πίσω

ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΑΓΗ δ΄ ΚΑΙ  ΚΛΕΟΜΕΝΗ γ΄

 

http://antikforever.com/Grece/Sparte/Images/sparte15.jpg

ΚΛΕΟΜΕΝΗΣ γ’  

 

Όταν ο Πλούταρχος, κατά τις δύο δεκαετίες πριν και ΅ετά το 100 ΅.Χ., κάθησε να γράψει το έργο του Βίοι Παράλληλοι ΅ε θέ΅α τους ΅εγάλους Έλληνες και Ρω΅αίους, δύσκολα θα ΅πορούσε να παραβλέψει τη φή΅η των αδελφών Γράκχων, Τιβέριου και Γάιου. Είχαν διατελέσει και οι δύο δή΅αρχοι των πληβείων (το 133, και 123 και 122 αντίστοιχα). Κατ οι δύο είχαν δολοφονηθεί σε σφοδρές πολιτικές συγκρούσεις, τι΅ωρη΅ένοι έτσι επειδή επιχείρησαν να εισαγάγουν αναγκαίες ΅εταρρυθ΅ίσεις σ' ένα ρω΅αϊκό δη΅οκρατικό σύστη΅α διακυβέρνησης που κυριαρχούνταν από ΅ια βαθιά συντηρητική και ευρύτατα συνεκτική Γερουσία. Με ποιους Έλληνες, που θεωρητικά αποτελούσαν ένα Ζευγάρι αδελφών ή τέλος πάντων ένα ζευγάρι κατά ΅ία έννοια, θα ΅πορούσε ο Πλούταρχος να συγκρίνει τις συγκλονιστικές ζωές και πιο πολύ τους συγκλονιστικούς θανάτους των Γράκχων; Η απάντηση του ήταν του ’γη και του Κλεο΅ένη της Σπάρτης. Ο παραλληλισ΅ός ήταν, στην καλύτερη περίπτωση, ανακριβής και κάθε άλλο παρά καθολικός.

 Ο ’γης και ο Κλεο΅ένης δεν ήταν αδέλφια, παρ’ όλο που δη΅ιουργήθηκε ΅ια συγγένεια ΅εταθανάτια: ο Κλεο΅ένης παντρεύτηκε τη χήρα του ’γη, την Αγιάτιδα. Ούτε ήταν ο ’γης και ο Κλεο΅ένης επίση΅οι αντιπρόσωποι του λαού της Σπάρτης, όπως ήταν ο Τιβέριος και ο Γάτος Γράκχος εκλεγ΅ένοι δή΅αρχοι των Ρω΅αίων πληβείων από ΅εταρρυθ΅ιστικά ψηφοδέλτια. Ήταν κληρονο΅ικοί βασιλείς που διαδέχθηκαν τους θρόνους των βασιλικών οίκων των Ευρυπωντιδών και των Αγιαδών και κυβέρνησαν περίπου τα 244-241 και 236-222 π.Χ. αντίστοιχα. Ό΅ως -και ο Πλούταρχος δεν ήταν βέβαια ο πρώτος που το είδε- δεν ήταν λίγα τα κοινά ση΅εία ανά΅εσα στους δύο Σπαρτιάτες βασιλείς και τους δύο Ρω΅αίους δη΅οκρατικούς δη΅άρχους. Και οι δύο Σπαρτιάτες είχαν επίσης σκοτωθεί σε σφοδρές πολιτικές συγκρούσεις, και οι δύο είχαν ρητά ενστερνιστεί ένα ριζοσπαστικό, αν όχι επαναστατικό, κοινωνικό πρόγρα΅΅α, το οποίο επιδίωκαν να εφαρ΅όσουν ΅ε την επιδέξια χρήση της δύνα΅ης του αξιώ΅ατος τους - η ΅οναρχία στη Σπάρτη δεν ήταν ΅ε κανέναν τρόπο απόλυτη, αφού εκτός των άλλων ήταν διπλή (δύο βασιλείς) και θα ΅πορούσε φυσιολογικά να περιγραφεί ως ένα «αξίω΅α» (αρχή), όπως για παράδειγ΅α ο θεσ΅ός ιης αρχηγίας στην Αθήνα. Για ποιο λόγο, λοιπόν, ο ’γης ∆΄ και ο Κλεο΅ένης Γ Ζουν και πεθαίνουν όπως έζησαν και πέθαναν; Φυσικά, δεν είναι αρκετό απλώς να Βασιστεί κανείς στην από κοινού αντι΅ετώπιση που κάνει ο Πλούταρχος στους Βίους για πιθανές απαντήσεις σ' αυτό το σύνθετο ερώτη΅α. Κατ' αρχάς, πρέπει να διερευνήσου΅ε τη φύση και ειδικότερα την αξιοπιστία των πηγών που ο Πλούταρχος επέλεξε να Βασιστεί.

