαμορφώθηκε εντός τους
Ελλαδικού χώρου, χωρίς να είμεθα βέβαιοι πόσα στοιχεία έλαβεν από την
υποτιθεμένην γλώσσαν της Ανατολίας. Ο ευρωπαικός κλάδος της ΙΕ πάντως έχει ως
αφετηρίαν τον ελλαδικόν χώρον. Με την ευρυτέραν έννοιαν η Ελληνική δεν φαίνεται
να συμπίπτει με την κοιτίδα των ΙΕ γλωσσών, αλλά με την στενωτέραν έννοιαν
μπορεί να ειπωθεί κάτι τέτοιο.
Δυστυχώς ο Πουλιανός έχει τόσο πολύ περιθωριοποιηθεί και προσβληθεί από το ίδιο
το ελληνικό κράτος που δεν πάει άλλο. Εις τα συμπεράσματα του βιβλίου του "Προέλευση
των Ελλήνων" καταλήγει μεταξύ άλλων εις το ότι αν υπήρξαν μετακινήσεις αυτές
έγιναν εντός του ελλαδικού χώρου. Κάποια φύλα πιεζόμενα υπό βορειοτέρων μπορεί
να κατήλθαν νοτιώτερα, αλλά όχι ότι κατήλθαν τα ίδια από περιοχές όπως η Κ.
Ευρώπη. Πρώτον, δεν έχει διευκρινισθεί το ερώτημα γιατί να φύγουν την
συγκεκριμένην χρονικήν στιγμήν και να κατέλθουν ή για ποιο λόγο ευρίσκοντο
περιορισμένοι εις αυτό το σημείο πριν διασπασθούν οι ΙΕ και κατέλθουν τα
ελληνικά φύλα νοτιότερα. Δεύτερον, δεν υπάρχει καμία ανάμνησις εισόδου των
Ελλήνων με βάσει την Μυθολογίαν. Τρίτον, αι διαφοραί των ελληνικών διαλέκτων δεν
είναι τόσο μεγάλαι, ώστε να δικαιολογήται η από Κ. Ευρώπης ή και πιο πέρα
προέλευσίς των μετά την διάσπασίν των που θεωρείται ότι έγινε περί το 2500 π.Χ
και οπίσω, αν τελικώς έγινε τότε και όχι πολύ πολύ παλαιότερα. Εις τον ελλαδικόν
χώρον υποτίθεται πως εισέβαλον περί το 2100/1900 πΧ και 1600 πΧ, δηλαδή την
περίοδον που εις τον ελλαδικόν χώρον είχομεν τον πρωτοελλαδικόν πολιτισμόν.
Τέταρτον, η κάθοδος των ελληνικών φύλων θα έπρεπε να ήτο πολύ δύσκολος και
δυσχερής διανύοντας χιλιάδες χιλιόμετρα μέσα από οροσειρές και πεδιάδες χωρίς
την απαραίτητον γνώσιν του εδάφους και των καιρικών συνθηκών.
Κλειδί εις την διερεύνησιν της πρωτογλώσσας εν σχέσει με την Ανατολίαν παίζει η
κατάταξις της Μινωικής (της γλώσσης των πινακίδων της Ιερογλυφικής και της ΓΓΑ΄)
Τυπολογία των
μεταφυσικών - θρησκευτικών αντιλήψεων Ανατολίας (Τσαταλ Χουγιουκ)
ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΙΣ ΑΠΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΝ ΟΙΚΙΑΣ ΠΟΥ ΕΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΕΙΤΟ ΓΙΑ ΙΕΡΟΝ. ΕΝΤΥΠΩΣΙΝ
ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ ΟΙ ΤΑΥΡΟΚΕΦΑΛΑΙ.
Η διπλή θηλυκή θεότης
Η Μεγάλη Μήτηρ - Θεά της Γονιμότητος
Τα όρνεα που κατατρώγουν τις σάρκες των νεκρών (είναι ακέφαλοι κατά την ταφή
τους) εις τα πλαίσια τελετουργίας
Πιθανότατα σχετίζεται με την ζωήν. Άνθρωπος ή ζώο ; Αρκούδα; Η δεύτερη εικόνα αν
είναι η ίδια με την πρώτη ενισχύει την δεύτερη εκδοχή
Για
να ιδούμεν ολίγον την αρκούδα (;) και να αποκωδικοποιήσωμεν την σημασία της εις
τα τελετουργικά δρώμενα του οικισμού Catal Huyuk και κυρίως να παρακολουθήσουμε
την διάδοση αυτού του μοτίβου.
