πίσω

Ορφεύς Λειβήθρων...υιός Οιάγρου και Καλλιόπης...


Στο πρώτο από τα εφτά λήμματα "΄Ορφεύς", στα περισσότερα από τα οποία το μεσαιωνικό λεξικό του Σουΐδα (κατ΄ άλλους "Σούδα") καταχωρίζει – δεχόμενο συνωνυμία διαφορετικών προσώπων – τις ποικίλες και συχνά ασυμβίβαστες πληροφορίες, που όμως αφορούν τον έναν και μοναδικό θρυλικό λυράρη και μυσταγωγό Ορφέα, διαβάζουμε, "΄Ορφεύς, Λειβήθρων των [εν Θράκη (πόλις δ΄ [εστίν] υπό τη Πιερία) υιός Οιάγρου καί Καλλιόπης..." [=Ορφέας των θρακιώτικων Λειβήθρων (αυτά είναι πόλη κάτω από την περιοχή των Πιερίων) γιος του Οιάγρου και της Καλλιόπης...].
Για τα Λείβηθρα, τοπωνύμιο που αποτελεί πληθυντικό αριθμό της λέξης λείβηθρον (= ρείθρο, ρέμα, χείμαρρος || υγρός τόπος), έχουμε και άλλες μαρτυρίες από αρχαίους Έλληνες συγγραφείς (Στράβωνα1, Παυσανία2, Λυκόφρονα3). Με βάση τις μαρτυρίες αυτές και προπάντων με τη βοήθεια των πληροφοριών του περιηγητή Παυσανία4 σχετικά με την καταστροφή των Λειβήθρων – για την οποία ο Διόνυσος είχε χρησμοδοτήσει ότι "όταν ο ήλιος δει τα κόκαλα του Ορφέα, τότε ο Συς (= γουρούνι, αγριογούρουνο) θα καταστρέψει τα Λείβηθρα", πράγμα για το οποίο, όταν το άκουσαν οι Λειβήθριοι, γέλασαν χωρίς να σκεφτούν ότι Σ~υς ονομαζόταν (σήμερα τον λένε Ζηλιάνα) και ο μεγαλύτερος από τους τέσσερις χειμάρρους που συμβάλλουν στην περιοχή των Λειβήθρων κάνοντας νησίδα την ακρόπολή τους – έγιναν και συνεχίζονται πολύ δύσκολες, εξαιτίας της μεγάλης έκτασης της πόλης από τη μια και των κατολισθήσεων του εδάφους από την άλλη, ανασκαφές, με τις οποίες ταυτοποιήθηκε ο χώρος χάρη σε δυο ενεπίγραφα αρχαιολογικά ευρήματα.
Και είναι βέβαια εδώ, στην Πιερία, τα Λείβηθρα, και επομένως στη Μακεδονία, αλλά στην αρχαιότητα, ως τα τέλη του 6ου αιώνα π.Χ., πολλά μέρη της σημερινής Μακεδονίας μας, όπως τη Χαλκιδική και όλες τις μακεδονικές ακτές ως τα Πιέρια και τον Όλυμπο, τα κατείχαν θρακικά φύλα5, τα οποία στη συνέχεια ή εκτοπίστηκαν ή αφομοιώθηκαν σταδιακά από τους Μακεδόνες και τους άλλους Έλληνες – κατοίκους ή αποίκους στα παράλια της Μακεδονίας – και από τα οποία πολλά, όπως αποδεικνύεται από τη σημερινή ιστορική και γλωσσολογική έρευνα, ήταν πανάρχαια ελληνικά φύλα.
Ένα απ΄ αυτά, ελληνικής καταγωγής, ήταν οι Πίερες6, στων οποίων την περιοχή ανήκουν τα Λείβηθρα, η πατρίδα του Ορφέα, κι ένα άλλο, επίσης ελληνικής καταγωγής, ήταν οι Κίκονες, που κατοικούσαν τα θρακικά παράλια μεταξύ της Βιστονίδας λίμνης και των εκβολών του Έβρου και που διεκδικούσαν κι εκείνοι την εντοπιότητα του Ορφέα7. Έτσι δικαιολογείται το επίθετο Θραξ για τον Ορφέα, ο οποίος φυσικά ήταν Έλληνας, όπως αποδεικνύεται και από το όνομά του και από τα μυθολογικά και τα ιστορικά γι΄ αυτόν δεδομένα.8
Σε ποιο από τα ελληνικά φύλα ανήκε ο Ορφέας δεν είναι εύκολο να προσδιοριστεί ούτε από τα λεγόμενα Ορφικά κείμενα – γιατί το παλιότερο απ΄ αυτά, με τη γλωσσική μορφή που μας έχει διασωθεί, ανήκει στον 7ο/6ο π.Χ. αιώνα και ακόμα γιατί τα αρχαία ελληνικά ποιητικά κείμενα (ως τα μέσα του 5ου π.Χ. αιώνα και τα πεζά), σ΄ όποια φυλετική ομάδα κι αν ανήκε ο δημιουργός τους, γράφονταν σε μια συγκεκριμένη ελληνική διάλεκτο, που είχε καθιερωθεί για το κάθε γραμματειακό είδος – ούτε φυσικά από τις πολύ μεταγενέστερες της εποχής του Ορφέα και ατεκμηρίωτες σχετικές πληροφορίες9.