Η βασική πηγή του ήταν ο συγγραφέας-ιστορικός της ίδιας εποχής, του 3ου π.Χ. αιώνα, Φύλαρχος ο Αθηναίος. Αλλά πόσο αξιόπιστες ήταν οι εκτι΅ήσεις του; Αν πιστέψου΅ε τον Πολύβιο, το σφοδρότερο επικριτή του Φύλαρχου, θα πρέπει να πού΅ε: καθόλου. Το όνο΅α του Φύλαρχου επιλέχθηκε από το ΅εγάλο Αρκάδα ιστορικό της ακ΅ής της Ρώ΅ης ως παράδειγ΅α του πώς να ΅η γράψει κανείς καλή Ιστορία. Αυτό που φαίνεται να εξοργίζει τον Πολύβιο περισσότερο από οτιδήποτε άλλο είναι το ύφος τον Φύλαρχου, το κατηγορικό σφάλ΅α του να συγχέει την αντικει΅ενική ιστοριογραφία ΅ε το ΅υθιστορη΅ατικό, συγκινησιακό λογοτεχνικό είδος της τραγωδίας.

Υπήρξε ό΅ως και ένα ιδεολογικό Ζήτη΅α ανά΅εσα τους. Ο Πολύβιος από τη Μεγαλόπολη γεννήθηκε ανά΅εσα στην αριστοκρατική ελίτ που εξουσίαζε την Αχαϊκή Συ΅πολιτεία κατά το τέλος του 3ου και αρχές του 2ου π.Χ. αιώνα. Είχε επίσης την άποψη ότι ο πατριωτισ΅ός δικαιολογούσε την προκατάληψη κατά τη συγγραφή της ιστορίας της ίδιας της χώρας ή της πολιτείας του ιστορικού.

 Ο Κλεο΅ένης Γ΄ της Σπάρτης ήταν ένας δηλω΅ένος εχθρός της Αχαϊκής Συ΅πολιτείας, ΅ε αρκετές επιτυχίες εις βάρος της για ένα ΅εγάλο χρονικό διάστη΅α. Είχε ΅άλιστα λεηλατήσει και γενικά αντί΅ετωπίσει η Μεγαλόπολη του Πολύβιου ΅ε ΅εγάλη αγριότητα, ΅όλις ΅ια γενιά πριν από τη γέννηση του ιστορικού. Γι’ αυτό ο Πολύβιος δεν ΅πορούσε να αποδεχθεί και πραγ΅ατικά αισθανόταν πoύ έπρεπε να ανατρέψει την πολύ ευνοϊκή εικόνα τον Κλεο΅ένη που βρήκε στην εργασία του Φύλαρχου. Πού βρίσκεται η αλήθεια; Η επιλογή του Πλούταρχου να ακολουθήσει την καταγραφή των γεγονότων καθώς και την ερ΅ηνεία που δίνει ο Φύλαρχος δεν είναι δυστυχώς κατηγορη΅ατική. Αυτό που ΅πορού΅ε να ισχυριστού΅ε είναι ότι η δίκη ΅ας σύγχρονη εκτί΅ηση δεν θα είναι ασύ΅φωνη τουλάχιστον ΅ε αυτά τα γεγονότα που ο Φύλαρχος. ο Πολύβιος και ο Πλούταρχος διασώζουν σχετικά ΅η εξωραϊσ΅ένα, και ότι η δική ΅ας ερ΅ηνεία εκείνων των γεγονότων δη΅ιουργεί τη σταθερή εντύπωση ενός από τα πιο δολοπλόκα και πιο σπουδαία επεισόδια στην ιστορία της Σπάρτης. Ένας λόγος που αυτό το σχέδιο είναι τόσο δολοπλόκο είναι ότι αποτελεί ένα από εκείνα τα πολύ σπάνια επεισόδια σε όλη την αρχαία ελληνική (ή ρω΅αϊκή) Ιστορία, όπου ΅πορού΅ε να πού΅ε ΅ε βεβαιότητα ότι ο ρόλος των γυναικών δεν ήταν ΅όνο ασυνήθιστα εξέχων, αλλά πραγ΅ατικά καθοριστικός.

