πίσω

ΑΡΧΑΙΕΣ ΘΕΣΠΙΕΣ

 

Η ευρύτερη περιοχή των Θεσπιών ορίζεται στα βόρεια από το όρος Ελικών και συμπεριλαμβάνει το ιερό των Μουσών μέσα στην ομώνυμη κοιλάδα. Στους πρόποδες του Ελικώνα βρίσκεται η Άσκρη, η πατρίδα του Ησίοδου. Στα δυτικά του όρους βρίσκεται η Εύτρηση, τα Λεύκτρα και τέλος ο ορεινός όγκος του βουνού Κορομπίλι, που καταλήγει στο λιμάνι της Κρεύσεως (σημερ. Λιβαδόστρα) και στα ανατολικά του βρίσκεται ένα ακόμα επίνειο, αυτό των Σιφών (σημ.Αλυκή). Τέλος, στη νότια πλευρά του όρους Ελικώνα βρίσκονται η Θίσβη και οι αρχαίες Κορσιές (σημ. Πρόδρομος).

Για τα ανατολικά είναι δύσκολα να δοθεί κάποια ακριβής πληροφορία, το επιβλητικό ανάγλυφο της περιοχής όμως αποτελεί φυσικό σύνορο. Η αρχαία Θέσπεια (Θεσπιαί) που πήρε το όνομα της από τη Θέσπια, κόρη του ποταμού Ασωπού ή κατά άλλους από τον Αθηναίο βασιλιά Θέσπιο, βρισκόταν στις υπώρειες του όρους Ελικώνα και από Θήβα αριστερά του Θέσπιου ποταμού (σημερ. Καναβάρη). Στην περιοχή αυτή σήμερα υπάρχουν τα χωριά Θεσπιές και Λεοντάρι. Η αρχαία πόλη, που ανασκάφηκε τον 19ο αιώνα, έχει σχεδόν εξαφανιστεί. H τοπογραφία των Θεσπιών δεν έχει ποτέ μελετηθεί σε βάθος έχει όμως ταυτιστεί με σιγουριά από επιγραφές και γλυπτά

 

http://4.bp.blogspot.com/_8Edq7PlhxL0/S1nAkx2NyuI/AAAAAAAAEoU/L1XoEsIjif4/s640/DSC_0066.JPG

Η αεροφωτογραφία είναι ευγενική παραχώρηση των Σλοβένων Αρχαιολόγων, Καθηγητών του Πανεπιστημίου της Λουμπλιάνα, κυρίας DARJA GROSMAN και κυρίου BOZIDAR SLAPSAK

http://1.bp.blogspot.com/_8Edq7PlhxL0/S54G7PMcLvI/AAAAAAAAFo4/IwssdukqFWo/s640/2-%CE%A0%CE%BF%CF%81%CE%B5%CE%AF%CE%B1+%CF%84%CE%B5%CE%AF%CF%87%CE%BF%CF%85%CF%82+%CE%98%CE%95%CE%A3%CE%A0%CE%99%CE%8F%CE%9D.jpg

 

Οι Θεσπιές κατοικήθηκαν αδιάκοπα από τα νεολιθικά χρόνια ως την ύστερη αρχαιότητα. Στη Μαγούλα ή Ράχη της Βαρβάρας, βόρεια του Κάστρου, διαπιστώθηκαν τα ίχνη της προϊστορικής εγκατάστασης. Υπήρξε σπουδαίο εμπορικό κέντρο στη μυκηναϊκή εποχή, εξαιτίας του λιμανιού της Κρεύσιδος (σημερινής Λιβαδόστρας). Από το 447 έως το 423 π.Χ., όταν οι Θηβαίοι κατέλαβαν την πόλη, οι Θεσπιές συμμετείχαν πάλι στο βοιωτικό κοινό με δυο βοιωτάρχες και ασκούσαν έλεγχο με τα δυο κύρια λιμάνια της στον Κορινθιακό κόλπο, την Κρεύσιδα (σημερινή Λιβαδόστρα) και τις Σίφες (σημερινή Αλυκή) και σε όλη τη νοτιότερη μεσογειακή περιοχή με τις μικρότερες κώμες που εξαρτώνταν από αυτή (Εύτρηση, Λεύκτρα, Άσκρη-Κοιλάδα Μουσών, Θίσβη, Κορσιές).

Στα ιστορικά χρόνια οι Θεσπιές ήταν μια από τις σημαντικότερες πόλεις της Βοιωτίας μαζί με την Πλάταια. Η ιστορική της διαδρομή σηματοδοτήθηκε από το δημοκρατικό της πνεύμα και την έντονη αντίθεση της προς την ηγεμονική Θήβα, η οποία ήθελε με τη βία να τη θέσει κάτω από το ζυγό της. Αν και για τα γεωμετρικά χρόνια δεν υπάρχουν στοιχεία, το όνομα της πόλης συναντάται αρχικά στον Ομηρικό κατάλογο των πλοίων (Νηών Κατάλογος). Αργότερα , γύρω στα μέσα του 6ου αιώνα π.Χ., όταν οι Θεσσαλοί εισέβαλλαν στη Βοιωτία, οι Θεσπιείς βρήκαν καταφύγιο στον Κερησσό, μια οχυρωμένη τοποθεσία, κοντά στις Θεσπιές. Στα τέλη του 6ου αιώνα π.Χ. κυκλοφορούν τα πρώτα νομίσματα του Βοιωτικού κοινού αλλά και κάθε πόλη μεμονωμένα κόβει νομίσματα με τα αρχικά της. Ο μελετητής D. Knoepfler αποδίδει τα αρχικά Η στην Υηττό και Φ στις Θεσπιές. Πρέπει να σημειωθεί, ότι η πόλη των Θεσπιών είχε δικό της νομισματοκοπείο και χάρασσε στα νομίσματά της την κεφαλή της Αφροδίτης.

Η ομηρική πόλη και η πόλη των αρχαϊκών χρόνων τοποθετείται, αν και όχι με σιγουριά, 1 περίπου χλμ ΝΔ της κλασικής, στο χώρο όπου ο P. Jamot ανακάλυψε τυχαία τον Ιούλιο του 1890 τον περίπτερο ναό του Απόλλωνα Αρχαγέτα, στην τοποθεσία Τοπίτσι. Σήμερα όμως το σημείο, που προτάθηκε από το Jamot η θέση του ναού, δεν είναι γνωστό με ακρίβεια.

 

http://3.bp.blogspot.com/_8Edq7PlhxL0/S35qiDHWcUI/AAAAAAAAFCM/O4kp-g9oFj4/s320/3.jpg

 

ΕΠΙΤΥΜΒΙΑ ΣΤΗΛΗ ΑΠΟ ΤΟ ΠΟΛΥΑΝΔΡΙΟ ΘΕΣΠΙΩΝ ΜΕ ΟΝΟΜΑΤΑ ΠΕΣΟΝΤΩΝ ΣΤΗΝ ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΔΗΛΙΟΥ.

 

Ιστορικό πλαίσιο.

