ΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΡΩΜΕΪΚΗΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑΣ

ΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΡΩΜΕΪΚΗΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑΣ

Αρχίζοντας από τα ανατολικά θέματα με την σειρά που αναφέρονται από τον Κωνσταντίνο Πορφυρογέννητο και δίνοντας σύντομη περιγραφή των πληροφοριών που περιέχει η καταγραφή του.

Πρώτο θέμα ήταν το καλούμενο Ανατολικό που κατοικούνταν από πέντε έθνη:

τους Φρύγες, τους Λυκάονες, τους Ίσαυρους, τους Πάμφυλους και τους Πισίδες.

Δεύτερο το προσαγορευόμενο Αρμενιακό αν και κατοικούνταν από Καππαδόκες. Οι σημαντικότερες πόλεις στις 4 επαρχίες του θέματος έχουν ως εξής.

Στην πρώτη επαρχία: η μητρόπολη Καισάρεια (προς τιμή τους Ιουλίου Καίσαρα η οποία ονομαζόταν πριν Μάζακα από τον Μουσώχ γενάρχη των Καππαδοκών), η Νύσσα, τα Θέρμα, το Ῥεγεποδαντός. Της δεύτερης Καππαδοκίας 8 πόλεις Τύανα, Φαυστινούπολις, Κύβιστρα, Ναζιανζός, Σάσιμα, Παρνασός, Ῥεγέδωρα, Μωκισσὸς καὶ φρούριον τὸ καλούμενον Κόρον. Τῆς δὲ τρίτης Καππαδοκίας, ἣ νῦν ὀνομάζεται Ἀρμενιακός, εἰσὶ πόλεις ἑπτά· Ἀμάσεια, Ἴβωρα, Ζάλιχος, Ἄνδραπα, Ἀμινσός Νεοκαισάρεια, Σινώπη. Αναφέρει και ορισμένες παροιμίες για τους Καππαδόκες, διαβόητους για την κακοτροπία τους όπως τους χαρακτηρίζει: "τρία κάππα κάκιστα· Καππαδοκία Κρήτη Κιλικία", "Καππαδόκαι φαῦλοι μὲν ἀεί· ζώνης δὲ τυχόντες, φαυλότεροι· κέρδους δ' εἵνεκα φαυλότατοι· ἢν δ' ἄρα δὶς καὶ τρὶς μεγάλης δράξωνται ἀπήνης, δὴ τότε γίνονται φαυλεπιφαυλότατοι", "Καππαδόκην ποτ' ἔχιδνα κακὴ δάκεν· ἀλλὰ καὶ αὐτὴ κάτθανε γευσαμένη αἵματος ἰοβόλου".

Τρίτο το θέμα των Θρακησίων που κατοικούνταν από τα ακόλουθα γένη:

Λύδους, Μαίονες, Κάρες και Ίωνες. Ιωνες είναι αυτοί που κατοικούσαν την Μίλητο και την Έφεσο και τα παράλια, στο μεσόγειο οι Σαρδιανοί, οι Λυδοί, οι Μαίονες, οι Κάρες και οι οικήτορες της μικράς Φρυγίας. Περιείχε 20 πόλεις περί την Ασίαν πρώτη μὲν Ἔφεσος, δευτέρα δὲ Σμύρνα, τρίτη Σάρδεις, τετάρτη Μίλητος, πέμπτη Πριήνη, ἕκτη Κολοφών, ἑβδόμη Θυάτειρα, ὀγδόη τὸ Πέργαμον, ἐνάτη Μαγνησία, δεκάτη Τράλλη, ἑνδεκάτη Ἱεράπολις, δωδεκάτη Κολοσσαὶ αἱ νῦν λεγόμεναι Χῶναι, οὗ ἔστι ναὸς διαβόητος τοῦ ἀρχαγγέλου Μιχαήλ, τρισκαιδεκάτη Λαοδίκεια, τεσσαρεσκαιδεκάτη Νύσσα, πεντεκαιδεκάτη Στρατονίκεια, ἑξκαιδεκάτη Ἀλάβανδα, ἑπτακαιδεκάτη Ἀλίνδα, ὀκτωκαιδεκάτη Μύρινα, ἐννεακαιδεκάτη Τέως, εἰκοστὴ Λέβεδος, [εἰκοστὴ πρώτη Φιλαδέλφεια] καὶ ἄλλαι τινές.

Τέταρτο θέμα τὸ ὀνομαζόμενον Ὀψίκιον .

