πίσω

ΘΑΣΟΣ

Προϊστορικοί χρόνοι

ΧAΪΔΩ ΚOYKOYΛH-ΧYΣANΘAKH
Επίτιμη έφoρος αρχαιοτήτων

http://photo.kathimerini.gr/kathnews/photos/10-08-03/10-08-03_1285412_31.jpg

O προϊστορικός οικισμός στην οχυρή κορυφή «Καστρί» Θεολόγου. Κατοικήθηκε στη Νεότερη Νεολιθική Εποχή και επανακατοικήθηκε στην Yστερη Εποχή Χαλκού και στην Πρώιμη Εποχή του Σιδήρου. Σε χαμηλότερο άνδηρο διακρίνεται ταφική συστάδα της Yστερης Εποχής Χαλκού

Ως τα τέλη της δεκαετίας του 1960 ελάχιστες ήταν οι αρχαιολογικές μαρτυρίες για τη Θάσο στα προϊστορικά χρόνια, πριν από την ίδρυση. της αποικίας των Παρίων στις αρχές του 7ου π.Χ. Στα ελάχιστα ίχνη κατοίκησης προϊστορικών χρόνων που είχαν εντοπίσει οι πρώτες αρχαιολογικές έρευνες στην ακρόπολη της αρχαίας Θάσου προστέθηκε στα 1964 το πρώτο βέβαιο προαποικιακό στρώμα. Στους βόρειους πρόποδες της ακρόπολης σε ανασκαφές της Γαλλικής Αρχαιολογικής Σχολής εντοπίστηκαν ίχνη κατοίκησης σε οικισμό του 8ου π.Χ αιώνα. Τα ευρήματα των Προϊστορικών Χρόνων πολλαπλασιάστηκαν με τις αρχαιολογικές έρευνες της ΙΗ' Εφορείας Προϊστορικών και Κλασσικών Αρχαιοτήτων, οι οποίες άρχισαν στα 1969, επεκτάθηκαν σε όλο το νησί και συνεχίζονται στο πλαίσιο σωστικών ανασκαφών και ειδικών ερευνητικών προγραμμάτων.

                               

Τα αρχαιότερα μέχρι στιγμής δείγματα ανθρώπινης δραστηριότητας στη Θάσο αποτελούν τα ορυχεία ώχρας στην περιοχή των Λιμεναρίων στη θέση «Τζίνες», που χρονολογούνται στη Νεότερη Παλαιολιθική Εποχή (20.000-10.000 π.Χ.). Τα πλούσια σε σίδηρο κοιτάσματα του αιματίτη της περιοχής αυτής, τα οποία στους Νεώτερους Χρόνους υπήρξαν αντικείμενο συστηματικής μεταλλευτικής εκμετάλλευσης, προσείλκυσαν πρώτους τους παλαιολιθικούς κυνηγούς του νησιού αλλά και της απέναντι στεριάς, με την οποία ήταν τότε ενωμένη η Θάσος. Το οξείδιο του σιδήρου, η ώχρα με το έντονο, κόκκινο χρώμα της που παρέπεμπε στο αίμα της ζωής και του θανάτου υπήρξε πολύτιμο υλικό για τον παλαιολιθικό άνθρωπο που το χρησιμοποίησε για να καταγράψει τα πρώτα συμβολικά μηνύματα στο σώμα του, στο χώρο που κατοικούσε, στα αντικείμενα που κατασκεύαζε. Από υπέργεια φυσικά ορύγματα εκείνοι οι πρώτοι μεταλλωρύχοι της Θάσου προχωρούσαν στην εξόρυξη υπόγειων στοών χρησιμοποιώντας για σφήνες οστά και κέρατα ζώων -κυρίως ελαφιών- και για εργαλεία κρούσης φυσικές κροκάλες.