Στα χρόνια των Μηδικών πολέμων η πόλη των Θεσπιών έχει ενεργό ρόλο. Από όλους τους Βοιωτούς μόνο οι Θεσπιείς και οι Πλαταιείς πολέμησαν εναντίον των Περσών. Ξακουστή στην ιστορία παραμένει η συμμετοχή των 700 Θεσπιέων στη μάχη των Θερμοπυλών (480 π.Χ), καθώς οι Θεσπιείς αρνήθηκαν να αφήσουν μόνο το Λεωνίδα μετά την κύκλωση τους και έμειναν εκεί και σκοτώθηκαν, ενώ οι άλλοι οπλίτες μετά και την παρακίνηση του βασιλιά της Σπάρτης έφυγαν. Το γεγονός αυτό στάθηκε αιτία για τη λεηλασία της πόλης από τους Πέρσες του Ξέρξη. Η πόλη ξαναχτίστηκε με την υποστήριξη των Αθηναίων, το όνομα τους αναγράφηκε σε αναθηματικό τρίποδα στους Δελφούς.

Μετά τη μάχη του Δηλίου (424 π.χ.) το καλοκαίρι του επόμενου χρόνου, οι Θεσπιείς κατηγορήθηκαν από τους Θηβαίους για «αττικισμό» και για το λόγο αυτό η πόλη καταστράφηκε εκ θεμελίων από τη Θήβα. Στα χρόνια του πελοποννησιακού πολέμου οι ολιγαρχικοί Θεσπιείς κατέχοντας την αρχή συγκρατούσαν την πόλη στη συμμαχία των Θηβαίων. Το 414 π. Χ. ο δήμος στασίασε και προσπάθησε να τους ανατρέψει. Οι Θηβαίοι όμως ειδοποιήθηκαν και σπεύδοντας στις Θεσπιές, στήριξαν τους ολιγαρχικούς και ανάγκασαν τους δημοκρατικούς να εκπατριστούν στην Αθήνα. Το 387π.Χ. με την ειρήνη του Ανταλκίδα απελευθερώνονται από τη θηβαϊκή ηγεμονία. Ο βασιλιάς της Σπάρτης, Αγησίλαος, οχύρωσε τις Θεσπιές γύρω στο 378 π.Χ. Η αντιπαράθεση όμως Θηβαίων και Θεσπιών δεν είχε ακόμα τελειώσει. Λίγο πριν τη μάχη των Λεύκτρων, το 373 π.Χ., οι Θηβαίοι για να εξασθενίσουν τους Θεσπιείς κατεδάφισαν εκ νέου τα τείχη της πόλης, ενώ ο Επαμεινώνδας τους απέπεμψε από τη μάχη και εκείνοι κατέφυγαν στον Κερησσό. Μετά τη μάχη της Χαιρώνειας το 338 π.Χ. οι Θεσπιές προσχώρησαν στο Βοιωτικό Κοινό και το 335 π.Χ. συμμετείχαν στη λεηλάτηση της πόλης των Θηβών από τον Αλέξανδρο. Η διάλυση της Βοιωτικής Ομοσπονδίας το 146 π.Χ. είχε ως αποτέλεσμα την ευεργετική μεταχείριση της πόλης από τους Ρωμαίους και από τότε και στο εξής σημειώνεται μια ανοδική πορεία ως την ύστερη αρχαιότητα, όταν της παραχωρήθηκε από τον Καίσαρα το προνομιακό καθεστώς της «civitas libera et immunis” (47 π.χ).

 

http://1.bp.blogspot.com/_8Edq7PlhxL0/S35rf6itjRI/AAAAAAAAFCU/5tMwN5OuzbA/s200/4-%CE%A0%CE%9F%CE%9B%CE%A5%CE%91%CE%9D%CE%94%CE%A1%CE%99%CE%9F.jpg

 

Η πόλη των Θεσπιών του 5ου αιώνα π.Χ. ήταν μια περιτειχισμένη πόλη, όπως γνωρίζουμε από γραπτές πηγές (Θουκυδίδης, IV 133). Η κλασική εποχή ήταν περίοδος μεγάλης ακμής της πόλεως καθώς απλωνόταν σε μεγάλη έκταση, περίπου 2 χλμ., ανατολικά του σημερινού Κάστρου, όπου ακριβώς σωζόταν το υστερορωμαϊκό περιτείχισμα της πόλης που είχε ενσωματώσει πλήθος αρχαίων λίθων. Η διάλυση του από τον Jamot, το 1891 έφερε στο φως περισσότερες από 400 επιγραφές, επιτύμβια ανάγλυφα, αγάλματα και αρχιτεκτονικά γλυπτά.

Ανατολικά του Κάστρου βρίσκεται το Πολυάνδρειο. Πρόκειται για τον κοινό τάφο των πεσόντων Θεσπιέων στη μάχη του Δηλίου (424 π.Χ.) όταν αναγκάστηκε να πολεμήσει εναντίον των φίλων Αθηναίων και υπέστη μεγάλες απώλειες σε ανθρώπινο δυναμικό. Το μνημείο οριοθετούσε ορθογώνιος περίβολος και επέστεφε επιτύμβιος λέων, ενώ 9 στήλες- τοποθετημένες παρατακτικά μπροστά από το λέοντα έφεραν τα ονόματα 202 νεκρών. Το μνημείο ανασκάφηκε αρχικά από τον Έφορο Π. Σταματάκη (1882) και τον Jamot (1890-91). Οι έρευνες του Σταματάκη έφεραν στο φως τμήμα λιθόστρωτου δαπέδου και πάνω σε αυτό τον κορμό λιονταριού, ο οποίος και αποτελούσε το ταφικό σήμα του μνημείου.

Το 1911 ο Αντώνης Κεραμόπουλος ανέσκαψε εκ νέου στο χώρο του Πολυάνδρειου και συνέλεξε πλήθος αγγείων (κανθάρους, ληκύθους, κρατήρες, κύλικες), ειδωλίων καθώς και μεγάλο αριθμό από μεταλλικά αντικείμενα (χάλκινες και σιδηρές στλεγγίδες και σιδερένιους ήλους).
Ευρήματα από το ταφικό μνημείο του Πολυανδρείου βρίσκονται επίσης στην αποθήκη των Θεσπιών και συνίσταται περαιτέρω έρευνα.

http://3.bp.blogspot.com/_8Edq7PlhxL0/S35sYd2NxqI/AAAAAAAAFCc/zwveiBMO0jc/s320/6.jpg

 

Μικρής κλίμακας σωστικές ανασκαφές έγιναν το έτος 1967, στον αγρό ιδιοκτησίας Γ. Αδάμ, στη θέση Κάστρο, όπου μετά από άροση στον αγρό ήλθαν στο φως διάφορα ευρήματα, όπως ένα μαρμάρινο γυναικείο ακέφαλο άγαλμα (Υ: 1,60μ), μεγάλων διαστάσεων ανάγλυφο ιππέα, που σώζει το μεγαλύτερο τμήμα του κορμού του ίππου και το πόδι του αναβάτη, ασβεστολιθικός θρόνος με πόδια λιονταριού και ελλιπής στο ερεισίνωτο, έδρανο θεάτρου επίσης από ασβεστόλιθο, ενεπίγραφος επιτύμβιος κύβος και διάφορα αρχιτεκτονικά μέλη από πωρόλιθο και ασβεστόλιθο.