Ενδιαφέρον παρουσιάζουν εις το ομοίωμα της θεότητος του Catal Huyuk οι
ομόκεντροι κύκλοι εις την κοιλιακήν χώραν, που θα μπορούσαν να ταυτισθούν με τον
ομφάλιον λώρον και περαιτέρω να ιδούμεν και την αρχέτυπον ειόνα του δένδρου της
ζωής. Οι ομόκεντροι κύκλοι θα μπορούσαν τότε να συμβολίζουν τους κύκλους ζωής
του δένδρου.
Αν πάμε εις τα κλασσικά χρόνια θα ιδούμε ότι η ιδέα της άρκτου συναντάται εις το
πρόσωπον της Βραυρωνίας Αρτέμιδος που η λατρεία της έλκει την καταγωγήν της από
την περιοχήν του Ταύρου, κοντά εις τον νεολιθικόν οικισμόν Catal Huyuk. Η
Βραυρώνια Άρτεμις ήτο μία θεότης της βλαστήσεως, του τοκετού. Μία εκδοχή ήθελε
την Ιφιγένειαν (παλαιόν προσωνύμιον της Αρτέμιδος) να θύεται ουχί εις την Αυλίδα
αλλά εις την Βραυρώνα, και πρός θυσίαν ζώον που αντικατέστησε τελευταίαν στιγμήν
την Ιφιγένειαν ήτο ούχί η έλαφος αλλά η άρκτος, ηγαπημένον ζώον της θεάς. Είναι,
επομένως, ένα κατάλοιπον της μητριαρχίας εις τον χώρον της Μ.Ασίας και κατόπιν
του Αιγαίου;
πηγή: THE
PALEOLITHIC CONTINUITY PARADIGM
FOR THE ORIGINS OF INDO-EUROPEAN LANGUAGES
An
Introduction in progress
Last Updating: December 2009
by Mario Alinei
Βλέπομεν εις τον παραπάνω πίνακα ότι ο κοινός ΙΕ τύπος (όχι όμως για όλες τις
γλωσσικές ομάδες της ΙΕ) δια την λέξιν "αρκούδα" είναι *rktho-s.
Απ' αυτόν τον αρχικόν τύπον (κατά τον πίνακα εμφανίζεται εις την Μέσην
Παλαιολιθικήν) προέρχονται εις τα Ελληνικά ἄρκτος,
εις τα Λατινικά ursus,
εις τηνΣανσκριτικήν rkṣa,
εις τα Αβεστικά (Αρχαία
Περσικά) arša, εις τα Χιττιτικά ḫartagga- και
εις τα Ουαλικά arth (εξ
ου και Arthur - Αρθούρος).
Πιο κοντά εις τον υποτιθέμενον ΠΙΕ τύπον είναι η Ελληνική και
η Χιττιτική, αμέσως μετά η Σανσκριτική και
η Αβεστική, ο κλάδος δηλαδή
των Ινδοιρανώνή Ινδοαρείων.
Έπεται η Λατινική και
η Ουαλική.
ΠΙΕ *hrktho-s
Ελλ. / Χιττ ἄρκτος
/ ḫartagga-
Σανσκρ./ Αβεστ. rkṣa
/ arša
Λατ. ursus
Ουαλ. arth
Αυτό σημαίνει εις την κυριολεξίαν ότι ο Ελληνικός τύπος είναι σχεδόν ο ίδιος ο
ΠΙΕ τύπος, αν δεν συμπίπτει κιόλας.
Ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι Γερμανικές
γλώσσες (βλ. πίνακα) που
σχηματίζουν την ρίζα δια την λέξιν "αρκούδα" από ρίζα που σημαίνει "καφέ" (αγγλ.brown).
Δεν είναι δύσκολον να διακρίνωμεν τον τύπον που απετέλει προσωνύμιον όπως
είδομεν της αρκουδοθεάς Β(Ρ)ΑΥΡΩΝΙΑΣ Αρτέμιδος. Το προσωνύμιόν της ακριβώς
σημαίνει αρκούδα.