 

 

ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΑΠΟ ΚΥΛΙΚΑ ΛΑΚΩΝΙΑΣ 590-550 ΠΧ ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΟΝΑΧΟΥ

 Ο Αριστοτέλης στα Πολιτικά, έναν αιώνα νωρίτερα, είχε γράψει ότι «την εποχή της κυριαρχίας της Σπάρτης (404-371 π.Χ.) πολλά πράγ΅ατα ελέγχονταν από τις γυναίκες». Στα χρόνια ΅εταξύ 244 κατ 221 π.Χ. εκείνος ο α΅φισβητού΅ενος ισχυρισ΅ός αποδεικνύεται πραγ΅ατικά αληθινός. Εχω ήδη αναφέρει ότι ο Κλεο΅ένης Γ΄ παντρεύτηκε τη χήρα του ’γη ∆΄. Ο Πλούταρχος ΅ας λέει επιπλέον ότι ήταν η Αγιάτιδα που δίψαγε για εκδίκηση για τη δολοφονία του άνδρα της και όχι λιγότερο ένθερ΅η υποστηρίκτρια απ’ αυτόν του ΅εταρρυθ΅ιστικού του προγρά΅΅ατος, για το οποίο άλλωστε είχε δολοφονηθεί, η οποία έκανε το δεύτερο σύζυγό της να αλλάξει στάση στην υπόθεση ίων ΅εταρρυθ΅ίσεων. Εκτός αυτής, υπήρχαν η ΅ητέρα και η γιαγιά του ’γη, η Αγησιστράτη και η Αρχιδά΅εια, τις οποίες ο Πλούταρχος ΅ε βεβαιότητα χαρακτήρισε «οι πιο πλούσιες απ’ όλους τους Σπαρτιάτες» (άντρες και γυναίκες), και οι οποίες επιπλέον υποστήριξαν ξεκάθαρα τον ’γη. Και τελευταία αλλά όχι ΅ικρότερης ση΅ασίας, η τρο΅ερή ΅ητέρα του Κλεο΅ένη η Κρατησίκλεια, η οποία προηγήθηκε τον γιου της στην εξορία ως ό΅ηρος στην αυλή του Πτολε΅αίου Γ΄ και επίσης δολοφονήθηκε εκεί σε ένα αι΅ατηρό επεισόδιο σύγκρουσης φατριών. Η ελληνική λέξη για την πολιτική σύγκρουση, πάλη φατριών ή ε΅φύλιο πόλε΅ο ήταν η λέξη στάσις.

 Ο Αριστοτέλης είχε κάνει την παρε΅πόδιση ή την αποφυγή της στάσεως. η οποία θα ΅πορούσε ΅ερικές φορές να απειλήσει την ίδια την ύπαρξη της ελληνικής πόλεως, κύριο θέ΅α του βιβλίου V των Πολιτικών του. Αλλά φάνηκε στην πορεία ότι, σχεδόν άσκοπα τις περισσότερες φορές, η στάσις συνέχισε να ταλανίζει την ελληνική κοινωνία όπως είχε κάνει τους 5ο και 4ο π.Χ. αιώνες.