 

 

 

Εξωτερικά των τειχών της αρχαίας πόλης, η οποία τοποθετείται στα βόρεια του παραπόταμου Καναβάρη (αρχαίου Θέσπιου) και περίπου 500μ. νότια του σημερινού χωριού, εντοπίστηκε τμήμα νεκροταφείου στον αγρό ιδιοκτησίας Γ. Κάπρου, που βρίσκεται στη θέση «Ράχη», 1600 περίπου μέτρα νότια του σημερινού χωριού των Θεσπιών, στη δεξιά παρυφή του αγροτικού δρόμου που οδηγεί προς Ν. Μετά από τη διεξαγωγή ανασκαφικής έρευνας στον αγρό, το 1981, ήλθαν στο φως 13 ταφές, τα χρονολογήσιμα ευρήματα των οποίων ανήκουν στην αρχαϊκή έως και την ελληνιστική εποχή(6ο αι- 4ο αι. π.Χ.). Οι περισσότερες ταφές ήταν συλημένες. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο παιδικός τάφος με α/α 2, που βρέθηκε ασύλητος και πλούσια κτερισμένος, κυρίως με κορινθιακές πυξίδες και ειδώλια, μεταξύ των οποίων ένα άρμα συρόμενο από δυο άλογα, που μεταφέρει δυο γυναικείες μορφές, με πολλά κοσμήματα και ζωηρά χρώματα.

 

http://4.bp.blogspot.com/_8Edq7PlhxL0/S35ottY5hrI/AAAAAAAAFB8/61QVOOYC-uk/s640/1-%CE%95%CF%85%CF%81%CF%8D%CF%84%CE%B5%CF%81%CE%B7+%CF%80%CE%B5%CF%81%CE%B9%CE%BF%CF%87%CE%AE+%CF%84%CF%89%CE%BD+%CE%98%CE%B5%CF%83%CF%80%CE%B9%CF%8E.jpg

Οι αρχαίες Θεσπιές και η ευρύτερη περιοχή τους

 

ΕΠΙΤΥΜΒΙΑ ΣΤΗΛΗ ΤΟΝ 1ο ΑΙΩΝΑ ΧΑΡΑΧΘΗΚΕ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΗΣ ΝΕΚΡΗΣ ΑΛΛΑ ΤΟ ΕΡΓΟ ΑΝΗΚΕΙ ΑΛΛΟΥ ΚΑΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟΥ β ΜΙΣΟΥ ΤΟΥ 3ου ΑΙΩΝΑ Π.Χ.-ΘΕΣΠΙΕΣ

 

Οι Θεσπιές είχαν δεθεί από νωρίς στο άρμα επιρροής της Αθήνας εκφράζοντας με αυτόν τον τρόπο την αντίθεση τους προς τη μισητή Θήβα, η οποία προσπαθώντας να επιβληθεί κατεδάφισε τα τείχη της πόλης δυο φορές. Η καλλιτεχνική δραστηριότητα του ντόπιου εργαστηρίου γλυπτικής από ντόπιο μάρμαρο και τιτανόλιθο, συνδέθηκε αρχικά με την Ιωνία, και κατόπιν σταθερά με την Αθήνα επιβεβαιώνει το γεγονός. Τεράστια ήταν και η καλλιτεχνική επιρροή στις γειτονικές περιοχές, που έκαναν στις Θεσπιές τις παραγγελίες τους. Η θεσπιακή παραγωγή καλύπτει το χρονικό διάστημα από τα μέσα του 5ου αιώνα π. Χ. ως το β΄ μισό του 4ου αιώνα π.Χ.. Στη διάρκεια όμως του 4ου αι. π.Χ. το θεσπιακό εργαστήριο αρχίζει να αρθρώνει τη δική του καλλιτεχνική γλώσσα. Οι ρίζες του στην Αττική τέχνη παραμένουν ζωντανές, διαφοροποιείται όμως η τεχνοτροπία όσο και η εικονογραφία.

  

 Οι Θεσπιές αποτελούν επίσης τη μοναδική περιοχή της Ελλάδας με πολυάριθμη συγκέντρωση επιτυμβίων βωμών με θέμα τον ήρωα ιππέα. Ταφικά μνημεία αυτού του τύπου με απλή αναγραφή του ονόματος είναι γνωστά από τα κλασικά χρόνια ενώ το ίδιο μνημείο επαναχρησιμοποιείται στα ρωμαϊκά χρόνια με νέα παράσταση και επιγραφή. Οι βωμοί χρονολογούνται στα ύστερα ρωμαϊκά χρόνια. Ο ιππέας με χιτωνίσκο και χλαμύδα ή με εξάρτυση πολεμιστή (συνήθως περικεφαλαία, ασπίδα και δόρυ) κρατά με το δεξί χέρι τα ηνία ενώ το αριστερό ακουμπά στη χαίτη του αλόγου σε μια κίνηση χαιρετισμού. Στην ίδια εικονογραφική παράδοση οι θεσπιείς καλλιτέχνες εντάσσουν και την Ηρωίνη, ως Ιππία ή Ηνιόχη, προστάτιδα των ιππέων, θέμα που χρησιμοποιείται από κοινού με αυτό του έφιππου άνδρα στην εικονογράφηση των επιτύμβιων βωμών ή στηλών της περιοχής. Ίσως η χρήση του τοπικού ασβεστόλιθου και κάποια εγκατάσταση λαϊκών τεχνιτών σε συνδυασμό με τις ανάγκες για το νεκροταφείο και τη λατρεία ερμηνεύουν αυτή την άνθηση. Συνεπώς στις Θεσπιές αξίζει να σημειωθεί η συνέχεια της παλαιότερης τοπικής παράδοσης και η εκ παραλλήλου συνύπαρξη επιτυμβίων βωμών και στηλών. Πληθώρα επιτύμβιων και αναθηματικών αναγλύφων αποτελούν άριστα δείγματα της ντόπιας παραγωγής.

ΕΠΙΤΥΜΒΙΑ ΣΤΗΛΗ ΘΕΣΠΙΕΣ ΤΕΛΟΣ 3ου ΑΙΩΝΑ Π.Χ.

 Ξεχωριστή θέση στην πόλη κατείχε η λατρεία του Έρωτα, του οποίου το παλαιότατο άγαλμα ήταν αλάξευτος λίθος. Γνωστό είναι επίσης και το περίφημο μαρμάρινο άγαλμα του φτερωτού θεού, από πεντελικό μάρμαρο, έργο του γλύπτη Πραξιτέλη 10 και ανάθημα της Φρύνης στην πατρίδα της. Ο Έρως απεικονιζόταν ως έφηβος οινοχοών, με το τόξο δίπλα στα πόδια. Ο Παυσανίας (ΙΧ,27,3) αναφέρει ότι το άγαλμα είχε μεταφερθεί στη Ρώμη τα χρόνια του Γάιου (πιθανόν Καλιγούλα). Χάρη στο Σύλλα όμως, το άγαλμα γύρισε στον αρχικό τόπο έκθεσης του, υπολογίζεται γύρω στο 86 π.Χ., στην πρωτοβουλία του οποίου οφείλεται και η θέσπιση της γιορτής Ερωτίδεια, στα οποία νιόπαντρα ζευγάρια επισκέπτονταν το ιερό του θεού για να πάρουν την ευχή του.

http://4.bp.blogspot.com/_8Edq7PlhxL0/S35vEgwlvdI/AAAAAAAAFDE/ERA1DHZIYC0/s320/10.jpg

Σημαντικότατο εύρημα αποτελεί και η ενεπίγραφη βάση, που βρέθηκε στα Λεύκτρα της Βοιωτίας, εντοιχισμένη σε ερειπωμένο χριστιανικό ναΐσκο και φέρει την υπογραφή του Πραξιτέλη. Κατά την πρώτη χρήση, πάνω στη βάση ήταν στημένο, όπως μαρτυρεί η επιγραφή στην πρόσθια πλευρά, το εικονιστικό άγαλμα του Θρασύμαχου, γιου του Χαρμίδου, το οποίο αφιέρωσαν στους θεούς ο Αρχίας Θρασυμάχου και η αδελφή του Θρασυμάχου Αναξαρέτα, θυγατέρα του Χαρμίδου. Το άγαλμα είχε φιλοτεχνήσει ο Πραξιτέλης του οποίου η υπογραφή σώζεται κάτω από την επιγραφή της ανάθεσης. «Πραξιτέλης Αθηναίος εποίησε». Οι κυλινδρικοί τόρμοι φανερώνουν πως το εικονιστικό άγαλμα του Θρασυμάχου ήταν κατασκευασμένο από χαλκό και όχι από μάρμαρο.