Ποια όμως είναι η κοιτίς των ΠρωτοΙνδοευρωπαίων; Κατά την γνώμην μου θα πρέπει
να θεωρηθηί ως κοιτίς αν μπορούμεν τελικώς να ομιλώμεν περί κοιτίδος η περιοχή
όπου υπάρχει συμπυκνωμένη ανθρωπίνη δραστηριότης. Τουτέστιν, απτόν δείγμα της
υλικής ή της πνευματικής τους παρουσίας εις την περιοχήν ταύτην, και δή να
φαίνεται να έχει μία δυναμική εξέλιξιν χωροχρονικήν. Επ' ίσης είναι δυνατόν να
ομιλώμεν περί μετακινήσεως πληθυσμών πρός Βορράν ή Δύσιν, αν μπορούμε και εδώ να
ομιλώμεν περί μετακινήσεως εν είδει μαζικής μεταναστεύσεως; Είπομεν ότι από την
Ανατολίαν (Τσαταλ Χουγιουκ) δεν είναι ανάγκη να έγινε μετανάστευσις πληθυσμών
πρός τον ελλαδικόν χώρον. Ο Ρενφριου ομιλεί για κυματοειδή προώθησιν και όχι
μετανάστευσιν. Είναι δυνατόν να έγιναν ολιγάριθμες μόνον μετακινήσεις πρός τον
ελλαδικόν χώρον δια του Αιγαίου, ή κάποια επικοινωνία που έπαιξεν αποφασιστικόν
ρόλον εις την περιοχήν. Μην ξεχναμε ότι οι Αιγαίοι εγνώριζον την διαδρομή πρός
Μήλον από την Μεσολιθικήν Εποχήν (8η χιλ.), αλλά
σύμφωνα με ευρήματα πρόσφατα η χρονολογία αυτή ανέρχεται εις την Μέσην
Παλαιολιθικήν (50.000 χρόνια πρίν - είπε κανείς κάτι;;;), καθώς ευρέθη
οψιδιανός εις τα Αγραφα. Ένα άλλο στοιχείον που μπορεί να ορίσηι μίαν περιοχήν
ως κοιτίδα είπομεν ότι είναι η υλική και η πνευματική παρουσία ανθρώπων εις μίαν
περιοχήν και δή να φαίνεται ότι έχει μίαν δυναμικήν εξέλιξιν χωροχρονικήν.
Εις τον ελλαδικόν χώρον και ευρύτερα εις τον Βαλκανικόν χώρον υπάρχει η παρουσία
κάποιων προιστορικών σημάτων που μπορεί να υποδηλοί ένα είδος πρωτογραφής.
Η ξύλινη πινακίδα του Δισπηλιού ευρέθη εις την περιοχήν της Καστοριάς και
χρονολογείται περί το 5.260 π.Χ. Μάλιστα πρόσφατα στην ίδια περιοχή ευρέθη και
ένα εγχάρακτον όστρακον, το οποίο φέρει τα ίδια σύμβολα. Γνωρίζομεν επ΄ίσης, ότι
στη ίδιαν περίοδον ανήκουν και ορισμένα εγχάρακτα σύμβολα - γράμματα πάνω σε
πηλόν από την Βουλγαρίαν και την Ρουμανίαν. Θα ήτο καλό να συνεξετασθούν όλα
αυτά τα ευρήματα, γιατί είναι πιθανόν να προκύπτηι μία "πρωτοβαλκανική" γραφή.
Φαίνεται ότι όσο ανερχόμεθα βορειότερα εις την Βαλκανικήν συναντώμεν όλο και
περισσότερα προιστορικά σήματα. Αυτό ίσως σημαίνει ότι πρέπει να έγιναν
μετακινήσεις από την Ν. Βαλκανικήν που παίρνοντας μαζί τους αυτήν την "γραφήν",
την εξέλιξαν και πολλαπλασίασαν τα σήματά της ανάλογα με τις ανάγκες τους.