Αν δεν ανήκε στους Πίερες ή στους Μινύες, το πιθανότερο είναι να ανήκε στους Μάγνητες, που, σύμφωνα με τα πορίσματα της σύγχρονης ιστορικής έρευνας10, από το 1400 περίπου π.Χ. κατείχαν την περιοχή της Πιερίας και που σε παλαιότερη εποχή είχαν συνυπάρξει, τουλάχιστο ως γείτονες, με τους Μακεδόνες, οι οποίοι από το 2200 περίπου ως το 1900 π.Χ. είναι εγκαταστημένοι στο όρος Λάκμος ή Λάκμων (σημερινό Ζυγός, στα νότια του Μετσόβου) στην κεντρική Πίνδο, προς βορρά των Αθαμανικών ορέων (σημ. Τζουμέρκα), ενώ από το 1900 π.Χ. ένα τμήμα τους, οι Μακεδνοί, κατέβηκε προς τα κάτω και εγκαταστάθηκε στη Δωρίδα και από το 1300 π.Χ. αποτέλεσε τους ιστορικούς Δωριείς που από το 1100 π.Χ. κυριάρχησαν στην Πελοπόννησο, ενώ οι υπόλοιποι μετακινήθηκαν (επίσης από το 1900 π.Χ.) αρχικά προς το όρος Βοιον ή Βόιον, απ΄ όπου αποχώρησαν οι Βοιωτοί, και περί το 800 π.Χ. βρίσκονται ήδη στην περιοχή του Βερμίου, απ΄ όπου έδιωξαν τους Βρίγες ή Φρύγες, και κατέλαβαν σταδιακά τα μέρη της Θράκης, αρχικά ως τον Αξιό, ύστερα ως το Στρυμόνα και αργότερα ως το Νέστο, είτε εκτοπίζοντας είτε αφομοιώνοντας τα διάφορα ελληνικά ή τα θρακοϊλλυριακά φύλα, τα οποία κατοικούσαν σ΄ αυτές τις περιοχές11.
Το όνομα ΄Ορφεύς παράγεται πιθανώς από τη ρίζα ορφ– ( απ΄ όπου και το επίθετο [ορφανός) και σημαίνει "αδύνατος, σωματικά αδύναμος || στερημένος".
Τα ονόματα των γονέων του Ορφέα [Ο{ιαγρος= αγριοπρόβατο || κάτοχος άγριων προβάτων || κυνηγός προβάτων (προβατοβοσκός;) — Καλλιόπη = καλλίφωνη] μπορεί να ανταποκρίνονται ή να μην ανταποκρίνονται στην ιστορική πραγματικότητα, η μυθολογική όμως σύνδεση του πατέρα του με ποτάμια θεότητα και της μητέρας του με την καλλίφωνη μούσα του ηρωικού έπους μάς δίνει έναν εξαιρετικό συμβολισμό: ότι ο Ορφέας – όπως τα ποτάμια – διέσχιζε χωράφια, δάση και λαγκάδια και γοήτευε με την απαγγελία και με τη μουσική του.
Από αυτήν τη μουσική του μαγεύονταν, κατά την παράδοση, και τα άγρια ζώα και τα δέντρα και οι πέτρες ακόμα, μ΄ αυτήν κατάφερε να συγκρατήσει τους Αργοναύτες, όταν περνούσαν από το στενό των Σειρήνων και μ΄ αυτή γαλήνευε τα κύματα, όποτε η ΄Αργώ απειλούνταν από τρικυμίες.12 Η τρομερά γοητευτική δύναμη της μουσικής του αντιστάθμιζε με το παραπάνω τη σωματική του αδυναμία, εξαιτίας της οποίας και δεν ανέλαβε καθήκοντα κωπηλάτη κατά την Αργοναυτική εκστρατεία, στην οποία πήρε μέρος μαζί με τους άλλους Αργοναύτες. Αυτήν τη σωματική του αδυναμία απηχούσε ίσως η πρώτη σημασία του ονόματος του Ορφέα, ενώ η δεύτερη σημασία ("στερημένος") απηχούσε τη στέρηση της πολυαγαπημένης του γυναίκας, της Ευρυδίκης, την οποία, αν δεν τον έτρωγε η αγωνία, θα την είχε επανακτήσει από τον Άδη χάρη και πάλι στη γοητευτική μουσική του.