Η κατάσταση στην οποία σώζονται οι τόρμοι δεν μας επιτρέπει να προσδιορίσουμε επακριβώς το μοτίβο στήριξης της μορφής. Πάντως η περίπτωση να υπήρχε στήριγμα της μορφής στα αριστερά αποκλείεται καθώς τα ίχνη βελονιού και οι απολαξεύσεις γύρω από το χείλος των τόρμων σχετίζονται με την προσπάθεια απόσπασης των τενόντων από τους τόρμους κατά την καθαίρεση του αγάλματος. Κατά τη δεύτερη χρήση, ανοίχθηκε κατά μήκος της βάσης ορθογώνιο λάξευμα, για να στηθεί κάποιο άλλο, μαρμάρινο γλυπτό. Η υπογραφή του Πραξιτέλη χρονολογείται στα μέσα του 4ου αι. π. Χ. Είναι χαρακτηριστικό ότι το όνομα του γλύπτη ακολουθείται από το εθνικό, Αθηναίος. Αυτό είναι γνωστό και σε άλλες περιπτώσεις που τα αγάλματα είχαν στηθεί σε πόλεις εκτός Αθηνών. Η βάση θα μπορούσε να είχε μεταφερθεί στα Λεύκτρα από τις κοντινές Θεσπιές.

 

http://1.bp.blogspot.com/_8Edq7PlhxL0/S54JykLmYgI/AAAAAAAAFpY/fW7DjAK0l6k/s640/11.jpg

 Εκτός από τη λατρεία του Έρωτα στις Θεσπιές μαρτυρείται ακόμη η λατρεία της Αφροδίτης Μελαίνιδος, ως θεάς των νεκρών , που απεικονιζόταν και στα νομίσματα τους , η λατρεία των Μουσών, του Ηρακλή Ιδαίου και της Άρτεμης Ειλειθυίας.

 

ΣΤΗΛΗ ΜΕ ΑΕΤΩΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΕΨΗ -ΘΕΣΠΙΕΣ - ΓΡΑΦΕΙ ΤΙΜΗΤΙΚΟ ΨΗΦΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΕΛΦΩΝ ΓΙΑ ΘΕΣΠΙΕΙΣ ΔΙΚΑΣΤΕΣ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΕΚΔΙΚΑΣΗ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΙΕΡΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΩΝ ΧΡΟΝΩΝ.

ΑΝΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΣΤΗΛΗ ΑΦΙΕΡΩΜΕΝΗ ΣΤΟΝ ΔΙΑ ΚΑΡΑΙΟ ΠΕΡΙΜΕΤΡΙΚΑ ΕΧΕΙ ΚΕΦΑΛΕΣ ΘΥΣΙΩΝ ΖΩΩΝ ΤΑΥΡΟΥ ΚΑΙ ΑΓΡΙΟΧΟΙΡΟΥ  4ος -3ος ΑΙΩΝΑΣ Π.Χ. - ΔΕΞΙΑ ΕΡΜΑΪΚΗ ΣΤΗΛΗ  ΑΠΟ ΤΙΣ ΘΕΣΠΙΕΣ  1ος ΑΙΩΝΑΣ Π.Χ.

 

http://3.bp.blogspot.com/_8Edq7PlhxL0/S6DPQulib2I/AAAAAAAAFwI/8hhaVl-mU6U/s640/21+%CE%9A%CE%BF%CE%B9%CE%BB%CE%AC%CE%B4%CE%B1+%CE%9C%CE%BF%CF%85%CF%83%CF%8E%CE%BD+2.jpg

Η κοιλάδα των Μουσών

 Η κοιλάδα των Μουσών εκτείνεται από τους ανατολικούς πρόποδες του Ελικώνα μέχρι το λόφο ,ο οποίος υψώνεται ανάμεσα σε αυτή και την κοινότητα του σημερινού χωριού Άσκρη. Ο Ελικώνας είναι τεράστιο σε έκταση βουνό, που καταλαμβάνει περίπου 800 τ.χλμ. βοιωτικού εδάφους. Στις πλαγιές, στα πρόβουνα και στους προποδές του υπήρχαν πολλές και ξακουστές αρχαίες πόλεις. Οι δυτικότερες – Βουλις, Άμβροσσος, Φλυγόνιον και Στείρις- στην αρχαιότητα φωκικές, ανήκουν σήμερα στη Βοιωτία και αντιστοιχούν στη σημερινή Ζάλτσα , το Δίστομο, το Κυριάκι και το Στείρι. Αρχίζοντας από τα νοτιοανατολικά, οι πιο γνωστές παρελικώνιες πόλεις ήταν στην αρχαιότητα οι Θεσπιές και η Άσκρη, Θίσβη και οι Κορσιές που τους ανήκαν. Στη βορειοανατολική πλευρά του βουνού και προς τη λίμνη Κωπαϊδα υπήρχε η Ογχηστός , η Αλίαρτος, η Κορώνεια, και η Λειβαδιά. Από τους αρχαίους συγγραφείς και τους σχολιαστές των έργων τους μαρτυρούνται στην ευρύτερη περιοχή του βουνού και αρκετά ονόματα πολισμάτων ( Έυτρηση, Δονακών, Ιππότες, Αλαλκομενές, Ωκαλέη, Αθήνα, Ελευσίνα), θέσεων (Λεύκτρα, Κερησσός) ιερών ( Μουσείον, Βωμός Διός, Τιλφούσιον, Ιτώνιον, άντρον Λειβηθρίδων νυμφών) καθώς και πηγών και ποταμών ( ίππου κρήνη, Αγανίππη, Τιλφούσα, Περμησσός, Λάμος, Ολμειός, Λόφις).

http://3.bp.blogspot.com/_8Edq7PlhxL0/S6DPyxpVlsI/AAAAAAAAFwQ/nnV6HY4mp3k/s320/19+%CE%A0%CF%8D%CF%81%CE%B3%CE%BF%CF%82+%CF%84%CE%B7%CF%82+%27%CE%91%CF%83%CE%BA%CF%81%CE%B7%CF%82.jpg

 

Στο νότιο άκρο του λόφου Μαραντάλι υπάρχει μεσαιωνικός πύργος. Από το βορρά περιβάλλεται από βραχώδη κωνικό όγκο, στην κορυφή του οποίου υπάρχει αρχαίος μικρός πύργος, ο θεωρούμενος από τον Παυσανία ως η Ακρόπολη της αρχαίας Άσκρης. Ο τετράγωνος πύργος της Άσκρας χρονολογείται τον 4ο αιώνα π.Χ. και κατέχει το υψηλότερο μέρος του δύσβατου λόφου Πυργάκι. Διέθετε 3 αποθηκευτικούς χώρους στο ισόγειο. Ολόγυρα σώζεται παλαιότερος οχυρωματικός περίβολος σε ερείπια. Ο πύργος χτίστηκε πιθανότατα από του Θεσπιείς λίγο πριν το 371 π. Χ.- μάχη των Λεύκτρων- προκειμένου να ελέγχουν έτσι τις κινήσεις των Θηβαίων.