ΕΣΤΙΑΙ ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΠΟΙΗΣΕΩΣ ΕΙΣ ΤΗΝ ΝΑ ΜΕΣΟΓΕΙΟΝ
MEΣΟΛΙΘΙΚΗ ΚΟΙΝΗ - ΘΑΛΑΣΣΙΟΙ ΔΡΟΜΟΙ ΣΤΟ ΠΡΟΙΣΤΟΡΙΚΟΝ ΑΙΓΑΙΟΝ - ΖΩΝΗ ΔΙΑΔΡΑΣΕΩΣ
ΑΙΓΑΙΟΥ ΚΑΙ ΑΝΑΤΟΛΙΑΣ
ΕΞΑΠΛΩΣΙΣ ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΠΟΙΗΣΕΩΣ ΕΙΣ ΒΟΡΡΑΝ (ΣΕΣΚΛΟ - ΔΟΥΝΑΒΙΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ) ΚΑΙ
ΔΥΤΙΚΑ (ΜΕΣΩΙ ΕΜΠΙΕΣΤΗΣ ΚΕΡΑΜΕΙΚΗΣ)
ΕΞΑΠΛΩΣΙΣ ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΠΟΙΗΣΕΩΣ ΕΙΣ ΕΥΡΩΠΗΝ ΕΞΑΙΤΙΑΣ ΤΟΥ ΚΑΤΑΚΛΥΣΜΟΥ ΕΞΑΙΤΙΑΣ ΤΟΥ
ΟΠΟΙΟΥ ΕΣΧΗΜΑΤΙΣΘΗ Ο ΕΥΞΕΙΝΟΣ ΠΟΝΤΟΣ
ΘΕΩΡΙΑ RYAN & PITMAN
Το
όνομα του μεγαλυτέρου βουνού του Αιγαίου της Σαμοθράκης, περί ης ο λόγος έγινε
ανωτέρω, είναι Σάος (οι
περισσότεροι ίσως γνωρίζουν την ναυτιλιακήν εταιρείαν SAOS FERRIES) ή Σαόνησος ή Σαωκίς,
ονόματα που εδόθησαν και εις όλην την νήσον. Τι σημαίνει σάος;
Κατά την γνώμην μου η σημασία της λέξεως αναφέρεται εις το γεγονός ότι μετά τον
προαναφερθέντα κατακλυσμόν οι κάτοικοι της Σαμοθράκης κατέφυγον εις το όρος ίνα
σωθούν. Η λέξις σάος είναι
αυτή που έδωκεν εις το ρήμα σώιζω την ρίζαν σχηματισμού των τύπων της. Αρχήθεν
ήτο το ρ. σαόω/-ώ με
αόρ. εσάωσα, εσώσα και
έπειτα έσωσα κατ’
αναλογίαν των άλλων αορίστων που ο τόνος πίπτει εις την προπαραλήγουσαν (πχ έλυσα).
Βλέπε επ’ ίσης:
http://books.google.gr/books?id=3QIZAAA ... 89&f=false
Δηλαδή, η πράξις σωτηρίας εκ του κατακλυσμού διετηρήθη και εις ημάς δια του σάος,
σώιζω. Εις την Αγγλικήν διετηρήθη ως save (*σάFoς).
Η δε σωτηρία των εκ του κατακλυσμού προστατευθέντων κατοίκων έγινεν εντός
σπηλαίων. Η αρχαιοτέρα ρίζα που διατηρεί το σπηλαιώδες περιβάλλον είναι η ρίζα κα-/κο-
/κω-. Από τις ρίζες αυτές προέρχονται οι λέξεις κοίλος (λατ. coelum =
ουρανός, δηλαδή το σπηλαιώδες στερέωμα θεωρούμενον ως υποχθόνιος ουρανός
θυμίζοντας και τις θεωρίες περί κοίλης γης), το όνομα της νήσου Κω,
το λατινικόν ρήμα caveo (=προσέχω,
προστατεύομαι) // αγγλ. cave =
σπήλαιον (επ’ ίσης βλ. κάβα).
Πολύ σύνηθες ήτο επ’ ίσης το διάστημα διαμονής σε σπήλαια να ανάπτουν φωτιές.
Έτσι προήλθε το ρ. καίω (*καFj-ω)
καιΚάβειροι, των οποίων οι ιερεύς εκαλείτο κοίης (εις
τα εβραικά επέρασεν ως cohen).
Τα μυστήρια παλαιόθεν των Καβείρων πρέπει να ετελούντο εις υψηλά σημεία
ανάπτοντας φωτιές. Βλέπετε πόσες πληροφορίες διασώιζει η παναρχαία ελληνική
γλώσσα.