Η περιοχή του Οψικίου κατοικούνταν από του Βιθυνούς, Μυσούς, Φρύγες, Δάρδανους (οἱ καὶ Τρῶες λεγόμενοι) και Γραικούς (κατοικούσαν μαζί με Φρύγες στην Κύζικο και στα προς την θάλασσαν). Επίσημες πόλεις: πρώτην μὲν Νίκαιαν τὴν καὶ μητρόπολιν χρηματίζουσαν, δευτέραν δὲ Κοτυάειον, τρίτην Δορυλάειον, τετάρτην Μηδάειον, πέμπτην Ἀπάμειαν, ἕκτην Μύρλειαν, ἑβδόμην Λάμψακον, ὀγδόην Πάριον, ἐνάτην Κύζικον, δεκάτην Ἄβυδον.

Πέμπτον θέμα τὸ λεγόμενον Ὀπτίματων.

Δεν έχει καν στρατηγό για άρχοντα αλλά κατώτερης αξίας: δομέστικο. Κάτοικοι του θέματος: Βιθυνοί, Θυνοί, Ταρσιάται και κάποιοι Φρύγες. Επίσημες πόλεις: πρώτην μὲν Νικομήδειαν τὴν μητρόπολιν, δευτέραν δὲ Ἑλενούπολιν, τρίτην Πραίνετον, τετάρτην Ἄστακον, πέμπτην Παρθενούπολιν.

Έκτο θέμα τὸ καλούμενον Βουκελλάριων.

Βουκελλάριος κατά τη γλώσσα των Ῥωμαίων εκαλείτο ο φύλαξ τοῦ ἄρτου (βούκελλος γὰρ τὸ κρικελοειδὲς ψωμίον καλεῖται). Ώστε και οι στρατιώτες του ελαφροί και αβαρείς προς τον πόλεμο. Κατοικείται από Μαριανδυνούς, Βιθυνούς και Γαλάτες και αποτελείται από τις πόλεις: πρώτη μὲν Ἄγκυρα, μητρόπολις τῶν Γαλατῶν, δευτέρα δὲ Κλαυδιούπολις, καὶ αὕτη μητρόπολις τῶν Μαριανδυνῶν, τρίτη Ἡράκλεια, τετάρτη Προυσιάς, πέμπτη τὸ Τήϊον.

Έβδομο θέμα τὸ προσαγορευόμενον Παφλαγονία

από τους Παφλαγόνες αρχαιότατο έθνος (γένος Αἰγύπτιον) που το στολίζει και αυτό ως "ἐπὶ ἀναισχυντίᾳ τε καὶ κακοτροπίᾳ διαβαλλόμενον". Οι παραθαλάσσιες πόλεις Σινώπη καὶ Ἄμαστρα καὶ τὸ Τήϊον καὶ ἡ λεγομένη Ἀμινσός, Ἑλληνίδες εἰσὶ πόλεις καὶ Ἑλλήνων ἄποικοι. Επίσημες πόλεις πρώτην μὲν μητρόπολιν Γάγγραν, δευτέραν δὲ Ἄμαστραν, τρίτην Σῶραν, τετάρτην Δάδυβραν, πέμπτην Ἰωνόπολιν, ἕκτην Πομπηϊούπολιν (πομπὴ γάρ εἰσι καὶ ὄνειδος καὶ ἐξουθένημα τοῦ ἀνθρωπείου γένους :-) )

Όγδοο θέμα τὸ ὀνομαζόμενον Χαλδία.

Τα παράλια και η μητρόπολη Τραπεζούς είναι Ελλήνων αποικίες, τα άνω και μεσόγεια μέρη είναι τα προοίμια της μικράς Αρμενίας με πόλεις Κελτζηνὴ καλουμένη καὶ ὁ Συσπειρίτης καὶ τὸ Γοιζάνον.

Ένατο θέμα τῆς Μεσοποταμίας.

Οχι πολυχρόνιο και μεγάλο θέμα, αλλά μικρή κλεισούρα ανώνυμη και ακατανόμαστη. Επί Λέοντος προσέφυγε εκεί ο Παγκρατούκας ο Αρμένιος με τους αδελφούς του Πουκρίκα καὶ Ταυτούκα και παρέδωσαν τα εκείσε καστέλλια.

Δέκατο θέμα Κολωνείας.

Η Κολώνεια ήταν κάστρο ὀχυρώτατον καὶ κρημνῶδες... ἡ ἀρχαιογονία τοῦ θέματος ἐκ τῆς πρώτης τῶν Ἀρμενίων ἀρχῆς κατάγεται.