Από τα πιο περίφημα βουνά της Ελλάδας, ο Ελικώνας στάθηκε το αιώνιο και αιθέριο σύμβολο της ποιητικής έμπνευσης και της καλλιτεχνικής και πνευματικής δημιουργίας για ποιητές και καλλιτέχνες στην αρχαιότητα και στα νεότερα χρόνια.. Από την εποχή του Ησιόδου, που οι μούσες τον έχρισαν ποιητή, σε μια από τις ψηλότερες βουνοκορφές του, οι περιγραφές των περιηγητών αρχαίων και νεότερων αναφέρονται στο ήμερο βουνό, με τη διάχυτη αρμονία, ένα χώρο μυθικό, όπου φυτρώνουν δένδρα ήμερα και βότανα με ευεργετικές ιδιότητες. Είναι το βουνό όπου χορεύουν οι Μούσες και όπου επικρατούν μειλίχιες δυνάμεις της φύσης, σε αντίθεση με τον Κιθαιρώνα, το μοχθηρό αδελφό του, που περιγράφεται σαν ένα βουνό άγριο, που το κατοικούν οι ανδροφόνες μαινάδες του Διονύσου. Είναι μάλιστα γνωστά αποσπάσματα από ένα ποίημα της ταναγραίας ποιήτριας Κόριννας με θέμα του τον αγώνα μεταξύ των δυο βουνών, με νικητή τον Ελικώνα.

 

Κατά τον Παυσανία, που γράφει στις αρχές του 2ου αι. μ. Χ., οι πρώτοι που θυσίασαν στον Ελικώνα και ονόμασαν τα βουνό ιερό των Μουσών ήταν οι Αλωάδες, Εφιάλτης και Ώτος, που έγιναν κατόπιν και οικιστές (ιδρυτές-ήρωες) της Άσκρης. Οι καταπληκτικά αυτοί μεγαλόσωμοι γιοι του Αλωέα και της Ιφιμέδειας , που αναφέρονται και στην Οδύσσεια (λ,305) πίστευαν σε 3 Μούσες τη Μελέτη, τη Μνήμη και την Αοιδή, στις οποίες κατόπιν αφιέρωσαν τον Ελικώνα. Αργότερα ωστόσο λένε πως ο Μακεδόνας βασιλιάς Πίερος- από τον οποίο έχει το όνομα του το γνωστό μακεδονικό βουνό- ήρθε στις Θεσπιές και εισήγαγε στον Ελικώνα τη λατρεία των 9 Μουσών με τα γνωστά ως τις μέρες μας ονόματα: Πολύμνια, Θάλεια, Τερψιχόρη, Μελπομένη, Καλλιόπη, Κλειώ, Ευτέρπη, Ερατώ, Ουρανία. Ο μύθος αυτός βέβαια ίσως μας παραπέμπει σε κάποιο πραγματικό ιστορικό γεγονός, που σχετίζεται με την εγκατάσταση θρακικού φύλου από την περιοχή των Πιερίων στα υψώματα του Ελικώνα, αν μάλιστα θυμηθεί κανείς τα κοινά τοπωνύμια και τις αναφερόμενες από τον Παυσανία παραδόσεις για τον Πίερο και τις Μούσες, καθώς και το Λιβήθριον όρος σε απόσταση 40 σταδίων από την Κορώνεια, τις Λιβήθριες Μούσες και την πηγή Λιβηθριάδα με αναλογίες στο μακεδονικό χώρο.

 

Η ιστορία του πανύμνητου ιερού άλσους των Ελικωνίων Μουσών στις ανατολικές υπώρειες του Ελικώνα , αρχίζει ήδη στον 6ον αιώνα π.Χ. Ωστόσο γνώρισε την ιδιαίτερη ακμή του από τον 3ο αι π. Χ και εξής χάρη στη γιορτή των Μουσείων, που ιδρύθηκαν και οργανώνονταν κάθε 5 χρόνια από τους Θεσπιείς στο χώρο αυτό. Ποιητές και μουσικοί από όλη την Ελλάδα έπαιρναν μέρος στους αγώνες που κοσμούσαν τις γιορτές. Αγωνίζονταν στη σάλπιγγα , την επική ποίηση, τη ραψωδία , την κιθάρα, τον αυλό, τη σατυρική ποίηση, την υποκριτική τραγωδίας και κωμωδίας. Τον 2ο και 1ο αιώνα π.Χ. προστέθηκαν ακόμη στον κατάλογο αγώνες εγκωμίων για το ρωμαίο αυτοκράτορα, ο οποίος χρηματοδοτούσε στο εξής την οργάνωση των γιορτών, τα οποία μετονομάστηκαν σε Μεγάλα Καισάρεια και όχι Μουσεία εφόσον τιμώνταν πρώτα οι αυτοκράτορες και κατόπιν οι Μούσες. Οι νικητές των αγώνων αφιέρωναν τα έπαθλα τους, κυρίως τρίποδες, στο ιερό. Ανάμεσα τους ήταν στημένος και ο τρίποδας του ποιητή Ησιόδου ως ανάμνηση της νίκης του σε μουσικό αγώνα στη Χαλκίδα καθώς και ο ανδριάντας του. Πλήθος αγαλμάτων, που σχετίζονταν με τις Μούσες, διάσημους ποιητές ή μουσικούς, ήταν στημένα στον υπαίθριο χώρο του ιερού άλσους.

Στο πέρας της μακρόστενης κοιλάδας ήταν το θέατρο, που έμοιαζε να κατέχει τη θέση σφενδόνης ενός εξαιρετικά επιμήκους σταδίου. Πάνω από το κοίλο του θεάτρου αρχίζει πια η πετρώδης περιοχή της κορυφής του βουνού. Χρονολογείται από τα τέλη του 3ου αι. π. Χ. ή τις αρχές του 2ου αιώνα π.Χ. και κτίστηκε για τις ανάγκες των μουσικών και θεατρικών αγώνων, που γίνονταν στο άλσος με την ευκαιρία της γιορτής των Μουσείων, εκδήλωσης αφιερωμένης στις 9 Μούσες προστάτιδες των γραμμάτων και των τεχνών. Οι θεατές κάθονταν σε υποτυπώδεις σειρές καθισμάτων, σκαμμένες σε πλαγιά του βουνού. Μόνο η πρώτη σειρά των καθισμάτων- η προεδρία- ήταν μαρμάρινη. Σήμερα σώζονται η σκηνή και το προσκήνιο του θέατρου. Μέσα στο Ελικώνιο άλσος βρίσκονταν ο βωμός ή ναΐσκος των Μουσών, που ανακαλύφθηκε μετά από ανασκαφή του Σταματάκη στα 1882, όταν χάριν της ανασκαφής του αρχαίου τεμένους κατεδαφίστηκε το ξωκλήσι της Αγίας Τριάδα, που βρισκόταν ακριβώς από πάνω του. Πρόκειται για ορθογώνιο κτίριο μικρών διαστάσεων που χρονολογείται στον 3ο αι π.Χ. σύγχρονα με το θέατρο και τη στοά.. Ήλθε στο φως μετά τη διάλυση της εκκλησούλας της Αγ. Τριάδας, που είχε θεμελιωθεί πάνω στο αρχαίο κτίριο.