Β
Ας
ίδωμεν ολίγον την δευτέραν εκδοχήν περί της αρχικής κοιτίδος των ΙΕ και την
διάσπασιν των. Η δευτέρα αυτή εκδοχή θέλει τους ΙΕ να είναι αρχικώς
εγκατεστημένοι εις τις στέππες της Ρωσίας, βόρεια της Μαύρης Θάλασσας και της
Κασπίας, πρίν διασπασθούν όπως λέγεται κατά το τέλος της Νεολιθικής και τάς
αρχάς της Εποχής του Χαλκού (ππ. 4η χιλ. π.Χ.). Δηλαδή, οι ΙΕ τοποθετούνται
χωρικώς αλλά και χρονικώς αλλού εν σχέσει, όπως είδομεν, με τον Κ. Ρένφριου. Η
δευτέρα άποψις, που θεωρείται σήμερον παγκοσμίως η επικρατεστέρα περί των ΙΕ,
διετυπώθη από την Μαρίγια Κιμπούτας. H ταύτισις των ΙΕ έγινε με βάσιν του λαού
που έζησε εις την περιοχήν αυτήν και είχε ως χαρακτηριστικόν τρόπον ταφής τους
τύμβους τύπου "Κουργκάν".
Ειδικότερα:
Oι τάφοι αυτοί εχαρακτήριζον κοινωνίες με αριστοκρατικά στοιχεία, με ελίτ ομάδες
και ανευρίσκονται από τα Βαλκάνια και την Ανατολικήν Ευρώπην ώς τα Νότια της
Κασπίας θαλάσσης. Προφανώς ο τρόπος αυτός ταφής ήτο ίδιον λαού νομαδικού που
μετεκινείτο πολύ. Ίσως οι νεκροί εθάπτοντο πρίν ο υπόλοιπος λαός μετακινηθήι εις
άλλο μέρος.
Είναι οι εν Ελλάδι τύμβοι, όπως αυτός της Σιθωνίας (2000 πΧ), αποτέλεσμα
μεταναστεύσεων λαών από την Ουκρανία;
Δεν έχει ξεκαθαριστεί αν οι τύμβοι είναι αποτέλεσμα εισβολής του λαού ("κουργκάν")
ή αποτελεί ένα αυτόνομον φαινόμενον αιγαιακής προελεύσεως. Μάλιστα όσοι
υποστηρίζουν ότι οι τύμβοι τύπου κουργκάν είναι ξενόφερτοι υποστηρίζουν ότι η
εισαγωγή των έγινε διά της ΒΔ Ελλάδος και των εκεί νήσων. Πότε πιθανόν να έγινε
η εισαγωγή των τύμβων; Ίσως κατά την Πρωτοελλαδικήν περίοδον, περίπου το 2300 -
2100 π.Χ. (μεταξύ ΠΕ ΙΙ και ΠΕ ΙΙΙ).
Προσωπικώς, θεωρώ ότι δεν υπάρχει λόγος να υποστηρίζομεν εισαγωγήν νέων
πληθυσμιακών ομάδων. 1) δεν υπάρχει ασυνέχεια εις την κατοίκησιν την περίοδον
αυτήν. 2) η αύξησις του εμπορίου έπαιξε πολύ σημαντικόν ρόλον εις την θαλάσσιαν
επικοινωνίαν εις το Αιγαίον. Έχει αποδειχθεί ότι υπήρξεν εντονωτάτη πολιτισμική
συνάφεια μεταξύ των αιγαιακών νήσων (πχ Λήμνος, Κυκλάδες) και της ηπεριωτικής
Ελλάδος (Εύβοια, Αργολίδα, Αγ. κοσμάς κοκ.). Τεκμήριον δι' αυτό είναι πρωτο-αστικός
οικισμός της Μάνικας εν Ευβοία. Εκεί ανεσκάφη τεράστιον πρωτοελλαδικόν
νεκροταφείον (Σάμψων, Παπαβασιλείου) με τάφους (λαξευτούς) που για κάποιους (Kimbutas)
εμφανίζει ομοιότητες με νεκροταφείον εις την Κριμαίαν, αλλά με πλούσια κεραμεικά
ευρήματα από Κυκλάδες. Η ανεπτυγμένη ναυτιλία (βλ. ναυάγιον εις την Δοκόν της
Αργολίδος), η παρουσία μεγάρων ή μεγαρόσχημων οικιών δηλουσών πόλιν με
διοικητικόν χαρακτήρα εμπόριον, οχύρωσιν και δημογραφικήν αύξησιν του πληθυσμού
είναι στοιχεία που τείνουν πρός μίαν θεώρησιν υπέρ της εμπορικής κυρίως ωσμώσεως
με περιοχές βορειότερες, ιδίως δε εις την περιοχήν του Ελλησπόντου (μέσωι Λήμνου
και Τροίας). Δεν αποκλείεται να εγνώρισαν και τις ταφές αυτές τύπου κουργκάν που
προωρίζοντο κυρίως για την αριστοκρατίαν.
