πίσω

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ Αχαΐα  

Προϊστορικό Σκιαγράφημα

Στην περιοχή της Αχαΐας, έχει πλέον διαπιστωθεί η παρουσία του τροφοσυλλέκτη παλαιολιθικού ανθρώπου, μετά από αρχαιολογική έρευνα, σε δύο γειτονικές θέσεις στους πρόποδες του όρους Μόβρη, πλησίον του Ελαιοχωρίου του σημερινού Δήμου Δύμης, όπου βρέθηκαν ξάστρα, λεπίδες και άλλα παλαιολιθικά εργαλεία.

Ωστόσο, πολύ πλουσιότερα είναι τα αρχαιολογικά ευρήματα σε περισσότερες από 70 προϊστορικές θέσεις, με διάρκεια κατοίκησης από τηΝεολιθική εποχή ως τα Πρωτογεωμετρικά χρόνια (περίπου 6.000 - 900 π.Χ.).

Τα ευρήματα, στις δύο από τις 70 προϊστορικές θέσεις, δηλαδή στο χώρο του «Τείχους των Δυμαίων» πλησίον του Αράξου και στο χωριό Συλίβαινα κοντά στο Λάππα του σημερινού Δήμου Λαρισσού, αφορούν τον Αχαϊκό νεολιθικό άνθρωπο.

Τα αρχαιολογικά ευρήματα των υπόλοιπων θέσεων, στο Ελαιοχώρι και στο «Τείχος Δυμαίων» και πάλι, αλλά και στο Αίγιο, στο «Σπήλαιο των Καστριών» του Δήμου Λευκασίου, στις Πόρτες του Δήμου Ωλενίας, στις Καμάρες του Δήμου Ερινεού, στην Αιγείρα του ομώνυμου Δήμου και αλλού, αφορούν την πρωτοελλαδική περίοδο της εποχής του χαλκού (3.000-2.000 π.Χ.), ενώ τη μεσοελλαδική περίοδο (2.000-1.600 π.Χ.) αφορούν τα ευρήματα (και πάλι) στο Ελαιοχώρι και το «Τείχος Δυμαίων», στον Καταρράκτη και στου Μοίραλι του Δήμου Φαρρών, στην Αρραβωνίτσα του Δήμου Ερινεού, στη Συλίβαινα του Δήμου Λαρισσού, στην Πάτρα (συνοικία της Παγώνας) και αλλου.

Τέλος, στη Μυκηναϊκή εποχή αναφέρονται τα αρχαιολογικά ευρήματα σε μια σειρά Αχαϊκών περιοχών, όπως στο Δήμο Μεσσάτιδος (Πετρωτό, Καλλιθέα, Κρήνη), στο Δήμο Ωλενίας (Μιτόπολη, Σπαλιαραίικα), στο Δήμο Πατρέων (Βούντενη, Κλάους, Παγώνα), στα Αγιοβλασίτικα του Δήμου Δύμης, στη Χαλανδρίτσα του Δήμου Φαρρών και αλλού.

 Από τον αρχαίο περιηγητή και συγγραφέα Παυσανία, που επισκέφτηκε την Αχαΐα το 174 μ.Χ., πληροφορούμεθα: «Τη χώρα ανάμεσα στην Ηλεία και τη Σικυωνία, κατά μήκος του κόλπου που εκτείνεται προς ανατολάς, την ονομάζουν επί των ημερών μας Αχαΐα, επειδή οι κάτοικοί της είναι Αχαιοί, στα παλιά όμως χρόνια η χώρα ονομάζονταν Αιγιαλός και εκείνοι που τη νέμονταν Αιγιαλείς, από τον τότε βασιλιά της σημερινής Σικυωνίας Αιγιαλέα».

Ως πρώτοι οικιστές του Αιγιαλού και της Βόρειας Πελοποννήσου εμφανίζονται οι Πελασγοί, κατά την εποχή του χαλκού, περίπου τον 22ο π.Χ. αιώνα.