Πλήθος αρχαίων λίθων βρέθηκαν επίσης εντοιχισμένοι στο εκκλησάκι της Αγίας Αικατερίνης, λίγο ανατολικότερα. Από τους λίθους που αποτειχίστηκαν βεβαιώθηκε εκ των υστέρων πως κατά μήκος του φαραγγιού, που κατέληγε στο τέμενος των Μουσών και που χρειαζόταν πάνω από μια ώρα για να το διασχίσει κανείς, υπήρχαν και άλλες κατασκευές, κτιστά βάθρα για επιβλητικά μνημεία, αγάλματα και ανδριάντες.

Από τις αναφορές του Παυσανία συλλέγουμε ποικίλες πληροφορίες για την εικόνα του τότε ιερού: αγάλματα των 9 Μουσών, έργα επώνυμων γλυπτών του τέλους του 5ου αι. π. Χ., πάνω στα βάθρα με τα ονόματα τους κοσμούσαν το τέμενος. Κατά τις συστηματικές ανασκαφές του ιερού, από τη Γαλλική Σχολή υπό τη διεύθυνση του P. Jamot κατά τα έτη 1888, 1889, 1890, βρέθηκαν μάλιστα τα 9 βάθρα των αγαλμάτων, στημένα αρχικά σε ενιαίο σύνταγμα, από τα οποία τα πέντε καλύτερα διατηρούμενα φέρουν χαραγμένα τα ονόματα των Μουσών, έργα του ποιητή και γλύπτη Ονέστου.

 

Το σύνταγμα, ανάθημα των Θεσπιών στα χρόνια του ρωμαίου Αυγούστου, φέρει την επιγραφή « Θεσπιέες μώσης ελικωνιάδεσι». Αναφέρει ακόμα ο Παυσανίας ανδριάντες περίφημων αρχαίων μουσικών όπως του Σακάδα και του Αρίονα, καθώς και αγάλματα του Ησιόδου με τη λύρα στα γόνατα- ο οποίος καταγόταν από τη γειτονική Άσκρη- και του περίφημου Ορφέα, που μάγευε ακόμη και τα άγρια θηρία με τους ήχους της λύρας του.

 

Κατά τις ανασκαφές ήλθε ακόμη στο φως εξαιρετικά επιμήκης ιωνική στοά (μήκους 96,70μ.) που βρισκόταν 40 περίπου μέτρα δυτικά του ναΐσκου των Μουσών. Η στοά με 36 ιωνικούς κίονες στην πρόσοψη χρονολογείται στον 3ο αι. π. Χ. και προοριζόταν για τη στέγαση αναθημάτων προς τις Μούσες. Στο εσωτερικό διέθετε αρχικά κατά μήκος τοίχο και δωμάτια, που αντικαταστάθηκε αργότερα με κιονοστοιχία κορινθιακών κιονόκρανων. Είναι αξιοσημείωτο να αναφερθεί εδώ πως ο Παυσανίας δεν αναφέρει τίποτα για τα κτίρια στο ιερό τέμενος εκτός από αγάλματα και ανδριάντες. Την εικόνα του ιερού μπορέσαμε να την ανασυνθέσουμε μόνο από τα οικοδομικά λείψανα, που ήρθαν στο φως από τις ανασκαφές καθώς και από τα αρχαία αρχιτεκτονικά μέλη, που αποτειχίστηκαν με δυσκολία από τα ξωκλήσια της κοιλάδας.

Για να ολοκληρώσουμε ωστόσο την ιστορία του θρυλικού βουνού πρέπει να αναφέρουμε πως ανεβαίνοντας κανείς από την Κοιλάδα των Μουσών προς την κορυφή του ανατολικού όγκου του Ελικώνα, Μοτσάρα ή Ζαγαρά, σε υψόμετρο 1500 μ., συναντούσε την κρήνη του Ίππου- Ιπποκρήνη, κρηνική κατασκευή κλασικών μάλλον χρόνων, που λένε πως τη δημιούργησε με την οπλή του το άλογο του Βελλερεφόντη, όταν χτύπησε ορμητικά το έδαφος. Λίγο ψηλότερα από την κρηνική κατασκευή υπάρχουν ερείπια διπλόχωρου πύργου, με έξοχη θέα απ’ άκρου εις άκρον της Βοιωτίας. Στα αναμοχλευμένα , λιγοστά χώματα των θεμελίων του κτίσματος, που πρέπει, όπως και η κρήνη, να κτίστηκε στην αρχή του 4ου αι. π. Χ., ίσως στα χρόνια της Θηβαίικης ηγεμονίας, βρέθηκαν στάχτες και όστρακα με εγχάρακτες επιγραφές (graffiti), αφιερωματικές στο Δία. Πρόκειται προφανώς για το χώρο που ο Ησίοδος (Θεογ. 1-4) και οι σχολιαστές του τοποθετούν το βωμό για τις θυσίες στον Ελικώνιο Δία, πατέρα των Μουσών, που χόρευαν γύρω του. Ο Δίας στην κορυφή του Ελικώνα θα πρέπει να λατρευόταν κυρίως ως Υέττιος, θεός των ευεργετικών βροχών.

Όλος όμως ο Ελικώνας φαίνεται πως στην αρχαιότητα έβριθε νερών και πηγών. Ήδη στη Θεογονία του Ησιόδου αναφέρεται το μικρό ποτάμι Λάμος, που κατέβαινε από τα υψώματα του Ελικώνα για να χυθεί στην Κοιλάδα. Κατά τους σύγχρονους μελετητές η αναφορά του μικρού αυτού ποταμού πάει πολύ πιο πίσω στα μυκηναϊκά χρόνια και συνδέεται με το όνομα Ramijo των πινακίδων της Γραμμικής Β γραφής. Τέλος μια άλλη ονομαστή πηγή, την οποία αναφέρει ο Παυσανίας, ήταν ο Δονακών, η λεγόμενη πηγή του Νάρκισσου, όπου σύμφωνα με την παράδοση καθρεφτιζόταν ο Νάρκισσος θαυμάζοντας την ομορφιά του. Η θέση του Δονακώνα, που σημαίνει στην πραγματικότητα καλαμιώνας (δόνακες-καλάμια) αναγνωρίζεται στις υπώρειες του Ελικώνα νοτιοδυτικά των Θεσπιών και βόρεια της Ξηρονομής, κοντά στο χωριό Τάτιζα, όπου ο Σπυρόπουλος ανακάλυψε στη δεκαετία του 1960 λείψανα κυκλικού χτίσματος.

 

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΩΝ  ΘΕΣΠΙΕΩΝ ΣΤΟΝ ΝΑΟ ΤΗΣ ΗΡΑΣ  4ος ΑΙΩΝΑΣ Π.Χ.

 

Κορσιαί Η περιοχή των αρχαίων Κορσιών (σημερινός Πρόδρομος) βρισκόταν δυτικά της Θίσβης, κάτω από τη σκιά της ψηλότερης κορυφής του Ελικώνα, της Παλιοβούνας. Στην Ακρόπολη είναι ορατά τα τείχη της πόλης καθώς και ένας αρχαϊκός ναός αφιερωμένος στην Ήρα. Πρόκειται για ένα επίμηκες ορθογώνιο κτίριο στα βόρεια της ακρόπολης και εκτός των τειχών. Μια μαρμάρινη ενεπίγραφη αετωματική στήλη, που βρέθηκε στο χωριό Πρόδρομος(περιοχή αρχαίων Κορσιών) και χρονολογείται τον 4ο αι. π.Χ, απαριθμεί αφιερώματα από χρήματα και σκεύη, τα οποία είχαν προσφέρει οι Θεσπιείς στο ιερό της Ήρας.(αρ. καταγρ. 239, παλαιά έκθεση). Τα σωζόμενα τείχη που περιβάλλουν την ακρόπολη και την κάτω πόλη χρονολογούνται στον 4ο αι. π.Χ. και διακρίνονται δυο οικοδομικές φάσεις. Τα τείχη αυτά ανοικοδομήθηκαν μετά από την καταστροφή τους, όταν οι Φωκιείς αιχμαλώτισαν την πόλη το 347 π. Χ. και τα κατέστρεψαν .Τα τείχη ήταν ορατά ανέκαθεν και στη δεκαετία του 1980 πραγματοποιήθηκαν ανασκαφές στην περιοχή από καναδική αρχαιολογική αποστολή.