Ο σχετικός μύθος λέει τα εξής: Η Ευρυδίκη, δρυάδα, νύμφη δηλαδή του δάσους, και πιο συγκεκριμένα θεότητα μιας βελανιδιάς – σύμβολο ίσως κι αυτή της υπερβολικής αγάπης του Ορφέα προς τα δέντρα –, προσπαθώντας να γλιτώσει από τον Αρισταίο (άντρα της Αυτονόης, κόρης του Κάδμου), που την κυνηγούσε, έτρεχε δίπλα σ΄ ένα ποτάμι, όπου πάτησε μιαν οχιά, απ΄ την οποία δαγκώθηκε και πέθανε. Ο Ορφέας κατέβηκε στον Άδη αποκοιμίζοντας με τη μουσική του τον Κέρβερο και, αφού γοήτεψε με το παίξιμο της λύρας του τον Πλούτωνα και την Περσεφόνη, πήρε απ΄ αυτούς την υπόσχεση ότι θα τον ακολουθήσει η Ευρυδίκη στον απάνω κόσμο, εφόσον όμως αυτός δε γυρίσει να την κοιτάξει μέχρι που να βγουν στο φως. Αλλά ο Ορφέας, από την αγωνία του και από δυσπιστία προς τους θεούς του Άδη, γύρισε το κεφάλι του, λίγο πριν να βγουν στην επιφάνεια της γης, για να δει αν πράγματι ερχόταν πίσω του η Ευρυδίκη, κι έτσι έχασε οριστικά την αγαπημένη του. Απελπισμένος και βαθιά λυπημένος έψαλλε από τότε με τη λύρα του τον πόνο του και δεν ξαναγάπησε γυναίκα.
Αφιερώθηκε μάλιστα στη θρησκεία και έγινε ιδρυτής των ορφικών μυστηρίων, μυστικών δηλαδή ιερών τελετών σχετικών με τη λατρεία του Ζαγρέα Διονύσου, με τις οποίες οι μυημένοι προετοιμάζονταν, για να κερδίσουν μετά το θάνατό τους την ευτυχία στα Ηλύσια πεδία. Γι΄ αυτό και θεωρήθηκε ως ο πρώτος θεολόγος και πρόδρομος της θρησκείας των Πυθαγορείων και της πλατωνικής θεολογίας13, κι έτσι άσκησε μεγάλη επίδραση στη διαμόρφωση του πρώιμου χριστιανισμού.
Εκτός από ιδρυτής των επώνυμών του μυστηρίων και αξεπέραστος μουσικός, ο Ορφέας παραδίδεται ως εφευρέτης της εννιάχορδης λύρας, ως γιατρός, γητευτής και ιερέας των Αργοναυτών, ως πρώτος αστρολόγος14 και ως μεγάλος ποιητής και συγγραφέας των παρακάτω έργων:
α) ποιημάτων που αναφέρονταν σε μυστηριακές τελετές (τέτοια ποιήματα – καθαρμοί, χρησμοί κ.ά. – καθώς και σχετικές μαρτυρίες για την ορφική πατρότητά τους υπήρξαν από τα μέσα περίπου του 6ου π.Χ. αιώνα),
β) ενός πολύ παλιού επικού ποιήματος με τον τίτλο "΄Αργοναυτικά"15, για του οποίου την ύπαρξη δεν μπορούμε να είμαστε βέβαιοι – αφού το σωζόμενο με τον τίτλο "΄Ορφέως ΄Αργοναυτικά" έπος προέρχεται το νωρίτερο από το 2ο μ.Χ. αιώνα –, για τον προομηρικό όμως πυρήνα του μπορούμε να εικάσουμε από τους στίχους 69-70 του μ της Οδύσσειας, όπου γίνεται μνεία για το πέρασμα των Πλαγκτών πετρών (= Συμπληγάδων) από την Αργώ16,
γ) ενός ποιήματος (774 δακτυλικών εξάμετρων στίχων) για τη θεραπευτική και μαγική δύναμη των διάφορων λίθων με τον τίτλο "Λιθικά", που δεν έχει όμως ούτε την ελάχιστη σχέση με τον Ορφέα,
δ) ενός ποιήματος θεογονικού και κοσμογονικού περιεχομένου, γνωστού με τον τίτλο "Ραψωδική Θεογονία", του παλαιότερου από τα φερόμενα ως Ορφικά ποιήματα, που όμως ο πυρήνας του δεν μπορεί να είναι παλαιότερος από τον 7ο / 6ο π.Χ. αιώνα, και
ε) 87 ύμνων σε διάφορους θεούς (΄Ορφέως \ Υμνοι), οι οποίοι όμως ανήκουν στο 2ο μ.Χ. αιώνα (μερικά από τα κείμενα των Ύμνων μπορεί να είναι και λίγο παλαιότερα).