3) H παρουσία τύμβων εις τον οικισμόν της Λέρνας είναι σημάδι ένδειξης
διατηρήσεως της προγονικής κληρονομιάς, όπερ δείχνει συνέχεια, και έτσι εκρίθη
από τους διαδόχους κατοίκους ότι έπρεπε να συμπεριληφθηί εις την μεταγενεστέραν
φάσιν της Λέρνας, όπως φαίνεται εις το σχήμα:
Tελειώνοντας με την περιήγησιν εις το καυτόν θέμα της αυτοχθονίας των Ελλήνων,
μπορούμε να ειπούμεν ότι υπάρχουν πολλά επιχειρήματα ως είδομεν που συνηγορούν
υπέρ της αυτοχθονίας των Ελλήνων. Ευθύς εξ αρχής απεκλείσαμεν την μετανάστευσιν
νέων πληθυσμιακών ομάδων εις τον ελλαδικόν χώρον ήδη από την 7η χιλ.π.Χ
εξετάζοντας την θεωρίαν της νεολιθικοποιήσεως του Κ. Ρένφριου. Το αυτό εδέχθημεν
και με την άλλην μεγάλην θεωρίαν, αυτήν της λύσεως των "κουργκάν"* (Κιμπούτας).Δεν
εθίγησαν εδώ άλλες επιστημονικές προσεγγίσεις όπως Ανθρωπολογία, Γενετική ή η
ίδια η γλωσσολογία, παρ' όλο που θα είχον σίγουρα πολλά να προσθέσουν εις το
ζήτημα αυτό. Βέβαια το όλο θέμα είναι τόσο μεγάλον που θα μπορούσε να καταλάβηι
θέσιν είκοσι φορές σαν το μέγεθος αυτη΄ς της συγγραφής Κλείνοντας, θα
παραθέσομεν την θέωρησιν ενός άλλου μεγάλου ερευνητού, του Diakonov, ο οποίος
τοποθετεί την κοιτίδα των ΙΕ ακριβώς εις την ΝΑ Βαλκανικήν.
 
Δεν είναι τυχαίο ότι εις την περιοχή αυτήν ευρίσκονται αρκετές εκ των λεγομένων
ΙΕ γλωσσών συγκεντρωμένες.
* Το ζήτημα της καταγωγής των λαών αυτών που ζουν στις στέπες είναι
αμφιλεγόμενον. Κάποιοι θεωρούν ότι δεν είναι ΙΕ καταγωγής, αλλά ουραλοαλταικής
καταγωγής ή υπήρξαν πρόγονοι των Σκυθών των ιστορικών χρόνων. Έτσι γυρίζομεν
οπίσω εις την θεωρίαν του φον Μπόξχορν (17ος αι .μ.Χ) που μιλούσε για την κοινήν
προέλευσιν κάποιων γλωσσών από την Σκυθικήν. ΄Ησαν, λοιπόν, οι λαοί αυτοί πρωτο-Σκύθες
(ίσως ινδοιρανικής καταγωγής ή αλταικής καταγωγής); Ο Ηρόδοτος κατονομάζει εις
το Δ΄ βιβλίον των Ιστοριών του ως τον προπάτορα όλων των λαών της στέπας (Σκύθες,
Σάκες, ιρανοί, τουρανοί κοκ) τον Ταργίταον (τουρκιστί Τογρούτ, προπάτωρ όλων των
τουρανικών φυλών). Προφανώς οι λαοί της στέπας δεν είχον μίαν φύτραν, αλλά
εμοίραζοντο τον αυτόν πολιτισμόν που προσιδιάζει εις την περιοχήν ταύτην.