Μετά από τη σύντομή αυτή περιήγηση στους νότιους και νοτιοανατολικούς παρελικώνιους οικισμούς, που γενικά συγκροτούν τη Θεσπική χώρα και έχουν ταυτόχρονα ως κοινό σημείο αναφοράς τον Κορινθιακό κόλπο φαίνεται πως αποτελούσαν μια ζωντανή περιοχή της Βοιωτίας σε όλη τη διάρκεια της αρχαιότητας με ιδιαίτερη άνθηση ανά διαστήματα αλλά και περιόδους παρακμής. Υπάρχουν αρκετά λείψανα μνημείων της Κλασικής, ελληνιστικής και Ρωμαικής εποχής, που συνδέονται με την ιστορία της περιοχής, τα κατάλοιπα τους όμως, εκτός ελαχίστων εξαιρέσεων, σπανίως έχουν ανασκαφεί. όσα τυχόν ανασκάφηκαν τον προπερασμένο αιώνα κατά κανόνα δεν δημοσιεύτηκαν συστηματικά. Το πολυπληθές αρχαιολογικό και επιγραφικό υλικό, που συσσωρεύτηκε με τα χρόνια από περισυλλογές ή και από λαθροανασκαφές στα ερείπια και τα νεκροταφεία έχει διασκορπιστεί σε διάφορα μουσεία και ευκαιριακά καταλογραφηθεί ή σποραδικά παρουσιαστεί σε γενικότερες μελέτες. Οι ίδιες οι πόλεις υπέστησαν επανειλημμένες καταστροφές και λεηλασίες στη διάρκεια της ιστορίας τους. Το οικοδομικό τους υλικό ανακυκλώθηκε πολλές φορές, τα έργα τέχνης αρπάχθηκαν ή καταστράφηκαν και οι νεκροπόλεις τους συλήθηκαν συστηματικά και ανηλεώς.

http://3.bp.blogspot.com/_8Edq7PlhxL0/S54KFHKyv2I/AAAAAAAAFpg/sIMGNB6Fy50/s640/12.jpg

Η αρχαία Κρεύσις ( σημερινή Λιβαδόστρα), επίνειο των Θεσπιών, βρισκόταν στο μυχό του κόλπου της Λιβαδόστρας, στις υπώρειες του όρους Κορομπίλι . Διατηρείται σε καλή κατάσταση το οχυρωματικό τείχος, με πύργους του 4ου αιώνα π. Χ.

http://1.bp.blogspot.com/_8Edq7PlhxL0/S54KhVyLh6I/AAAAAAAAFpo/j8bfEfI5mRI/s640/13.jpg

 

Οι Σίφαι (σημερινή Αλυκή), το δεύτερο επίνειο των Θεσπιών, βρίσκονται στον ανατολικό μυχό του κόλπου της Δομβραίνας. Περίοδος ακμής θεωρείται ο 4ος αι. π.Χ., οπότε οχυρώθηκε και η ακρόπολη, το οχυρωματικό τείχος της οποίας διατηρείται ακόμα και σήμερα σε ικανοποιητικό μήκος και ύψος. Σώζονται τρεις πύλες, από τις οποίες η κύρια είναι κοντά στην παραλία. Από την περιοχή προέρχεται και η επιτύμβια στήλη της Φιλωτέρας, η οποία χρονολογείται στο πρώτο τρίτο του 4 ου αι. π.Χ. Είναι κατασκευασμένη από μάρμαρο, που προέρχεται από τις Θεσπιές, γεγονός που επιβεβαιώνει για ακόμη μια φορά την επιρροή του θεσπιακού εργαστηρίου.

 

 

Η αρχαία Εύτρηση, εκτείνεται στα νοτιοανατολικά του επαρχιακού δρόμου που συνδέει τα Λεύκτρα με το Μελισσοχώρι και σε απόσταση 2 χλμ βορειοανατολικά των Λεύκτρων, 17 περίπου χλμ νοτιοδυτικά της Θήβας και 6 χλμ βορείως των ακτών του Κορινθιακού κόλπου. Η θέση καλείται και Αρκοπόδι από την ομώνυμη παρακείμενη πηγή, που χρησίμευε για την προμήθεια του οικισμού σε νερό. Τα αρχαία οικοδομικά λείψανα εκτείνονται σε σύστημα χθαμαλών λόφων συνολικού μήκους 500μ. και μέγιστου ύψους στο βορειανατολικό άκρο 28μ., καθώς και βορείως και δυτικά του επαρχιακού δρόμου Λεύκτρων –Θηβών.

Η θέση ανασκάφηκε συστηματικά από το 1924 έως το 1927 από την H.Goldman και την Αμερικάνικη Σχολή Κλασικών Σπουδών και τα τελικά πορίσματα της δημοσιεύτηκαν λίγα χρόνια μετά. Πολύ αργότερα οι J. και El.Caskey πραγματοποίησαν συμπληρωματική έρευνα μικρού τμήματος της παλαιάς ανασκαφής και τα πορίσματα των ερευνών βεβαίωσαν πως η θέση κατοικήθηκε ήδη από τους νεολιθικούς χρόνους, αλλά η άνθηση του οικισμού σημειώθηκε κατά την ΠΕ περίοδο. Στα μυκηναϊκά χρόνια οχυρώνεται αλλά στο τέλος αυτών των χρόνων φαίνεται ότι εγκαταλείφθηκε ή παρήκμασε αρκετά. Αναφέρεται από τον Όμηρο (Ιλιάδα, Β, 502), μαζί με τη Θίσβη και έχει κάποια θέση στη θηβαϊκή μυθολογία (Ο Αμφίων και ο Ζύθος ξεκίνησαν από την Εύτρηση για να κυριέψουν τη Θήβα). Τα ευρήματα αρχίζουν πάλι από τον 6ο αιώνα π.Χ., οπότε φαίνεται ότι η Εύτρηση αποικίζεται από την πόλη των Θεσπιών (γύρω στο 600-550 π.Χ.). Στα χρόνια αυτά είναι γνωστό πως υπήρχε εκεί ιερό και μαντείο του Απόλλωνα Ευτρησίτη.