Σχετικά με το θάνατο του Ορφέα υπάρχουν διάφορες εκδοχές.17 Κατά την κοινότερα παραδεκτή εκδοχή τον κατακομμάτιασαν οι γυναίκες των Λειβήθρων18, είτε γιατί δεν ενέδιδε στον έρωτά τους είτε γιατί έκανε τους άντρες τους να τις εγκαταλείπουν και να πηγαίνουν στις συνάξεις του. Όταν όμως οι φόνισσες πήγαν να πλύνουν τα ματωμένα χέρια τους στον ποταμό Ελικώνα, αυτός από τη φρίκη του χάθηκε μέσα στο έδαφος, και από το σημείο που ξαναφάνηκε, για να χυθεί στη θάλασσα, ονομάστηκε Βαφύρας (επειδή είχε βαφεί από το αίμα του Ορφέα). Αυτός είναι το ποταμάκι που βλέπουμε σήμερα στο Δίο, τόσο δίπλα στη λεγόμενη Έπαυλη του Διονύσου, όσο και στο Ιερό της Ίσιδας.
Κατά μια άλλη εκδοχή τον κατακομμάτιασαν οι Μαινάδες19, γιατί τάχα είχε αντιτεθεί στη διάδοση της διονυσιακής λατρείας. Άλλη εκδοχή έλεγε ότι τον κατακεραύνωσε ο Δίας20, και άλλη ότι αυτοκτόνησε στο νεκρομαντείο της Θεσπρωτίας21 (στην Αχερουσία λίμνη), όταν διαπίστωσε ότι δεν τον ακολουθούσε η ψυχή της Ευρυδίκης. Τέλος, κατά το Στράβωνα22 τον σκότωσαν συνωμότες, επειδή είχε αποκτήσει μεγάλη πολιτική δύναμη.
Κατά τις μαρτυρίες αρχαίων συγγραφέων23 ο τάφος του Ορφέα ήταν στα Λείβηθρα, αλλά ύστερ΄ από την καταστροφή των Λειβήθρων, που τα παρέσυρε ο χείμαρρος Σ~υς – τέτοια διαπίστωση έχουν κάνει και οι αρχαιολόγοι που ανασκάπτουν την περιοχή των Λειβήθρων –, τα οστά του Ορφέα (που λίγο πριν από την πλημμύρα του χειμάρρου είχαν εκτεθεί στο φως του ήλιου από ανατροπή της οστεοθήκης του λόγω συνωστισμού των Λειβηθρίων, που είχαν συρρεύσει, για ν΄ ακούσουν τη γλυκιά μελωδία ενός γέρου ποιμένα, ο οποίος τραγουδούσε κοιμισμένος πάνω στον τάφο του Ορφέα κι έτσι επαληθεύτηκε ο χρησμός ο σχετικός με την καταστροφή της πόλης) τα περισυνέλεξαν οι κάτοικοι του Δίου και τα μετέφεραν στην πόλη τους, όπου του έκαμαν καινούριο τάφο.24