Τα επόμενα δείγματα ανθρώπινης παρουσίας στο νησί χρονολογούνται στα μέσα της 6ης π.Χ. χιλιετίας και εντοπίζονται και πάλι στη νότια Θάσο: Στη σύγχρονη κωμόπολη των Λιμεναρίων ανασκάπτεται προϊστορικός οικισμός, το αρχαιότερο στρώμα κατοίκησης του οποίου χρονολογείται στα τέλη της Μέσης και στην αρχή της Νεότερης Νεολιθικής περιόδου (5981-5678 π.Χ.). Οι σημαντικότερες έως σήμερα γνωστές νεολιθικές θέσεις βρίσκονται στις νεογενείς κοιλάδες Μαριών και Θεολόγου. Οι κάτοικοι στη Νεολιθική Εποχή είναι γεωργοί και κτηνοτρόφοι που συμπληρώνουν την τροφή τους με το κυνήγι και το ψάρεμα. Χρησιμοποιούν τα φυσικά σπήλαια και κτίζουν τα σπίτια τους με πηλό, ξύλο και πέτρα. Οι ανασκαφικές έρευνες στους οικισμούς των Λιμεναρίων και της κορυφής «Καστρί» εντοπίζουν οργανωμένη δόμηση και συγκροτημένη κοινωνική οργάνωση, η οποία τεκμηριώνεται και με την εμφάνιση λιθόκτιστου περιβόλου στον οικισμό της θέσης «Καστρί» στα τέλη της Νεολιθικής Εποχής

Μέρος του αιγιακού κόσμου, η Θάσος εμφανίζει ήδη από τη νεολιθική εποχή προτίμηση για τις λιθοδομές. Τα ανασκαφικά ωστόσο ευρήματα, αγγεία, εργαλεία, αντικείμενα κοινωνικού κύρους και λατρευτικού συμβολισμού, αντικατοπτρίζουν κυρίως την πολιτιστική παράδοση της απέναντι στεριάς, με την οποία παρέμεινε άρρηκτα δεμένη η Θάσος σε όλες τις περιόδους της προϊστορίας και της ιστορίας της.

Εποχή του Χαλκού

Το τέλος της Νεολιθικής Εποχής και το πέρασμα στην Εποχή του Χαλκού παραμένει και για το νησί της Θάσου προβληματικό. Το χρονολογικό κενό που μεσολαβεί ανάμεσα στην εγκατάλειψη των νεολιθικών οικισμών προς το τέλος της 5ης π.Χ. χιλιετίας και στην εμφάνιση των νέων οικισμών της Πρώιμης Εποχής του Χαλκού στην 3η χιλιετία τείνει να γεφυρώσει ο πρόσφατα εντοπισμένος οικισμός στην παράλια θέση «Αγιος Ιωάννης» στη νότια Θάσο, ο οποίος χρονολογείται στην 4η π.Χ. χιλιετία. Tμήμα μαρμάρινης ανθρωπόμορφης στήλης από την περιοχή του Ποτού. Xρονολογείται στην Eποχή του Xαλκού.

 

Στη Θάσο της 3ης π.Χ. χιλιετίας είναι σαφέστερα τα αιγαιακά χαρακτηριστικά με την επικράτηση της λιθοδομής και την εμφάνιση της γνωστής από τον αιγαιακό χώρο τοιχοδομίας τύπου «ψαροκόκκαλο». Ο τειχισμένος οικισμός της Σκάλας Σωτήρος με τα λιθόκτιστα κτίσματα στο εσωτερικό του παραπέμπει σε ανάλογου τύπου οχυρωμένες ακροπόλεις του κυκλαδικού κόσμου, των νησιών του ΒΑ Αιγαίου και των δυτικών παραλίων της Μ. Ασίας.

Τη δυναμική της κοινωνικής ιεράρχησης στη Θάσο πριν από τα τέλη της 3ης π.Χ. χιλιετίας αντιπροσωπεύουν ανθρωπόμορφες στήλες λαξευμένες στο μάρμαρο ή στον σχιστόλιθο που προβάλλουν τη μορφή του πολεμιστή ως συμβολικό πρότυπο της πατριαρχικής κοινωνίας. Ενας μεγάλος αριθμός στηλών αυτού του τύπου έχει χρησιμοποιηθεί ως οικοδομικό υλικό στον οικισμό της Σκάλας Σωτήρος, αλλά τυχαία ευρήματα από άλλες θέσεις του νησιού μαρτυρούν ότι η ανθρωπόμορφη στήλη ήταν διαδεδομένη σε όλο το νησί, όπου πιθανότατα είχε επιβιώσει και στις προχωρημένες φάσεις της Εποχής του Χαλκού και στην Πρώιμη Εποχή του Σιδήρου.