Ἑνδέκατο Σεβαστείας. θέμα

Εκ τῆς δευτέρας Ἀρμενίας ἀπάρχεται...

Δωδέκατο θέμα τῆς Λυκανδοῦ

Ομοίως περιοχή Αρμενίων έρημο σχεδόν θέμα και η Λυκανδός και η όμορη Τζαμανδὸς στην εποχή εκείνη.

Δέκατο τρίτο θέμα Σελευκείας.

Μέρος της Ισαυρίας. Τα άνω και μεσόγεια της Σελευκείας καλούνται Δεκάπολις... πρώτη μὲν Γερμανικούπολις, δευτέρα δὲ Τιτιούπολις, τρίτη Δομετιούπολις, τετάρτη Ζηνούπολις, πέμπτη Νεάπολις, ἕκτη Κλαυδιούπολις, ἑβδόμη Εἰρηνούπολις, ὀγδόη Διοκαισάρεια, ἐνάτη Λαύζαδος, δεκάτη Δαλισανδός.

Δέκατο τέταρτο θέμα τὸ λεγόμενο Κιβυρραιωτών.

Το προσωνύμιο δόθηκε από το ευτελές και ακατανόμαστο πόλισμα Κιβύρρα προς ύβρη για την αυθάδεια των κατοίκων του προς τις επιταγές των βασιλέων. Περιέχει και την Ρόδο.

Δέκατο πέμπτο θέμα της Κύπρου,

με κονσιλάριον, τουτέστι βουλευτήν, πόλεις δεκατρεῖς· Κωνσταντία μητρόπολις, Κίτιον, Ἀμαθοῦς, Κυρήνεια, Πάφος, Ἀρσινόη, Σόλοι, Λάπιθος, Κέρμεια [ἤτοι Λευκουσία], Κυθερεία, Ταμασία, [Κούριον, Νέμευος,] Τρίμυθος, ὅθεν ὁ ἅγιος Σπυρίδων, Κάρπασος.

Δέκατο έκτο θέμα Σάμου (ναυτικό).

Διαιρείται σε δύο τούρμες την Ἐφέσιον και την Ἀτραμυττηνήν. Ο στρατηγός του θέματος έχει πραιτώριο στη πόλη Σμύρναν.

Δέκατο έβδομο θέμα του Αἰγαίου πελάγους.

Κατέχει τις περιοχές από λεγομένου Λεκτοῦ καὶ ἕως Ἀβύδου καὶ αὐτῆς Προποντίδος καὶ μέχρι Κυζίκου καὶ τοῦ ποταμοῦ τοῦ λεγομένου Γρανικοῦ και οι κάτοικοί του πάντες Γραικοί ονομάζονται και μιλούν κοινή γλώσσα πλην Βυζαντίων που ήταν άποικοι Δωριέων. Στον στρατηγό του Αιγαίου πελάγους υπάγονται και οι Κυκλάδες και Σποράδες νήσοι ὧν προέχουσι, ἥ τε Μιτυλήνη καὶ Χίος καὶ αὐτὴ ἡ Λῆμνος.

ΤΑ ΔΥΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ:

Πρῶτον τὸ ὀνομαζόμενον Θρᾳκῶον.

Υπό κονσιλαρίων (τουτέστι βουλευτῶν) πόλεις 14, Εὐδοξιούπολις, Ἡράκλεια, Ἀρκαδιούπολις, Βιζύη, Πάνιον, Ὄρνοι, Γάνος, Καλλίπολις, Μήριζος, Σαλτική, Σαύαδα, Ἀφροδισία, Ἄπρος, Κοιλία. Ἐπαρχία Ῥοδόπης· ὑπὸ τὸν αὐτόν, πόλεις ζʹ· Παρθικόπολις, Ἡράκλεια Στρύμνου, Αἶνος, Μαξιμιανούπολις, Σέρραι, Φίλιπποι, Τραϊανούπολις. Ἐπαρχία Ἡμιμόντου· ὑφ' ἡγεμόνα, πόλεις ε[ξ]ʹ· Ἀδριανούπολις,Ἀγχίαλος, Δεβελτός, Πλουτινούπολις, Τζόϊδα. Ἐπαρχία Θρᾴκης· ὑπὸ κονσιλάριον, πόλεις εʹ· κλίμα Μεστικὸν καὶ Ἀκόντισμα, Φιλιππούπολις, Βερόη, νῆσος Θάσος, νῆσος Σαμοθρᾴκη. Ἐπαρχία [Μυσίας] Σκυθίας· ὑφ' ἡγεμόνα, πόλεις ιεʹ· Τόμις, Διονυσόπολις, Ἄκραι, Καλλάτις, Ἴστρος, Κωνσταντιανά, Ζέλπα, Τρόπαιος, Ἀξιούπολις, Καπίδαβα, Κάρσος, Τρόσμις, Νοβιόδουνος, Αἴγισσος, Ἁλμυρίς.