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η ιστορική μορφή του Ορφέα περιβλήθηκε με θρύλους και ότι είναι μυθολογήματα η ταύτιση των γονέων του και της γυναίκας του με θεότητες, η κάθοδός του στον Άδη και η υπερφυσική δύναμη της λύρας του, οι εκδοχές για τον τρόπο του θανάτου του και διάφοροι άλλοι θρύλοι για τη ζωή του και για τη μαγική του δύναμη. Δεν μπορεί όμως να αμφισβητηθεί η ύπαρξή του, με πιθανότερη χρονική τοποθέτησή του σε κάποια γενιά μεταξύ των αρχών του 14ου και του τέλους του 13ου π.Χ. αιώνα. Αυτός ο χρονικός προσδιορισμός του γίνεται με βάση τους εξής συλλογισμούς:
α) Αν ληφθεί υπόψη ότι ο Ορφέας συμμετείχε στην Αργοναυτική εκστρατεία, της οποίας οι περισσότεροι και κυριότεροι ήρωες ήταν Μινύες – πανάρχαιο αιολικό ελληνικό φύλο, του οποίου η μέγιστη ακμή σημειώθηκε το 14ο και 13ο π.Χ. αιώνα – και στην οποία είχαν πάρει μέρος οι γονείς των ηρώων του Τρωικού πολέμου, τότε ο Ορφέας πρέπει να τοποθετηθεί χρονικά στην αμέσως πριν από τα Τρωικά γενιά, τα οποία, με βάση τα δεδομένα των Ομηρικών επών και τα πορίσματα των ιστορικών και των αρχαιολόγων ύστερ΄ από τα ανασκαφικά ευρήματα της Τροίας, των Μυκηνών και άλλων πόλεων της μυκηναϊκής περιόδου, τοποθετούνται γύρω στα 1200 π.Χ.25
β) Αν ληφθεί υπόψη η μαρτυρία του Πάριου Χρονικού26, ότι η χρονολογία γραφής του χρονικού (264 π.Χ.) απέχει 1135 χρόνια από τότε που ο Ορφέας έκανε γνωστή την ποίησή του, τότε η ακμή του Ορφέα πρέπει να τοποθετηθεί στις αρχές του 14ου π.Χ. αι. (264 + 1135 = 1399 π.Χ.).
γ) Αν, τέλος, θεωρηθεί ότι ο στίχος του Ορφικού Ύμνου προς τον Απόλλωνα "μίξας χειμώνος θέρεός τ΄ ίσον αμφοτέροισιν" [= που συνένωσες ίσο και για τις δύο περιόδους μέρος του χειμώνα και του θέρους] απηχεί πραγματική μαρτυρία του Ορφέα για το φαινόμενο της ισοχρονίας θέρους και χειμώνα στη γη, φαινόμενο σπανιότατο, που συμβαίνει κάθε 10.470 χρόνια και που κατά τον Έλληνα αστρονόμο Κωνσταντίνο Χασάπη27 έγινε το 11.835 π.Χ. και το 1366 π.Χ., τότε η ακμή του Ορφέα πρέπει να τοποθετηθεί λίγο πριν από τα μέσα του 14ου π.Χ. αιώνα.
Όμως, όπου και να τοποθετηθεί χρονικά ο Ορφέας, το σύμβολό του είναι πάντα στο στερέωμα. Γιατί «λένε, πως όταν οι Μούσες έθαψαν τον Ορφέα ευλαβικά στα Λείβηθρα, ζήτησαν χάρη από το Δία κι ανέβασαν τη Λύρα του στον Ουρανό. Έτσι, οι άνθρωποι που θα ύψωναν τα μάτια τους και την ψυχή τους στο στερέωμα, θα αντίκριζαν τα εννιά αστέρια της δικής του Λύρας. Σύμβολο φωτεινό του ανθρώπινου πνεύματος.
Τις νύχτες του καλοκαιριού, στον Ουρανό της Χώρας, στο πιο ψηλό σημείο του, ο Βέγας, το μεγάλο γαλάζιο αστέρι της Λύρας του Ορφέα, περιμένει να υψώσουμε τα μάτια, να υψώσουμε και την ψυχή, στο "πιο ψηλό σημείο" και να τον αντικρίσουμε. Τότε θα νιώσουμε δυο σταγόνες απ΄ το αίμα του στις φλέβες μας, δυο ακτίνες απ΄ το φέγγος της ψυχής του στη ζωή μας».28