Τα πελασγικά φύλα, ήρθαν μάλλον από τη Μικρά Ασία και, διά μέσου της Θράκης και της Θεσσαλίας, έφτασαν και αποίκισαν την περιοχή. Η γλώσσα των Πελασγών συνέβαλε τα μέγιστα στη διαμόρφωση της ελληνικής.

teixosdymaion

Τείχος Δυμαίων

Οι λεγόμενοι και Πρωτοέλληνες, υπέταξαν τους αυτόχθονες πληθυσμούς, μετασχηματίζοντας τους οικισμούς τους, ιδρύοντας ταυτόχρονα και νέους. Πιθανολογείται ότι έχτισαν τους οικισμούς: Αιγιαλό, Πάλεια, Λάρισα, Γονόεσσα, Πελλήνη, Αίγειρα, Αιγές, Πειράς, Ευρυτείας, Φελόη, Ρύπες, Βούρα, Αίγιο, Αρόη, Άνθεια, Μεσσάτις, Αργυρά, Βολίνα, Άρβα και άλλους. Την περιοχή της επικράτειάς τους ονόμασαν Αιγιάλεια ή Αιγιαλό ή και Αιγίαλο, ενώ τον εαυτό τους Αιγιαλέους Πελασγούς.

Μετά από περίπου εφτά αιώνων κυριαρχίας των Πελασγών, η περιοχή κατακτήθηκε, γύρω στα 1.406 π.Χ., από τους Ίωνες της Αττικής.

Κατά τα γραφόμενα από τους Ηρόδοτο, Στράβωνα και Παυσανία, φαίνεται ότι οι Ίωνες διαίρεσαν την περιοχή σε 12 μέρη και σε κάθε ένα από αυτά σχημάτισαν μια κωμόπολη.

coin3

Χάλκινο Νόμισμα των Πατρών

Τότε, ο παλαιός Αιγιαλός ή Αιγιάλεια, ονομάστηκε Ιωνία, με πρωτεύουσα την Ελίκη, που καταστράφηκε από το φοβερό σεισμό του 373 π.Χ. Στην ένωση των 12 πόλεων, συμμετείχαν και το Αίγιο, η Πελλήνη, η Υπερησία (που προηγουμένως ονομαζόταν Αιγείρα), οι Αιγές, η Βούρα, οι Φαρρές, η Τρίτεια, οι Ρύπες, ο Ωλενός, η Δύμη (μάλλον η παλαιά Πάλεια) και η Κερύνεια.

Η ανάπτυξη της περιοχής ήταν ταχεία και συνδεδεμένη με τα κέντρα του Μυκηναϊκού Πολιτισμού και ιδιαίτερα με τις Μυκήνες.

Πόλεις - οικισμοί όπως η Ελίκη, το Αίγιο, η Υπερησία, η Πελλήνη και ο Αιγιαλός, αναφέρονται και στον κατάλογο

των πλοίων που έλαβαν μέρος στον Τρωικό Πόλεμο (1.193-1.184 π.Χ.), ενώ η τελική απόφαση, για τον πρώτο μεγάλο πόλεμο στην ιστορία της ανθρωπότητας, το δεκάχρονο και πολυαίμακτο Τρωικό, ελήφθη στο Αίγιο και στο ιερό του Ομαγυρίου Διός, σε σύσκεψη που έγινε υπό την εποπτεία του ίδιου του Αγαμέμνονα.

Δεν πέρασαν, όμως, τριακόσια χρόνια από τον αποικισμό τους και οι Ίωνες βρέθηκαν στο κέντρο ενός ανεμοστρόβιλου που συντάραξε την Πελοπόννησο. Γύρω στα 1.100 π.Χ. οι Δωριείς, κατά τμήματα, επιχείρησαν τη φημισμένη «Κάθοδό» τους, περνώντας από το στενό Ρίου - Αντιρρίου, και εισβάλλοντας από την περιοχή της Κορίνθου. Σε μικρό χρονικό διάστημα, οι Δωριείς έγιναν κυρίαρχοι όλης της Πελοποννήσου, εκτός της χώρας των Ιώνων.

Η αναστάτωση όμως, που προκλήθηκε τότε, δεν άφησε ανεπηρέαστους τους Ίωνες. Γιατί, οι διωγμένοι από τις πατρίδες τους Αχαιοί της Λακεδαίμονας και του Άργους, ζήτησαν και βρήκαν άσυλο στη χώρα των Ιώνων, την οποία όμως, στη συνέχεια και περίπου το 1.088 π.Χ., κατέκτησαν διά των όπλων.