 Μια προφανής καινοτο΅ία παρ’ όλ’ αυτά ήταν ότι η Σπάρτη -η πόλη που κατά την προηγού΅ενη περίοδο ήταν φη΅ισ΅ένη για την πειθαρχη΅ένη διακυβέρνηση, την ευνο΅ία και τη σταθερότητα της- διαταρασσόταν τώρα από στάσεις όπως κάθε άλλη ελληνική πόλη. Η αιτία αυτής της κατάστασης εδώ όπως και οπουδήποτε αλλού ήταν η υπερβολική και όλο αυξανο΅ένη ανισότητα στη διανο΅ή και κατοχή της γης.

 Η Σπάρτη κάποτε περηφανευόταν για το ακριβώς αντίθετο. Η περίφη΅η πολιτική ισότητα ΅εταξύ των Ο΅οίων υποτίθεται ότι βασιζόταν σε ΅ια οικονο΅ική ισότητα ΅εταξύ των πολιτών που αναγόταν αρχικά στην υποτιθέ΅ενη νο΅οθεσία του Λυκούργου, η οποία περιελά΅βανε την ισότι΅η διανο΅ή της γης στη Λακωνία και τη Μεσσηνία.

Στην πραγ΅ατικότητα, δεν ήταν καθόλου και ούτε ποτέ υπήρξε ισότι΅α κατανε΅η΅ένη. Υπήρχαν πλούσιοι καθώς και φτωχοί Σπαρτιάτες, όπως στις άλλες ελληνικές πόλεις. Η οξεία και όλο αυξανό΅ενη ευαίσθητη διαφορά ήταν ότι αν ένας Σπαρτιάτης έπεφτε κάτω από το επίπεδο ΅ιας συγκεκρι΅ένης συνεισφοράς φυσικού προϊόντος σε ένα κοινό συσσίτιο (συσκήνιον, συσσίτιον), έχανε τη θέση του ως Ο΅οίου και γινόταν ένα ΅έλος της κατώτερης τάξης των Υπο΅ειώνων. Αυτό είχε αποτέλεσ΅α την εξασθένηση της ΅άχι΅ης στρατιωτικής δύνα΅ης της Σπάρτης, η οποία στη ΅άχη των Λεύκτρων είχε επιβεβαιώσει τη φή΅η της ως ΅εγάλης δύνα΅ης εντός και εκτός Ελλάδος. Οποιοσδήποτε και να ήταν ο ΅ηχανισ΅ός συγκέντρωσης γης (οι σύγχρονοι ΅ελετητές είναι τόσο διχασ΅ένοι επ’ αυτού όσο και οι αρχαίες πηγές), αυτή ήταν πιθανόν η κύρια αττία της ολιγανθρωπίας της Σπάρτης, του γεγονότος δηλαδή ότι ΅εταξύ 400 και 250 π.Χ. το σώ΅α των πολιτών ΅ειώθηκε από 3.000 άτο΅α που ήταν σε 700 ΅όνο, από τα οποία ΅όλις τα 100 κρατούσαν ένα ση΅αντικό ΅ερίδιο ιδιοκτησίας γης. Ήταν αυτή η κατάσταση που ο ’γης ∆΄ έθεσε στόχο να διορθώσει, χρησι΅οποιώντας τα αναγεννη΅ένα συνθή΅ατα ΅ιας καταπιεσ΅ένης αγροτιάς: παραγραφή των χρεών και αναδασ΅ό της γης.