 

Σημειώσεις - Παραπομπές

1. Γεωγραφικά Ι 17: "Πιερία γάρ καί Όλυμπος καί Πίμπλεια καί Λείβηθρον τό παλαιόν ην Θράκια χωρία καί όρη, νύν δέ έχουσι Μακεδόνες".
2. Ελλάδος Περιήγησις, Βοιωτικά 30.9: "Ήκουσα δέ καί άλλον [εν Λαρίση λόγον, ως εν τώ ΄Ολύμπω πόλις οικοίτο Λίβηθρα, η επί Μακεδονίας τέτραπται τό όρος, καί είναι ού πόρρω τής πόλεως τό τού ΄Ορφέως μνήμα".
3. ΄Αλεξάνδρα (η Κασσάνδρα), στ. 275 "Λειβηθρίην θ΄ ύπερθεν Πιμπλείας σκοπήν" καί στ. 410 - 411: "... ηδέ δύσβατοι / Λειβήθριαι σφίγγουσι Δωτίου πύλαι".
4. ό.π. 30.9 -11
5. Βλ. Στράβ. Γεωγρ. Ζ΄, απ. 11
6. Βλ. Στράβ. ό.π.
7. Βλ. Σουΐδα, 2ο, 3ο και 6ο λήμμα "Ορφεύς", και Στράβ. Γεωγρ. Ζ΄, απ. 18.
8. Βλ. Παυσανία, Ελλάδος Περιήγησις, Φωκικά 30.6.
9. ΄Ιάμβλιχος, Περί τού Πυθαγορικού βίου 243.
10. Βλ. Δημ. Ευαγγελίδη, Λεξικό των αρχαίων ελληνικών και περι-ελλαδικών φύλων, σελ. 159.
11. Βλ. Δημ. Ευαγγελίδη, ό.π., σελ. 160 - 174.
12. Βλ. Ευριπ. Βάκχαι 560 - 564, Ορφέως Αργοναυτικά 1292, Διόδωρ. ] Ιστορ. Βιβλιοθ. Δ΄ 25.2, ΄Απολλόδ. Α΄ ΙΙΙ 2 και ΙΧ 25.
13. ΄Ιάμβλ. Περί τού Πυθαγορικού βίου 146: "Δηλούται δή διά τού ιερού λόγου τούτου η περί θεών λόγου, επιγράφεται γάρ αμφότερον καί τίς ην ο παραδεδωκώς Πυθαγόρα τόν περί θεών λόγον. Λέγει γάρ <Λόγος> όδε περί θεών Πυθαγόρα τώ Μνησάρχω, τόν εξέμαθον οργιασθείς εν Λειβήθροις τοίς Θρακίοις, ΄Αγλαοφάμω τελεστά μεταδόντος, ως άρα Ορφεύς ο Καλλιόπας κατά τό Πάγγαιον όρος υπό τάς ματρός πινυσθείς έφα, ..." και Πρόκλου Πλατωνική θεολογία Ι 5: "άπασα γάρ η παρ΄ Έλλησι θεολογία τής ΄Οφικής έστι μυσταγωγίας έκγονος, πρώτου μέν Πυθαγόρου παρά ΄Αγλαοφήμου τά περί θεών όργια διδαχθέντος, δευτέρου δέ Πλάτωνος υποδεξαμένου τήν παντελή περί τούτων επιστήμην εκ τε τών Πυθαγορείων καί τών ΄Ορφικών γραμμάτων».
14. Λουκιανού Αστρολ. 10: "Έλληνες δέ ούτε παρ΄ Αιθιόπων ούτε παρ΄ Αυγυπτίων αστρολογίης πέρι ουδέν ήκουσαν, αλλά σφίσιν Ορφεύς ο Οιάγρου καί Καλλιόπης πρώτος τάδε απηγήσατο".