Δεύτερον θέμα Μακεδονίας.

Ἐπαρχία Μακεδονίας αʹ· ὑπὸ κονσιλάριον, πόλεις λ[β]ʹ· Θεσσαλονίκη, Πέλλη, Εὔρωπος, Δίος, Βέρροια, Ἐορδαία, Ἔδεσσα, Κέλλη, Ἀλμωπία, Ἡράκλεια Λάκκου, Ἀντανία, Γέμινδος, Νικεδής, Διόβουρος, Ἰδομένη, Βράγυλος, Πρίμανα, Μαρώνεια, Ἀμφίπολις, Νεάπολις, Ἀπολλωνία, Τόπειρος τὸ νῦν Ῥούσιον, Νικόπολις, †Ἰθάπολις†, Ἄκανθος, Κερεόπυργος, Βέρπη, Ἄραλος, Διοκλητιανούπολις, Σεβαστόπολις. Ἐπαρχία Μακεδονίας βʹ· ὑφ' ἡγεμόνα, πόλεις ηʹ· Στόλοι, Ἄργος, Εὐστράϊον, Πελαγονία, Βάργαλα, Κελαινίδιον, Ἁρμονία, Ζάπαρα. Ἐπαρχία Θεσσαλίας· ὑπὸ τὸν αὐτόν, πόλεις ιζʹ· Λάρισσα, Δημητριάς, Θῆβαι, Ἐχιναιός, Λάμια, Τρίκη, Γόμφοι, Ὑπάτη αἱ νῦν λεγόμεναι Νέαι Πάτραι, Μητρόπολις, Καισάρεια, Φάρσαλος, Βουραμίνσιος, σάλτος Ἰ[ωανν]ούβιος, νῆσος Σκίαθος, νῆσος Σκέπολα, νῆσος Πεπάρηθος.

Τρίτον θέμα Στρυμόνος.

Αποκόπηκε από το θέμα Μακεδονίας, στην ουσία είναι τάξης κλεισούρας και όχι θέματος και Σκύθαι αὐτὸ ἀντὶ Μακεδόνων διανέμονται

Τέταρτον θέμα Θεσσαλονίκης.

Τὸ δὲ νῦν εἰς θέματος τάξιν χρηματίζον Θεσσαλονίκη καὶ αὐτὸ Μακεδονίας μέρος τυγχάνει.

Πέμπτο θέμα τῆς Εὐρώπης Ἑλλὰς...

ἡ χώρα ἐκλήθη ἀπὸ Ἕλληνος τοῦ Δευκαλίωνος . Ἔχει δὲ τὸθέμα τῆς Ἑλλάδος πόλεις οθʹ· αʹ μὲν Σκάρφειαν, βʹ Ἐλατίνα, γʹ Δαύλιον, δʹ Χαιρώνειαν, εʹ Ναύπακτον, _ʹ Δελφούς, ζʹ Ἄμφισσαν, καὶ τὰς λοιπάς. Συναριθμεῖ δὲ ταύταις καὶ νῆσον τὴν Εὔβοιαν, ἥν τινες Χάλκιν ἢ Χαλκίδα ἐπονομάζουσιν· ἔχει δὲ μεθ' ἑαυτῆς καὶ τὰς καλουμένας νήσους Κυκλάδας καὶ νῆσον τὴν Αἴγιναν.

Έκτο θέμα Πελοπόννησος.