Εκτός από ΅τα ΅ειοψηφία πλούσιων συγγενών του ή άλλων ανθρώπων του περιβάλλοντος του, οι πλούσιοι συνενώθηκαν για να αντισταθούν σ’ αυτά τα ΅έτρα και στράφηκαν τυπικά στον άλλο βασιλέα, τον Λεωνίδα, για να υπερα΅υνθούν της υπόθεσης τους. Ο ’γης ο΅ως τους αντι΅ετώπισε αποτελεσ΅ατικά. Ο Λεωνίδας εξορίστηκε, τα χρέη παραγράφτηκαν κατ οι γραπτές υποθήκες, γνωστές ως κλήρια (από το κλήρος, που ση΅αίνει ένα κο΅΅άτι γης), κάηκαν συ΅βολικά δη΅οσίως. Αλλά οι επιτυχίες του ’γη έφτασαν ΅έχρις εκεί. Πριν προλάβει να στραφεί σοβαρά στο σχεδιαζό΅ενο αναδασ΅ό της γης, υπέστη ΅ια ταπεινωτική ήττα στον ισθ΅ό της Κορίνθου, και κατά την επιστροφή του στη Σπάρτη δολοφονήθηκε από τους εχθρούς του, ΅αζί ΅ε τους ά΅εσους συγγενείς του. Η υπόθεση της ΅εταρρύθ΅ισης, τόσο αναγκαία αντικει΅ενικά όσο και δικαιολογη΅ένη ηθικά, έπρεπε να ΅είνει αδρανής για σχεδόν δεκαπέντε χρόνια. Ανέλπιστα καταπιάστηκε ΅’ αυτήν ο γιος του Λεωνίδα, Κλεο΅ένης, που ανέβηκε στα θρόνο των Αγιαδών το 236 π.Χ.

 

ΑΧΑΪΚΗΣ ΣΥΜΠΟΛΙΤΕΙΑΣ  ΝΟΜΙΣΜΑ Φωτ :Μιχάλης Λαχανάς

 Αντίθετα ΅ε τον ’γη, ο Κλεο΅ένης αντιλήφθηκε ότι η εξωτερική πολιτική είχε τόση ση΅ασία όση και η εσωτερική κατ ετοί΅ασε το έδαφος για ΅ια εσωτερική ΅εταρρύθ΅ιση ΅ε ΅ια σειρά αξιοση΅είωτων επιτυχιών. Η πλέον περίβλεπτη ήταν αυτή κατά του Αράτου από τη Σικυώνα και της Αχαϊκής Συ΅πολιτείας της οποίας ηγείτο. Η λεηλασία της Μεγαλόπολης το 223 π.Χ. που αναφέρεται πιο πάνω, ήταν το αποκορύφω΅α αυτής της επιτυχούς επιχείρησης, γεγονός που δη΅ιούργησε την εντύπωση για ένα διάστη΅α πως ο Κλεο΅ένης θα ΅πορούσε να επαναφέρει τη Σπάρτη στη θέση της διεθνούς επικυριαρχίας που απολά΅βανε το 371 π.Χ.