Οι αρχαιολογικές έρευνες εντοπίζουν στα τέλη της 2ης χιλιετίας π.Χ. στη λεγόμενη Υστερη Εποχή του Χαλκού μετακίνηση του πληθυσμού από τα παράλια στην ενδοχώρα με αντιπροσωπευτικό παράδειγμα την επανακατοίκηση του νεολιθικού οικισμού στην οχυρή θέση «Καστρί». Η κίνηση αυτή προς τις ορεινές θέσεις στο εσωτερικό του νησιού ολοκληρώνεται στην Πρώιμη Εποχή του Σιδήρου. Οι οχυρωμένες ακροπόλεις της εποχής αυτής μαρτυρούν την αναζήτηση ασφάλειας στις ορεινές περιοχές, οι οποίες προσφέρονται επίσης για την ποιμενική οικονομία.

Απομακρυσμένη από τους θαλάσσιους δρόμους που οδηγούν στα στενά του Ελλήσποντου, η Θάσος στα τέλη της 2ης και στις αρχές της 1ης π.Χ. χιλιετίας μένει έξω από την κινητικότητα της ναυτιλίας και του εμπορίου και προσδιορίζεται από την αυτοτέλεια και τη στατικότητα της αγροτοκτηνοτροφικής οικονομίας της. Η πολιτιστική της φυσιογνωμία είναι ενταγμένη στην πολιτιστική κοινή που έχει διαμορφωθεί στην ανατολικά του Αξιού Μακεδονία και στην Αιγαιακή Θράκη, περιοχές, στις οποίες κυκλοφορούν πληθυσμιακές ομάδες και πολιτιστικά ρεύματα με αμφίδρομη κατεύθυνση από τα παράλια προς την θρακική ενδοχώρα και τους παραδουνάβιους πολιτισμούς. Χειροποίητα αγγεία τοπικού εργαστηρίου από την πρώιμη Εποχή του Σιδήρου. Xρησίμευαν ως κτερίσματα στο νεκροταφείο του οικισμού «Καστρί».

http://photo.kathimerini.gr/kathnews/photos/10-08-03/10-08-03_1285412_81.jpg

Τμήμα μαρμάρινης ανθρωπόμορφης στήλης από την περιοχή του Ποτού. Xρονολογείται στην Eποχή του Xαλκού.

 

Τα ομηρικά έπη δεν αναφέρουν τη Θάσο, αλλά τα αρχαιολογικά ευρήματα μαρτυρούν ότι το νησί δεν ήταν αποκομμένο από τον αιγαιακό κόσμο. Στα τέλη της Υστερης Εποχής του Χαλκού κυκλοφορούν στη Θάσο μυκηναϊκά αγγεία και τοπικές μιμήσεις τους και στην Πρώιμη Εποχή του Σιδήρου επικρατούν στην ενδυμασία οι χάλκινες πόρπες και μάλιστα αιγαιακών τύπων. Κεντρικός οικισμός στην Υστερη Εποχή του Χαλκού και στην Πρώιμη Εποχή του Σιδήρου αναδεικνύεται ο οικισμός στην οχυρή θέση «Καστρί», την πληθυσμιακή άνθηση του οποίου μαρτυρούν οι εκτεταμένες νεκροπόλεις του και μικροί δορυφόροι οικισμοί γύρω του. Οι συστάδες των κτιστών οικογενειακών τάφων αντικατοπτρίζουν την κατά γένη οργάνωση μιας κοινωνίας γεωργών και κτηνοτρόφων, η οποία έχει αναπτύξει δομές εξουσίας που της παρέχουν ασφάλεια σε τειχισμένες ακροπόλεις και πύργους.Στα τέλη της Πρώιμης Εποχής του Σιδήρου αρχίζει μια νέα περίοδος οικονομικών ανταλλαγών και πολιτιστικών επαφών της Θάσου, η οποία αντιπροσωπεύεται με την εμφάνιση τροχήλατων αγγείων ανάλογων με εκείνα που κυκλοφορούν στα παράλια της Μακεδονίας, στα νησιά του ΒΑ Αιγαίου και στην Αιολίδα της Μ. Ασίας. Την εποχή αυτή -τέλη 8ου αι. π.Χ. αι.- πρέπει να εμφανίζεται, σύμφωνα με τα μέχρι στιγμής αρχαιολογικά δεδομένα, ένας νέος παράλιος οικισμός στο βόρειο άκρο του νησιού, στη θέση της μετέπειτα αποικίας των Παρίων. Η καταστροφή του, που πρέπει να είναι σύγχρονη με την εγκατάλειψη του οικισμού στο «Καστρί», ορίζει το τέλος της Προϊστορικής περιόδου του νησιού.