15. Δεν πρέπει να συγχέονται με τα "΄Αργοναυτικά" του ΄Απολλωνίου από τη Ρόδο, τα οποία ανήκουν στον 3ο π.Χ. αιώνα.
16. "οίη δή κείνη γε παρέπλω ποντοπόρος νηύς / ΄Αργώ πασιμέλουσα, παρ΄ Αιήταο πλέουσα".
17. Βλ. Παυσαν. Ελλάδ. Περιήγησις, Βοιωτικά 30.5-8.
18. Όσοι αρχαίοι συγγραφείς θεωρούν ότι ο Ορφέας ανήκε στους Κίκονες αναφέρουν ως φόνισσές του τις Θρακιώτισσες γυναίκες της περιοχής του Έβρου, στον οποίο και πέταξαν το κομμένο του κεφάλι, που από το ρεύμα του ποταμού έφτασε, μιλώντας ακόμα, μαζί με τη λύρα του Ορφέα στη Λέσβο, η οποία κληρονόμησε έτσι το χάρισμα της μελικής ποίησης.
19. Βλ. ΄Απολλόδ. Α΄ ΙΙΙ 2.
20. Βλ. Διογ. Λαέρτ. 1.5
21. Παυσαν. ό.π.
22. Γεωγραφ. Ζ΄, απ. 18.
23. ΄Ερατοσθ. Καταστερισμοί 1.24 και Παυσαν. ] Ελλάδ. Περιήγ., Βοιωτ. 30.9-11.
24. Βλ. Παυσ. ό.π. 30.5.
25. Κατά το Πάριο Χρονικό η άλωση της Τροίας έγινε το 1208 π.Χ.
26. Επιγραμμένη μαρμάρινη στήλη, που βρέθηκε στην Πάρο και αποτελεί τον αρχαιότερο ελληνικό χρονολογικό πίνακα. Βρέθηκε σε τρία κομμάτια. Το επάνω τμήμα του, που καταγράφει τα γεγονότα από το 1581 ως το 895 π.Χ., έφτασε το 1627 στο Λονδίνο, όπου και καταγράφηκε, αλλά σήμερα αγνοείται η τύχη του. Το μεσαίο τμήμα του, που καλύπτει τα έτη 895 - 355 π.Χ., βρίσκεται από το 1667 στην Οξφόρδη, στο μουσείο Ashmolean. Το κάτω τμήμα του, που αναφέρεται σε γεγονότα των ετών 336 - 299 π.Χ., βρέθηκε το 1897 και εκτίθεται στο μουσείο της Πάρου.
27. Βλ. Ι. Πασσά, Τα Ορφικά, 1984, και Χρ. Μπλέτα, ΄Ορφεύς, σελ. 130.
28. Λουκίας Θεοδώρου, Ο θάνατος του Ορφέα, από το βιβλίο της «Μακεδονία» (εκδ. Καλειδοσκόπιο), σελ. 69.

 

 

του φιλολόγου  Ηλία Κουρτεσίδη.

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΕΛΛΗΝΩΝ ΔΙΚΤΥΟ 2010 μ.Χ.

 

Για να δείτε κάποιες σελίδες πρέπει να έχετε τον flash player που μπορείτε να βρείτε πατώντας στο εικονίδιο δίπλα.

Πνευματικά δικαιώματα © 2009

 Συντελεστές  και επικοινωνία μαζί μας

       SiteLock