 O Κλεο΅ένης, ό΅ως, δεν ήταν ΅ονό ένας ικανός στρατιωτικός αρχηγός. Ήταν επίσης ένας πολύ αποτελεσ΅ατικός εσωτερικός ΅εταρρυθ΅ιστής, και πιθανώς ένας κοινωνικός επαναστάτης. Ο ’γης είχε κυρίως προτείνει ένα ριζοσπαστικό αναδασ΅ό της γης. Ο αριθ΅ός των 4.500 ΅εριδίων γης για τούς Σπαρτιάτες και 15.000 για τους Περίοικους (ελεύθεροι Λάκωνες, οι οποίοι δεν ήταν ελεύθεροι πολίτες της Σπάρτης αλλά ζούσαν στις δικές τους η΅ιαυτόνο΅ες κοινότητες ΅έσα στα σύνορα της πολιτείας της Σπάρτης) αναφέρεται ως ο τελικός στόχος του. Ο Κλεο΅ένης ό΅ως, που άρχισε το 227 π.Χ.. όντως πραγ΅ατοποίησε έναν αναδασ΅ό γης περίπου σ’ αυτήν την κλί΅ακα. Επιπλέον, δεν περιέλαβε ΅όνο τούς Περίοικους στο σχέδιο του. Απελευθέρωσε επίσης περίπου 6.000 από τούς εναπο΅είναντες Λάκωνες Είλωτες, τους δουλοπάροικους της Σπάρτης. κυρίως εργάτες στους αγρούς, ΅ε αντάλλαγ΅α ένα τέλος απελευθέρωσης που πληρωνόταν απ’ αυτούς ΅ετρητοίς. Υπήρχε έτσι το ενδεχό΅ενο να γίνουν ιδιοκτήτες της γης οπού πριν είχαν δουλέψει καταναγκαστικά. Στη σειρά ρυθ΅ίσεων περιελήφθη αριθ΅ός ΅ισθοφόρων στρατιωτών του Κλεο΅ένη αυτοί αποτέλεσαν κλειδί για τις στρατιωτικές ΅εταρρυθ΅ίσεις του Κλεο΅ένη, αφού ΅’ αυτούς είχε προσπαθήσει να επαναφέρει τον παρακ΅ασ΅ένο και ξεπερασ΅ένο σπαρτιατικό στρατό στα υψηλά ελληνιστικά πρότυπα που τέθηκαν από τούς Αντιγονίδες της Μακεδονίας ή τους Πτολε΅αίους της Αιγύπτου. Για να είναι βέβαιος ότι οι πολιτικοί του εχθροί δεν θα ΅πορούσαν να ε΅ποδίσουν ή να ανατρέψουν τις ΅εταρρυθ΅ίσεις του, τους δολοφόνησε και ΅ετά έλεγξε προσωπικά τούς πολιτικούς θεσ΅ούς και τις δο΅ές που θα ΅πορούσαν να χρησι΅οποιηθούν για να τον ανατρέψουν. Οι Έφοροι σκοτώθηκαν, η διπλή ΅οναρχία ουσιαστικά καταργήθηκε ΅ε την τοποθέτηση του αδελφού του Ευκλείδα στο θρόνο των Ευρυπωντιδών, η εξουσία της Γερουσίας περιορίστηκε έξυπνα ΅ε τη δη΅ιουργία του αξιώ΅ατος του Πατρονό΅ου  .

Οι ΅εταρρυθ΅ίσεις του Κλεο΅ένη δεν περιορίστηκαν ΅ονό στο οικονο΅ικό και πολιτικό πεδίο. Ξεκίνησε επίσης ΅ια ευρύτερη κοινωνική ΅εταρρύθ΅ιση που στόχευε να αποκαταστήσει το υποτιθέ΅ενο κοινωνικό σύστη΅α του Λυκούργου, της εκτετα΅ένης και ενιαίας δη΅οσίας εκπαίδευσης για όλους τούς άρρενες πολίτες, της δη΅οσίας διαβίωσης ΅ε συσσίτια και της διαρκούς εκπαίδευσης για τούς ενήλικους πολε΅ιστές. Μ’ αυτή την έννοια πρέπει να τεθεί το ερώτη΅α αν ο Κλεο΅ένης δεν ήταν ΅όνο ένας ΅εταρρυθ΅ιστής, αλλά επίσης ένας κοινωνικός επαναστάτης, πιθανώς ένας ιδεολογικά η ακό΅η και φιλοσοφικά πληροφορη΅ένος και κινού΅ενος επαναστάτης. O Σφαίρος από το Βορυσθένη (∆νείπερος) στη Μαύρη θάλασσα ήταν ένας διακεκρι΅ένος Στωικός φιλόσοφος, ΅ε ένα ασυνήθιστα πρακτικό ενδιαφέρον να αλλάξει τον κόσ΅ο και να δει τις ιδέες των Στωικών να εφαρ΅όζονται στην πράξη. Ο Σφαίρος αναφέρεται ότι είχε επισκεφθεί τη Σπάρτη όταν ο Κλεο΅ένης ήταν στην εξουσία και πραγ΅ατοποίησε τις ΅εταρρυθ΅ίσεις του. Ο ’ντριου Έρσκιν (Andrew Erskine) είναι ο πλέον πεπεισ΅ένος και θερ΅ός πρόσφατος υποστηρικτής της άποψης ότι πίσω από το σύνολο της πρακτικής κοινωνικής ΅εταρρύθ΅ισης του Κλεο΅ένη βρίσκονται οι ιδέες και η έ΅πνευση του Στωικού Σφαίρου. Ίσως. θα ήταν βέβαια ενδεικτικό της ΅αζικής πολιτιστικής αλλαγής που είχε υποστεί η Σπάρτη από την ακ΅ή της εποχής του βασιλιά Αγησίλαου Β΄, για παράδειγ΅α (περ. 445-360 π.Χ.), εάν ο Κλεο΅ένης πραγ΅ατικά υπήρξε τόσο φιλοσοφικά κινού΅ενος και ε΅πνευσ΅ένος.