Φοίνικες και Θράκες

Οι γραπτές πηγές αναφέρουν δύο πληθυσμιακές ομάδες στη Θάσο στην καμπή των Προϊστορικών προς τους Ιστορικούς Χρόνους: Τους Φοίνικες και τους Θράκες. Η αναφερόμενη άφιξη στη Θάσο Φοινίκων αποίκων, στους οποίους αποδόθηκε η εντατική εκμετάλλευση των κοιτασμάτων χρυσού δεν έχει ακόμα αποδειχθεί με αρχαιολογικά δεδομένα. Τα αρχαιολογικά ευρήματα, ωστόσο, σε συνδυασμό με τις φυσικοχημικές αναλύσεις τείνουν να τεκμηριώσουν την πρώιμη εμφάνιση του θασιακού χρυσού σε κοσμήματα Πρώιμης και Υστερης Εποχής του Χαλκού και να τη συνδέσουν με τη λοιπή μεταλλουργική δραστηριότητα των προϊστορικών κατοίκων του νησιού, οι οποίοι ήδη στη Χαλκολιθική περίοδο εντοπίζουν και χρησιμοποιούν τον θασιακό χαλκό και στην Πρώιμη Εποχή του Χαλκού παράγουν άργυρο από τον θασιακό μόλυβδο. Αρχαιομετρικές έρευνες εξάλλου σε μικρά «τάλαντα» μολύβδου και σε εκκαμινευτικές σκωρίες χαλκού και σιδήρου έχουν βεβαιώσει την άσκηση εξαγωγικής μεταλλουργίας των θασιακών κοιτασμάτων μολύβδου, χαλκού και σιδήρου από τους κατοίκους του οικισμού Καστρί στην Υστερη και στην Πρώιμη Εποχή του Σιδήρου.

http://photo.kathimerini.gr/kathnews/photos/10-08-03/10-08-03_1285412_121.jpg

Χειροποίητα αγγεία τοπικού εργαστηρίου από την πρώιμη Εποχή του Σιδήρου. Xρησίμευαν ως κτερίσματα στο νεκροταφείο του οικισμού «Καστρί».

Αυτούς τους τοπικούς πληθυσμούς της Πρώιμης Εποχής του Σιδήρου που οι φιλολογικές πηγές προσδιορίζουν ως «Θράκες» η «Βαρβάρους » συναντούν οι Πάριοι, όταν κτίζουν στις αρχές του 7ου αι. π.Χ. στο βόρειο άκρο του νησιού το «ευδείελον άστυ» τους. Με αυτούς πολεμάει ως άποικος στρατιώτης ο πρώτος λυρικός ποιητής της Ευρώπης Αρχίλοχος, τα ποιήματα του οποίου αποτελούν την πρώτη γραπτή πηγή που ορίζει την αρχή των Ιστορικών Χρόνων στη Θάσο.

 

 

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 10-08-03

ΠΑΝΟΡΑΜΙΟ

 

 

 

 

Για να δείτε κάποιες σελίδες πρέπει να έχετε τον flash player που μπορείτε να βρείτε πατώντας στο εικονίδιο δίπλα.

Πνευματικά δικαιώματα © 2009

 Συντελεστές  και επικοινωνία μαζί μας

       SiteLock