TO ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΚΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑ
ΠΙΘΑΝΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗ
ΤΟΥ ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΟΥ ΤΡΕΙΣ
ΑΛΛΑ …….
-Φίλιππος έκ Συαγγελών καί τόν Ισωκράτη (λόγος Αρχιδάμου).
-«Τού γηγενούς γάρ ειμί εγώ παλαίχθονος, ίνις
Πελασγός, τήσδε γής αρχηγέτης..»(Αισχ.Ικετ.250)
-«Γλαυκόπιον
τήν Ακρόπολιν οί αρχαίοι, ή τό έν Ακροπόλει τής Αθήνας ιερό. Από Γλαύκου τινός
αυτόχθονος, έ τώ τόπω τούτω κατοικήσαντος..»(μαθ.Ελλ.γλώσσης Γ΄σ97).
-«Υπόληψιν είχον οί παλαιοί, ώς έκ δρυών καί
πετρών τών ανθρώπων γεγονότων» (λεξ.Ησύχιος, λήμμα <ού μέν>).
-«Ετεοκρήτες, οί ώς αληθώς Κρήτες, οί
αυτόχθονες» (->>- Γ΄σ97).
-«Εύμηλος: ό πρώτος κτίτωρ καί βασιλεύς τών
Πατρών, αυτόχθων»(ιστορ.Α.Κων/δη).
-«Νιόβης καί Διός παίς Άργος εγένετο..καί
Πελασγός, αφ’ ού κληθήναι τούς Πελοπόννησον οικούντας Πελασγούς»(Απολλοδ.Β΄1).
-«Μακεδονία ή χώρα, από Μακεδόνος καί Θυίας τής
Δευκαλίωνος, ώς φήσιν Ησίοδος ό ποιητής: Ή δ’υποκυσσαμένη Διί γείνατο
τερπικεραύνω υίε δύω, Μάγνητα, Μακηδόνα θ’ίππιοχάρμην, οί περί Πιερίην καί
Ούλυμπον δώματ’έναιον»(Στ.Βυζάντιος).
-«Φαιστός, πόλις Κρήτης, εκτίσθη υπό Φαίστου τού
Ροπάλου, Ηρακλέους παιδός»(Στ.Βυζαντ.).
-«Τύρινς: οί δ’Άργος τ’είχον Τίρυνθα τε
τειχιόεσσαν.. Από Τίρυνθος τής Άλω θυγατρός, ήτις Αμφιτρύωνος ήν αδελφή.
Εκαλείτο δέ πρότερον Αλιείς» (Στ.Βυζαντ.).
-«Φολέγανδρος, νήσον τών Σποράδων, από
Φολεγάνδρου τού Μίνως»(Στ.Βυζαντ.).
-«τεττιγοφόρας ή τεττιγοφόρος: ούτω εκαλούντο οί
Αθηναίοι επειδή αφόρουν χρυσούς τέττιγας ώς σύμβολον ότι ήσαν
αυτόχθονες»(Ίππης1331 καί λεξικόν Liddel Scott χρυσέος τέττιξ).
-«Κεκροπίδα τέττιγα πλόκων υπέρ..γαίης γηγενέες..»(Γρηγόριος
Νανζιανζηνός-Έπη).
Ωραία και καλά όλα αυτά. Ενδιαφέρουσες σκέψεις, κάποιες από τις οποίες τις
ανέφερα και εγώ εις το αρχικόν μου άρθρον. Όμως εδώ έχομεν να κάνωμεν πρωτίστως
με μίαν πρωτογλώσσαν, μίαν ομογλωσσίαν όπως λέγεται. Επομένως, κρίνεται
αναγκαίον να ληφθηί κατ' εξοχήν η γλωσσολογική παράμετρος. Κανείς σήμερον δεν
μπορεί να αδιαφορήσηι δια το ότι οι περισσότερες ευρωπαικές γλώσσες έχουν
γλωσσικήν συγγένειαν, και εδώ ξεκινάει η όλη η ιστορία. Ποιο ερμηνευτικόν σχήμα
θα πρέπει να ακολουθηθηί; Ώς τώρα ακολουθείται το γενετικόν - εξελικτικόν σχήμα,
όλες, δηλαδή, οι γλώσσες προήλθον και εξειλίχθησαν από μίαν κοινήν πρωτογλώσσαν.