Οι κυρίαρχοι Αχαιοί, μετονόμασαν την περιοχή σε Αχαΐα και φρόντισαν την αμυντική θωράκιση των πόλεων - οικισμών, που κατοίκησαν.

Μετασχημάτισαν τους παλαιούς οικισμούς σε πόλεις, κάθε μία από τις οποίες περιλάμβανε εφτά ή οχτώ δήμους, και ίδρυσαν δύο εντελώς νέες πόλεις: την Πάτρα και το Λεόντιο.

Με τη συνένωση των οικισμών Αρόης, Άνθειας και Μεσσάτιδος, δημιουργήθηκε, με την προτροπή του Πρευγένη και του γιου του Πατρέα - κατά τη μυθολογία - η Πάτρα, στη διοικητική μέριμνα της οποίας ανήκαν και οι πολίχνες Αργυρά, Βολίνα, Άρβα και ίσως η περιοχή της Βούντενης, όπου βρέθηκαν θεμέλια οργανωμένης πόλης. Η ίδρυσή της, θα πρέπει να έγινε το 1.082 π.Χ. ή περί το 1.041 π.Χ.

Οι Αχαιοί διατήρησαν εκτός της Ελίκης, που συνέχισε να είναι πρωτεύουσα πόλη, και τους δύο - διοικητικό και θρησκευτικό - θεσμούς των Ιώνων. Δηλαδή, την ένωση των δώδεκα πόλεων και τον αμφικτυονικό θεσμό, ο οποίος συσπείρωνε όλους τους κατοίκους της χώρας στην Ελίκη για κοινή θυσία στο ιερό του Ελικώνιου Ποσειδώνα.

Αργότερα ο θεσμός της Βασιλείας, έδωσε τη θέση του στη Δημοκρατία. Περί το 800 π.Χ. ανατράπηκε από την εξουσία ο βασιλικός οίκος των Ατρειδών και εγκαθιδρύθηκε η Δημοκρατία των Γαιοκτημόνων, η λεγόμενη και Αριστοκρατία. Τότε περίπου, οι Αχαιοί ίδρυσαν την πρώτη στην ιστορία της ανθρωπότητας ομοσπονδιακή οργάνωση, το θεσμό «Κοινό των Αχαιών» ή τη λεγόμενη και «Α΄ Αχαϊκή Συμπολιτεία».

Αρχική έδρα του «Κοινού των Αχαιών» ήταν η Ελίκη και μετά το Αίγιο, όπου συγκεντρώνονταν οι αντιπρόσωποι των 12 πόλεων, οι οποίοι, μετά τις θυσίες στους θεούς, συσκέπτονταν και «… ξεπερνούσαν τις μεταξύ τους έριδες και ρύθμιζαν τα κοινά συμφέροντά τους …».

Μάλιστα, η σύνεση και η σταθερότητα του «Κοινού των Αχαιών» κατέστησαν το θεσμό υποδειγματικό, στη συνείδηση των υπόλοιπων Ελλήνων, αλλά και των ξένων. Ακόμα και οι Ρωμαίοι, ενδιαφέρθηκαν αφού «η Ρωμαϊκή Σύγκλητος τον 5ο π.Χ. αιώνα έστειλε πρέσβεις στην Ελίκη και πήρε υπόδειγμα δημοκρατικής ομοσπονδίας των πόλεων …».

 

Προστασία, έρευνα και ανάδειξη προϊστορικών εγκαταστάσεων της επαρχίας Πατρών του νομού Αχαΐας


Τείχος Δυμαίων. Αεροφωτογραφία του χώρου από τα βόρεια


Πόρτες. Η περιοχή του τύμβου Γ κατά την έναρξη των εργασιών ανάδειξης (Μάιος 2002)


Πόρτες. Η περιοχή του τύμβου Γ μετά την ολοκλήρωση των εργασιών (Σεπτέμβριος 2006)


Χαλανδρίτσα. Άποψη του δυτικού τομέα κατά την έναρξη των εργασιών ανάδειξης (Δεκέμβριος 2002)

       

 

ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΕΠΑΡΧΙΑΣ ΠΑΤΡΩΝ

Η αρχαιολογική έρευνα των τελευταίων δεκαετιών στην δυτική Αχαΐα έχει προσφέρει σημαντικότατα νέα στοιχεία αναφορικά με την προϊστορική κατοίκηση στην περιοχή, τα οποία ανασυνθέτουν σταδιακά έναν ιδιαίτερο πολιτισμό με έντονα τοπικά στοιχεία που αποτέλεσε ένα ζωντανό κομμάτι του μυκηναϊκού πολιτισμού από την απαρχή του. Οι έρευνες αυτές έχουν φέρει στο φως μια σειρά νέων αρχαιολογικών χώρων, οι οποίοι μαζί με τους ήδη γνωστούς, αποτελούν αντιπροσωπευτικά παραδείγματα εγκαταστάσεων, όπου μπορεί κανείς να προσεγγίσει τα επιμέρους χαρακτηριστικά του προϊστορικού πολιτισμού που αναπτύχθηκε στην περιοχή  της δυτικής Αχαΐας. 
Το φυσικό αντικείμενο του έργου, όπως δηλώνει και ο τίτλος του αφορά στην  «Προστασία, έρευνα και ανάδειξη των προϊστορικών εγκαταστάσεων της επαρχίας Πατρών» και υλοποιείται στον αρχαιολογικό χώρο της Βούντενης Πατρών, στην προϊστορική ακρόπολη του Τείχους Δυμαίων, στα μυκηναϊκά νεκροταφεία στις θέσεις Σπαλιαρέικα Λουσικών, Καλαμάκι Ελαιοχωρίου, Μιτόπολη, Κεφαλόβρυσο Πορτών, Ροδιά Καταρράκτη και καθώς στον μυκηναϊκό οικισμό στη θέση Σταυρός Χαλαδρίτσας.
Οι εργασίες στους προαναφερθέντες χώρους, τόσο λόγω των μεγάλων απαιτούμενων πιστώσεων, όσο και λόγω του διεπιστημονικού χαρακτήρα των παρεμβάσεων, εντάχθηκαν στα προγράμματα του Β΄ και κατόπιν του Γ΄ Κ.Π.Σ. Την εκτέλεση των έργων έχει αναλάβει το Τ.Δ.Π.Ε.Α.Ε., υπό την εποπτεία Επιστημονικής Επιτροπής που συστάθηκε  τον Νοέμβριο του 2000. Η υλοποίηση όλων των έργων γίνεται σύμφωνα με εγκεκριμένες από το Κ.Α.Σ. μελέτες.
Βασικός στόχος αυτής της ένταξης ήταν τόσο η ανάδειξη των αρχαιολογικών χώρων ώστε να καταστούν προσβάσιμοι και αναγνώσιμοι, αλλά και να επιτευχθεί αποτελεσματική προστασία τους, τόσο με την απαλλοτρίωση ιδιοκτησιών, όσο και με την περίφραξη των χώρων και την έρευνα, στερέωση και αναστήλωση των μνημείων (τάφων, οικοδομικών λειψάνων και οχυρώσεων). Επιπλέον, μετά την ολοκλήρωση των εργασιών θα δημιουργηθεί ένα δίκτυο οργανωμένων και επισκέψιμων αρχαιολογικών χώρων που θα καλύπτει ολόκληρη τη δυτική Αχαΐα.

 

«Εργασίες ανάδειξης στις προϊστορικές εγκαταστάσεις της Επαρχίας Πατρών»

 


Οι εργασίες ανάδειξης και ανάπλασης που εκτελέστηκαν στο πλαίσιο του έργου του Τ.Δ.Π.Ε.Α.Ε. στις προϊστορικές εγκαταστάσεις της επαρχίας Πατρών κινήθηκαν σε τρεις βασικούς άξονες : 
α) μέτρα προστασίας των χώρων: απαλλοτριώσεις ιδιοκτησιών, περιφράξεις και εκτεταμένοι καθαρισμοί – αποψιλώσεις. 
β) μέτρα ανάδειξης των χώρων και αναβάθμισης της «αναγνωσιμότητας» των μνημείων τους: δημιουργία προσβάσεων, διαδρομών διακίνησης και σημείων στάσης και θέασης των επισκεπτών εντός αυτών, κατασκευή κτιρίων υποδοχής - εξυπηρέτησης που περιλαμβάνουν φυλάκιο, χώρους υγιεινής και κιόσκι πληροφόρησης, κατασκευή χώρων στάθμευσης, τοποθέτηση πληροφοριακών πινακίδων στα σημαντικότερα μνημεία των τριών αρχαίων πόλεων και
γ) έρευνα και συντήρηση – αναστήλωση των σημαντικότερων μνημείων (οι σχετικές εργασίες περιγράφονται στην επόμενη ενότητα).