 

Στα ΒΑ του λόφου αποκαλύφθηκε ,από τους πρώτους ανασκαφείς, τμήμα τείχους, η ανωδομή του οποίου υποδεικνύει οικοδόμηση στα μέσα του 4ου αιώνα π.Χ. Αυτό τους οδήγησε να υποθέσουν, ότι ο οικισμός των κλασικών χρόνων βρισκόταν στη βορειοανατολική περιοχή και περιβαλλόταν από τείχος. Μερικές οικίες των κλασικών χρόνων παρατηρήθηκαν στη δυτική πλευρά του λόφου. Στα ΝΔ του λόφου της Εύτρησης και δυτικά του μονοπατιού, που οδηγούσε από την πηγή του Αρκοποδίου στις Θεσπιές, οι αμερικανοί ανασκαφείς τοποθέτησαν το νεκροταφείο του 5ου και 4ου αι. π.Χ της αρχαίας πολίχνης. Στο χώρο βρέθηκε πληθώρα αγγείων (θραύσματα από ανθεμωτές κύλικες, υψίποδοι μελαμβαφείς κανθάροι), ειδώλια κλασικών και ελληνιστικών χρόνων, επιτύμβιες ενεπίγραφες στήλες και μικρός αριθμός χάλκινων αντικειμένων. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν το άγαλμα ιστάμενης ανδρικής μορφής, κούρος της Εύτρησης (Απόλλωνας), από τον οποίο λείπουν τα χέρια, το κεφάλι και τα πόδια από τα γόνατα και κάτω και χρονολογείται στις αρχές του 5ου αι. π.Χ.. Επίσης από την Εύτρηση προέρχεται και το κατώτερο τμήμα αγάλματος καθιστής γυναικείας μορφής, θεάς, που χρονολογείται την ίδια περίοδο.  

 

 Λεύκτρα: Νοτιοανατολικά των Θεσπιών βρίσκεται το σημερινό χωριό Λεύκτρα, γνωστό για την ομώνυμη μάχη. Το 371 π. Χ. ο βασιλιάς της Σπάρτης Κλεόμβροτος Α΄ με 10.000 οπλίτες και 1000 ιππείς αντιμετώπισε 6.000 Βοιωτούς υπό τον Επαμεινώνδα στην πεδιάδα των Λεύκτρων. Η μεγάλη νίκη του Βοιωτού στρατηγού, που εφάρμοσε με επιτυχία το σύστημα της «λοξής φάλαγγος», ισχυροποίησε την ηγεμονία της Θήβα στο Βοιωτικό Κοινό.

Σε ανάμνηση της νίκης τους οι Θηβαίοι ίδρυσαν τρόπαιο στο πεδίο της μάχης. Το πεδίο της μάχης των Λεύκτρων (σε μικρή απόσταση από το σημερινό ομώνυμο χωριό) προσδιορίστηκε με ακρίβεια μετά την ανεύρεση μεγάλου μέρους του βάθρου, που ήταν κυλινδρικό, με επίστεψη διαζώματος τριγλύφων και μετοπών και πάνω σειράς στρογγυλών ασπίδων. Στη λίθινη βάση υψωνόταν χάλκινο τρόπαιο που δεν βρέθηκε, αλλά είναι γνωστό από θηβαϊκά νομίσματα (αργυρές βοιωτικές δραχμές, που κόπηκαν στο διάστημα 288-244 π. Χ. και απεικόνιζαν στρογγυλό στύλο, πάνω στον οποίο στηριζόταν πανοπλία από θώρακα, ασπίδα στρογγυλή, δόρυ και κράνος).

 

 

Η Κοιλάδα των Μουσών, με το ομώνυμο ιερό, παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον καθώς αποτελούσε χώρο λατρείας των μουσών και χώρο διεξαγωγής αγώνων. Στο χώρο αυτό υπήρχε μνημειώδης βωμός, θέατρο και στοά της Ελληνιστικής εποχής. Στο χώρο είναι ορατά ακόμα και σήμερα λείψανα από τις λαμπρές αυτές εγκαταστάσεις.

Από τις Θεσπιές που, σύμφωνα με τις αρχαίες γραπτές πηγές, διέθεταν αξιόλογα δημόσια κτίρια και πολλά αναθήματα, συχνά έργα μεγάλων καλλιτεχνών, στην πόλη και στα ιερά τους, προέρχεται μια μεγάλη ομάδα γλυπτών έργων και επιγραφών , που αποτειχίστηκαν, όπως σημειώθηκε παραπάνω από το τείχος των πρώιμων βυζαντινών χρόνων. Νεκροταφεία στην περιοχή της Θεσπικής έχουν ανασκαφεί αποσπασματικά (σε αγρό των Θεσπιών και στους πρόποδες του λόφου της Εύτρησης). Τα ευρήματα χρονολογούνται από τους αρχαϊκούς ως και τους ελληνιστικούς χρόνους. Ωστόσο, το Πολυάνδρειο των Θεσπιών αποτελεί χαρακτηριστικό ταφικό μνημείο του 4ου αι. π.Χ., αντίστοιχο του λέοντος της Χαιρώνειας. Αν και σήμερα το λιοντάρι , που επέστεφε το μνημείο, δεν σώζεται στη θέση του, τμήματα του βρίσκονται στο χώρο του Μουσείου και μετά τη συγκόλληση τους, θα είναι δυνατή η έκθεση του. Επίσης η πληθώρα των κτερισμάτων (αγγεία, ειδώλια χάλκινα και σιδερένια αντικείμενα), που βρέθηκαν κατά τις ανασκαφές του μνημείου φανερώνουν τη σπουδαιότητα του. Οι στενές σχέσεις των Θεσπιέων με την Αθήνα, διαπιστώνονται στην πολιτική ιστορία και στην τέχνη της βοιωτικής πόλης, που φιλοξένησε έργα του Πραξιτέλη και ανέδειξε όπως φαίνεται δική της σχολή στα ελληνιστικά χρόνια. Οι πληροφορίες των πηγών, ιδίως του Παυσανία, που την περιγράφει ως τη μόνη αξιόλογή βοιωτική πόλη του καιρού του είναι πολύτιμες. Πολύτιμη συμβολή στη μελέτη της τέχνης των Θεσπιών, και άλλων πόλεων της Βοιωτίας, από τα αρχαϊκά ως τα αυτοκρατορικά ρωμαϊκά χρόνια, αποτελούν και οι ενεπίγραφες βάσεις αγαλμάτων. Πιστοποιούν την παρουσία έργων και εργαστηρίων, συχνά φέρουν υπογραφές καλλιτεχνών και παρέχουν πληροφορίες για τους εύπορους συνήθως αναθέτες τους, πόλεις , ομάδες ή πολίτες.

Από τις ισχυρές οχυρώσεις, που είχαν πολλές από τις βοιωτικές πόλεις, σώθηκαν αρκετά λείψανα. Αξιόλογα τμήματα αυτών των οχυρώσεων διατηρούνται στη Θίσβη, στην αρχαία ακρόπολη των Σιφών, στο λιμάνι της Κρεύσεως, στην πόλη των αρχαίων Κορσιών, και στην Άσκρα των Θεσπιών (αρχαίος Κερησσός). Τα περισσότερα χτίστηκαν στα ταραγμένα χρόνια του 4ου αι. π.Χ.

Στον τομέα των γραμμάτων η περιοχή έχει να επιδείξει τον Ησίοδο, ο οποίος γεννήθηκε στην Άσκρα στο τέλος του 8ου αι. π.Χ. και είναι ο δημιουργός των περίφημων έργων « Θεογονία» και « Έργα και Ημέραι».

  

ΠΗΓΕΣ –ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

ΈΦΗ ΚΟΥΡΟΥΝΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΟΣ

ΘΕΣΠΙΑΚΑ ΙΣΤΟΡΙΚΑ

ΑΡΧ ΜΟΥΣΕΙΟ ΘΗΒΩΝ

  

 

Για να δείτε κάποιες σελίδες πρέπει να έχετε τον flash player που μπορείτε να βρείτε πατώντας στο εικονίδιο δίπλα.

Πνευματικά δικαιώματα © 2009

 Συντελεστές  και επικοινωνία μαζί μας

       SiteLock