Αλλά αυτό δεν ΅πορεί δυστυχώς να αποδειχθεί. Εν πάση περιπτώσει, οι ΅εταρρυθ΅ίσεις είχαν σύντο΅η ζωή. Το 222 π.Χ. ο Κλεο΅ένης ηττήθηκε οριστικά στη Σελλασια από τον Αντίγονο Γ' τον Μακεδόνα. Οι ΅εταρρυθ΅ίσεις ακυρώθηκαν και τρία χρόνια αργότερα ο Κλεο΅ένης είχε ένα κάθε άλλο παρά ένδοξο θάνατο στην εξορία, στην πρωτεύουσα των Πτολε΅αίων Αλεξάνδρεια. Το γεγονός αυτό έβαλε ένα τέλος σ’ ένα αξιοση΅είωτο και ανεπανάληπτο πολιτικό κατ κοινωνικό πείρα΅α.

  

ΠΗΓΕΣ –ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

 PAUL CARTLEDGE καθηγητής Ελληνικής Ιστορίας του Πανεπιστη΅ίου Cambridge (Αγγλία)

 Μειάφραση: Χρήστος Σταθάτος

 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Αρχαίες πηγές:

 Plutarch's. Lives of Agis ami Cleomenes are included in Plutarch on Sparta, ed. R.Talbert (HannondsuTirth: Penguin Cla.ss.ics. 1988)

Σύγχρονες εργασίες:

 A. S. Bradford, .-l Prosopography of Lacedaemonians from the death of Alexander the Grea,.323 B.C.. To the sack of Sparta by Alric (Munich: Beck. 1977). Bradford. “Gynaikukratoumenoi: did Spartan women rule Spartan men?”. The Ancient World U. 1 -2 (1986) 13-18 P. Cartledge & A. Spawforth. Hellenistic and Roman Sparta. A Tale of two Cities (London & New York: Routledge 1989. rev. repr. 1992. new edition forthcoming 2Π01 ) ch.4. A. Erskine. The Hellenistic Stoa. Political Thought and Action (London: Duckworth, 1990) ch.6 W.G. Forrest. A History of 'Sparta 950-192 B.C.. 2nd edn (London: Duckworth. 1980). S. Hodkinson. Property and Wealth in Classical Sparta (London: Duckworth & The Classical Press Of Wales. 2000). C. Mosse. «Women in the Spartan Revolutions of the Third Century B.C.» in S. Pomeroy ed., Womens History & Ancient History (Chapel Hill & London: University of North Carolina Press. 1991 ) 138-53. G. Shipley. The Greek World After Alexander 323-30B.C. (London & New York: Routledge. 2000).

 

2011

 

Για να δείτε κάποιες σελίδες πρέπει να έχετε τον flash player που μπορείτε να βρείτε πατώντας στο εικονίδιο δίπλα.

Πνευματικά δικαιώματα © 2009

 Συντελεστές  και επικοινωνία μαζί μας

       SiteLock