«Εργασίες συντήρησης - στερέωσης σε μνημεία των προϊστορικών εγκαταστάσεων της Επαρχίας Πατρών»

Οι σημαντικότερες σε σημασία και έκταση επεμβάσεις στα μνημεία έχουν ως εξής:
 Προϊστορική ακρόπολη Τείχους Δυμαίων: ολοκληρώθηκαν οι εργασίες αποκατάστασης-ανάταξης του νοτιοδυτικού σκέλους της οχύρωσης συμπεριλαμβανομένου και του παρακείμενου μυκηναϊκού πύργου, η στερέωση και συμπλήρωση της τοιχοδομίας του βυζαντινού πύργου και των ετοιμόρροπων τμημάτων κατά μήκος της οχύρωσης, καθώς και οι εργασίες συμπλήρωσης και αρμολόγησης ετοιμόρροπων τμημάτων στην εξωτερική παρειά της οχύρωσης, 
Μυκηναϊκό νεκροταφείο Πορτών: εργασίες συντήρησης, στερέωσης και συμπλήρωσης έγιναν στους περιβόλους και τους κτιστούς τάφους των δύο τύμβων, τους θολωτούς τάφους, ενώ στερεωτικές επεμβάσεις έγιναν στα στατικώς επισφαλή τοιχώματα θαλάμων και δρόμων των θαλαμωτών τάφων.
Μυκηναϊκός οικισμός Χαλανδρίτσας: ολοκληρώθηκε η στερέωση των αποκαλυφθέντων θεμελίων κτιρίων σε όλη την έκταση του οικισμού.
Μυκηναϊκό νεκροταφείο Καταρράκτη: ολοκληρώθηκε η αποκατάσταση – στερέωση πλευρικών τοίχων του στομίου και των υπερθύρων του θολωτού τάφου Β.

«Η επιστημονική έρευνα στο πλαίσιο των εργασιών ανάδειξης των προϊστορικών εγκαταστάσεων της Επαρχίας Πατρών»

Στο πλαίσιο της καλύτερης τεκμηρίωσης των αρχαιολογικών δεδομένων στους υπό ανάδειξη αρχαιολογικούς χώρους υλοποιήθηκε σειρά ερευνητικών δραστηριοτήτων. Τα σημαντικότερα σε σημασία και έκταση νέα στοιχεία έχουν ως εξής:
Μυκηναϊκό νεκροταφείο Βούντενης: Η ανασκαφική έρευνα στο δυτικό – νοτιοδυτικό τμήμα του νεκροταφείου αποκάλυψε συνολικά 30 νέους τάφους που εμπλουτίζουν τις γνώσεις μας σχετικά με τις ταφικές πρακτικές των κατοίκων της Βούντενης και ενισχύουν τα δεδομένα για τη χρήση του νεκροταφείου κατά την υπομυκηναϊκή περίοδο. Η έρευνα στο χώρο του οικισμού, έχει αποκαλύψει σε σημαντική έκταση, θεμέλια των οικιών τόσο του μυκηναϊκού οικισμού, όσο και μεταγενέστερων περιόδων.
Προϊστορική ακρόπολη Τείχους Δυμαίων: Η διενεργηθείσα ανασκαφική έρευνα - εντός και εκτός της οχύρωσης - πιστοποιεί τη συνεχή και εντατική κατοίκηση της θέσης καθ’ όλη τη διάρκεια της μυκηναϊκής περιόδου, ενώ έχουν προέλθει και στοιχεία τόσο για προγενέστερες (ΜΕ και ΠΕ περίοδοι) όσο και μεταγενέστερες (ελληνιστική και βυζαντινή περίοδος) φάσεις κατοίκησης.
Μυκηναϊκό νεκροταφείο Πορτών: ολοκληρώθηκε η ανασκαφή 17 θαλαμωτών τάφων, των περιβόλων των τύμβων Α και Γ και των στομίων των κτιστών θαλαμοειδών τάφων των ίδιων τύμβων. Ερευνήθηκαν ακόμα οι τάφοι τριών ακόμα συστάδων κτιστών θαλαμοειδών τάφων (οι Δ, Ε και ΣΤ) και αποκαλύφθηκε ένας ακόμα θολωτός τάφος (τάφος 2), η έρευνα του οποίου θα αποτελέσει αντικείμενο μελλοντικής έρευνας.