Περαιτέρω αφού διεπιστώθη η κοινή αυτή πρωτογλώσσα, επεχειρήθη να αποδοθηί εις
έναν αρχικόν πολιτισμόν, που ποτέ όμως δεν ηυρέθη και έμεινεν άγνωστον πού
ήκμασεν.
Ο καθείς σχεδόν τότε ερευνητής έβλεπεν εις τον χώρον καταγωγής του την πιθανήν
κοιτίδα (Κιμπούτας/ Ουκρανία, Diakonov, Βούλγαρος / Ν. Βαλκανική κοκ.).
Μόνον ο Κ. Ρένφριου, Άγγλος ών, έδειξε μίαν εντελώς άλλην περιοχήν που ήλλαξεν
όλα τα δεδομένα συσχετίζων τους ΙΕ με τους πρώτους αγρότες της Ανατολίας την 9η
χιλ. π.Χ. ( Σ.Ε.Δ. Μην ξεχνάμε τοι μερικοί πρωθυπουργοί όπως και σήμερα
σημαίνοντα πολιτικά πρόσωπα στην Βρετανία είναι εβραϊκής καταγωγής όμως… !!!.)
Πρέπει, λοιπόν, να αλλάξηι το ερμηνευτικόν σχήμα και αν στηριχθηί κανείς εις τα
αρχαιολογικά ευρήματα που τα τελευταία χρόνια έφερον πολλά καινούργια στοιχεία
εις το φως, θα ιδηί ότι πολλά ευρήματα δείχνουν πρός την μεριάν της ΝΑ
Βαλκανικής, του Αιγαίου και της Μ.Ασίας. Δεν λαμβάνουν οι εξελίξεις μόνον εις
τον ελλαδικόν χώρον όπως τον εννοούμεν σήμερον, αλλά εις όλον τον ευρύτερον
χώρον. Δηλαδή, τόσο η περιοχή της Μ.Ασίας -
Ανατολίας (Τσαταλ Χουγιουκ), όσο και η περιοχή της Ν. Βαλκανικής (εκτός Ελλάδος)
ανήκει εις αυτόν τον ευρύτερον χώρον. Σήμερον πια, ακόμη κι αν έγινε κάποια
κάθοδος - άνοδος - δίοδος - πάροδος δεν ξέρω εγώ τι άλλο, ήτο ανεπαίσθητος και
άνευ σοβαρών εξελίξεων. Πιο κοντά ίσως εις την αλήθειαν είναι η κυματοειδής
προώθησις (Cavalli -Sforza και Ammerman) και οι διάφορες ωσμώσεις - επιδράσεις
που είχον γειτονικές περιοχές μεταξύ των.
Πάει περίπατον η θεωρία των Αρίων τύπου Κρομανιόν του Βορρά που εισέβαλον εις
τον Νότον, όπως την εξέφρασεν ο G.Childe, μαρξιστής αρχαιολόγος της δεκαετίας
του ΄50. που ούτε ολίγον ούτε πολύ επίστευεν ότι ο πολιτισμός διαδίδεται από
ολίγους και ισχυρούς. Πιστεύω, ότι καλόν είναι να διαβάσηι κανείς ερευνητές που
προωθούν την ΙΕ θεωρίαν όπως ο Haundry, ο Mallory, η Kimbutas, ο Renfrew κοκ.
Αξίζει να το κάνηι κανείς ίνα διαπιστώσηι μόνος του τα κενά που υπάρχουν.
Δεν μπορεί να υπάρξηι σοβαρός ερευνητής που θέλει να αμφισβητήσηι την ΙΕ θεωρίαν
χωρίς προηγουμένως να την έχει μελετήσει εις βάθος. Εις τα ανωτέρω γεγραμμένα
ήθελον να σταθώ εις εκείνες τις πτυχές που να δικαιολογούν την μή κατ' ανάγκην
άφιξιν νέων πληθυσμιακών στοιχείων εις τον ελλαδικόν χώρον. Απέφυγον, μετά το
αρχικόν άρθρον, τα πολλά λόγια και όσα ήθελον να τονίσω, τα ετόνισα με εικόνες
καταλλήλως σχολιασμένες.
ΠΗΓΗ
www.adonisgeorgiadis.gr
| |
|