Κόρινθος, ἥ ποτε Ἐφύρα, μητρόπολις πάσης Ἑλλάδος καὶ αὐτῆς Πελοποννήσου, τουτέστιν Ἀχαίας· οἱ γὰρ Ῥωμαῖοι τοὺς τὴν Πελοπόννησον οἰκοῦντας Ἀχαιοὺς ὀνομάζουσιν. Ἔστι δὲ πᾶσα ἡ νῆσος ὑπὸ ἑνὶ στρατηγῷ τεταγμένη, πόλεις ἔχουσα τεσσαράκοντα· ἐξ ὧν εἰσιν ἐπίσημοι Κόρινθος μητρόπολις, Σικυών, Ἄργος, Λακεδαιμονία τῆς Λακωνικῆς ἡ πρὶν Σπάρτη, ἑτέρα μητρόπολις αἱ λεγόμεναι Πάτραι. Ὕστερον δὲ πάλιν, τῶν Μακεδόνων ὑπὸ Ῥωμαίων ἡττηθέντων, πᾶσα ἡ Ἑλλάς τε καὶ ἡ Πελοπόννησος ὑπὸ τὴν τῶν Ῥωμαίων σαγήνην ἐγένετο, ὥστε δούλους ἀντ' ἐλευθέρων γενέσθαι. Ἐσθλαβώθη δὲ πᾶσα ἡ χώρα καὶ γέγονε βάρβαρος, ὅτε ὁ λοιμικὸς θάνατος πᾶσαν ἐβόσκετο τὴν οἰκουμένην, ὁπηνίκα Κωνσταντῖνος, ὁ τῆς κοπρίας ἐπώνυμος, τὰ σκῆπτρα τῆς τῶν Ῥωμαίων διεῖπεν ἀρχῆς, ὥστε τινὰ τῶν ἐκ Πελοποννήσου μέγα φρονοῦντα ἐπὶ τῇ αὑτοῦ εὐγενείᾳ, ἵνα μὴ λέγω δυσγενείᾳ, Εὐφήμιον ἐκεῖνον τὸν περιβόητον γραμματικὸν ἀποσκῶψαι εἰς αὐτὸν τουτοῒ τὸ θρυλούμενον ἰαμβεῖον· Γαρασδοειδὴς ὄψις ἐσθλαβωμένη.

Η Κεφαλληνία συμπεριλαμβάνοταν στην Πελοπόννησο, δεν εχρημάτισε εις τάξη θέματος. Ομοίως και οι νήσοι Ζάκυνθος, Λευκάς, Ιθάκη, Κέρκυρα.

Όγδοο θέμα Νικόπολις.

Ἐπαρχία τῆς παλαιᾶς Ἠπείρου τῆς Φωκικῆς, ὑφ' ἡγεμόνα, πόλεις ιβʹ· Νικόπολις μητρόπολις.

Ἔνατον θέμα Δυρράχιον.

Δυρράχιον, ἥ ποτε Ἐπίδαμνος· ὑπὸ κονσιλαρίου, πόλεις θʹ· Σκάμπτα, Ἀπολλωνία, Βούλλις, Ἀμαντία, Πουλχεριόπολις, Αὐλών, Λίστρων, Σκεύπτων, Αὐλίνιδος μητρόπολις. Ἐπαρχία Δακίας μεσογαίου· ὑπὸ κονσιλαρίου, πόλεις εʹ· Πανταλία, Γερμαή, Ναισός, ἡ πατρὶς τοῦ μεγάλου Κωνσταντίνου, Ῥεμεσιάνα. Ἐπαρχία [τῇ παλαιᾷ] ***· ὑπὸ κονσιλαρίου, πόλεις εʹ. Ἐπαρχία Δαρδανίας· ὑφ' ἡγεμόνα, πόλεις γʹ. Ἐπαρχία Πανονίας· ὑπὸ τὸν αὐτόν, πόλεις βʹ.

Δέκατον θέμα Σικελία Νῆσός ἐστι.

Ἑνδέκατον θέμα Λογγιβαρδίας.

Ἡ δὲ Λαγοβαρδία δισσοῖς ὀνόμασι κέκληται· παρὰ μέν τισι Λογγιβαρβία, τουτέστι πολυγένεια· παρὰ δέ τισι Λαγοβαρδία, ὡς [πολυγένεια]

Δωδέκατον θέμα Χερσῶνος.

Ἡ δὲ Χερσὼν τὸ παλαιὸν οὐκ ἦν εἰς ὄνομα θέματος, οὐδὲ ἐν μητροπόλεως σχήματι· ἀλλ' οἱ τοῦ Βοσπόρου κρατοῦντες ἐκράτουν καὶ Χερσῶνος αὐτῆς.

ΕΔΩ ΜΠΟΡΕΙΤΕ ΝΑ ΔΙΑΒΑΣΕΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΠΕΡΙ ΘΕΜΑΤΩΝ

ΠΗΓΕΣ - ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ
- De cerimoniis aulae Byzantinae, Constantini Porphyrogeniti Imperatoris
- De thematibus, Constantini Porphyrogeniti Imperatoris
- Μεγάλη Διαδικτυακή Eγκυκλοπαίδεια της Μ.Ασίας
phorum.gr/viewtopic.php?f=51&t=124388 (εικόνες)

ΙΣΤΟΤΟΠΟΣ ΛΥΚΑΩΝ - κ.ΚΑΡΥΤΙΝΟΣ