«Εργασίες και τεχνικές αναστήλωσης – στερέωσης – αποκατάστασης της οχύρωσης της προϊστορικής ακρόπολης του Τείχους Δυμαίων»

Τη σημαντικότερη μέχρι σήμερα παρέμβαση σε σχέση με την αποκατάσταση της μορφής και της στατικής επάρκειας της οχύρωσης στην προϊστορική ακρόπολη του Τείχους Δυμαίων αποτέλεσαν οι εργασίες ανάταξης - αποκατάστασης των σημείων στα οποία εντοπίζονταν τα σημαντικότερα προβλήματα ετοιμορροπιών. Οι σχετικές εργασίες χωρίζονται σε τρεις κατηγορίες με γνώμονα την έκταση και τη δυσκολία των παρεμβάσεων:

  • Ανάταξη-αποκατάσταση του νοτιοδυτικού σκέλος της οχύρωσης και στερέωση-αποκατάσταση του παρακείμενου μυκηναϊκού/ βυζαντινού πύργου.

Α) Νοτιοδυτικό σκέλος της οχύρωσης : στατική ενίσχυση της υποθεμελίωσης και του υποκείμενου φυσικού βράχου και ανάταξη των κατακείμενων από την κατάρρευσή τους στο σημείο αυτό ογκολίθων. 
Β) Μυκηναϊκός πύργος: στατική ενίσχυση της θεμελίωσης με χρήση αγκυρίων και ανάταξη ογκολίθων για μερική αποκατάσταση της μορφής του. Βυζαντινός πύργος (υπερκείμενος του μυκηναϊκού): συμπλήρωση της ετοιμόρροπης τοιχοδομίας του.

  • Συμπλήρωση με υφιστάμενο κατά χώραν αρχαίο υλικό μεγάλων χασμάτων κατά μήκος της βόρειας παρειάς του τείχους και ενίσχυσή τους με αγκύρια. 
  • Συμπλήρωση με μικρούς αργούς λίθους και αρμολόγηση με τσιμεντοκονίαμα ασυνεχειών στη δόμηση και μικρών κενών σε όλη την έκταση της βόρειας και δυτικής παρειάς του τείχους.


Χαλανδρίτσα. Άποψη του δυτικού τομέα μετά την ολοκλήρωση των εργασιών (Αύγουστος 2006)


Βούντενη. Το στόμιο και ο θάλαμος του τάφου 71 (Απρίλιος 2007)


Τείχος Δυμαίων. Ανασκαφικές τομές του καννάβου στο δυτικό τμήμα της ακρόπολης


Βούντενη. Ανασκαφικές τομές του καννάβου στον λόφο του οικισμού


Τείχος Δυμαίων. Άποψη του νοτιοδυτικού σκέλους της οχύρωσης πριν τις εργασίες στερέωσης – αποκατάστασης


Τείχος Δυμαίων. Άποψη του νοτιοδυτικού σκέλους της οχύρωσης μετά τις εργασίες στερέωσης – αποκατάστασης (2004-2005)


Τείχος Δυμαίων. Άποψη του μυκηναϊκού και του βυζαντινού πύργου πριν τις εργασίες στερέωσης – αποκατάστασης


Τείχος Δυμαίων. Άποψη του μυκηναϊκού και του βυζαντινού πύργου μετά τις εργασίες στερέωσης – αποκατάστασης (2004-2005)

 ΥΠ. ΠΟ

ΝΟΜ.ΑΧΑΪΑΣ

 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΕΛΛΗΝΩΝ ΔΙΚΤΥΟ

 

Για να δείτε κάποιες σελίδες πρέπει να έχετε τον flash player που μπορείτε να βρείτε πατώντας στο εικονίδιο δίπλα.

Πνευματικά δικαιώματα © 2009

 Συντελεστές  και επικοινωνία μαζί μας

       SiteLock