πίσω

Η ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΑΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ

 Η Σπάρτη ήταν ΅ία ΅εγάλη πόλη λόγω της έκτασης της επικράτειάς της, όχι ό΅ως και από τον πληθυσ΅ό των πολιτών της, ο οποίος άλλωστε ΅ειωνόταν διαρκώς κατά την κλασική περίοδο. Οι Λακεδαι΅όνιοι στρατιώτες φη΅ίζονταν ως oι καλύτεροι, ωστόσο ο αριθ΅ός τους ήταν σχετικά ΅ικρός και η Σπάρτη δεν θα ΅πορούσε να διαδρα΅ατίσει το ρόλο της στον τότε ελληνικό κόσ΅ο, αν δεν είχε επιτύχει να οργανώσει προς όφελος της το ΅εγαλύτερο ΅έρος της Πελοποννήσου.

  Με τις σύ΅΅αχες πόλεις, σχη΅άτισε τον 5ο αιώνα π.Χ. αυτό που σή΅ερα αποκαλού΅ε Πελοποννησιακή Συ΅΅αχία και που απλά οι Έλληνες ονό΅αζαν «Οι Πελοποννήσιοι» ή «Οι Λακεδαι΅όνιοι και οι Σύ΅΅αχοί τους». ’λλωστε δεν επρόκειτο ΅όνο για αριθ΅ητικό ζήτη΅α - οι σύ΅΅αχοι συνεισέφεραν στους Σπαρτιάτες ένα ση΅αντικό στοιχείο ισχύος στον ελληνικό κόσ΅ο, τη ναυτική δύνα΅η. ∆ιαφορετικά πώς θα ΅πορούσε να συσταθεί αυτή η ισχυρή δο΅ή; Η πρώτη φροντίδα των Σπαρτιατών ποτέ δεν ήταν το κτίσι΅ο ΅ιας αυτοκρατορίας, αλλά η διαφύλαξη της ασφάλειας τους. Αυτό αποτελεί την πρώτη προτεραιότητα για κάθε ελληνική πόλη, όπου ο κάθε γείτονας είναι εν δυνά΅ει εχθρός. Και η Σπάρτη είχε στην Πελοπόννησο, από τον 8ο αιώνα π.Χ., ΅ία ανταγωνιστική δύνα΅η, ένα αδελφό εχθρό, το Αργός. Όσο ΅ακριά κι αν ανατρέξου΅ε στην Ιστορία (και ακό΅η παραπέρα), οι σχέσεις ΅εταξύ των δύο πόλεων ήταν τετα΅ένες. Αρχικά πολε΅ούσαν για ΅ια ό΅ορη περιοχή, τη Θυρεάτιδα. Αυτού του είδους οι πόλε΅οι παρουσιάζουν ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. ∆ιακυβεύουν για ένα πολύ ΅ικρό έδαφος, που δεν αποτελεί τόπο-πέρασ΅α και ΅ολονότι επίπεδο, δεν προσφέρει πραγ΅ατικό οικονο΅ικό ενδιαφέρον- είναι πόλε΅οι που διέπονται από κανόνες που σκοπό έχουν να περιορίσουν την ε΅βέλεια τους και τις συνέπειες τους, συνδέονται δε ΅ε ΅ία κοινή λατρεία, αυτή του Πυθίου Απόλλωνα. Τελικά ε΅φανίζονται σαν δια΅άχη ΅ε σειρά επεισοδίων. Αναφέρεται για παράδειγ΅α η ήττα των Σπαρτιατών στη ΅άχη των Υσιών το 669 π.Χ. Το γνωστότερο επεισόδιο (χάρη στον Ηρόδοτο, Ι, 82) συνέβη γύρω στο 545 π.Χ., ονο΅άζεται «η ΅άχη των πρωταθλητών», επειδή κατόπιν συ΅φωνίας οι δύο πόλεις «παραδόθηκαν» σε 300 πολε΅ιστές η κάθε ΅ία και την τελική νίκη πήρε ένας υπέροχος πολε΅ιστής. Καταλαβαίνει κανείς ότι η αφήγηση αυτή βρίσκεται τουλάχιστον στα όρια του ΅ύθου. ’λλοι πόλε΅οι ΅εταξύ Σπάρτης και Αργούς αποτελούν περισσότερο συνηθισ΅ένα πρότυπα. Στην αρχή του δεύτερου ΅ισού του 8ου αιώνα π.Χ., οι Σπαρτιάτες, καθοδηγού΅ενοι από τον Νίκανδρο, εισέβαλαν στην Αργολίδα, ΅ε συνέπεια την καταστροφή της Ασίνης που τους είχε βοηθήσει· η ανασκαφή της Ασίνης έφερε στο φως την πραγ΅ατική έκταση αυτής της καταστροφής, που η κερα΅ική της τη χρονολογεί γύρω στο 720 π.Χ.· ΅ε τη σειρά τους οι Αργείοι βοήθησαν τους Μεσσήνιους να εξεγερθούν στο δεύτερο ΅ισό του 7ου αιώνα π.Χ. Η ένταση ανά΅εσα στο Αργός και τη Σπάρτη φαίνεται να είναι η γρα΅΅ή του πυρός της Ιστορίας της Πελοποννήσου την αρχαϊκή εποχή. Τον 6ο αιώνα, η Σπάρτη απέκτησε άλλη ΅ία ισχυρή αντίπαλο, την Τεγέα, τη βασικότερη και νοτιότερη των αρκαδικών πόλεων. Ο Ηρόδοτος (Ι, 65-69) αφηγείται την παρακάτω ιστορία: σε πρώτη φάση, οι Σπαρτιάτες - η πρόθεση τους ήταν να κατακτήσουν την εύφορη κοιλάδα της Τεγέας - ΅ειονεκτούσαν («ο πόλε΅ος των Πεδών» το 550 π.Χ. περίπου).

 

  Στη συνέχεια, αφού κατόρθωσαν ΅ε δόλο να επανακτήσουν τα οστά του Ορέστη, ήταν οι νικητές. Στο ΅εταξύ είχαν αλλάξει σχέδια και αρκέσθηκαν να συνάψουν συ΅΅αχία ΅ε την Τεγέα, που τους έδινε κάποια πλεονεκτή΅ατα. Γιατί αυτή η αλλαγή στάσης; Χωρίς α΅φιβολία η Σπάρτη κατάλαβε on δεν είχε τα ΅έσα να κατακτήσει πόλεις τόσο απο΅ακρυσ΅ένες και τόσο ση΅αντικές και ότι ήταν καλύτερα να τις κάνει συ΅΅άχους. Η υπόλοιπη Αρκαδία, ιδιαίτερα ο Ορχο΅ενός και η Μαντινεία, ακολούθησε το παράδειγ΅α της Τεγέας· ύστερα ήρθε η σειρά της Φλειούς, που η πίστη της σε όλο το χρονικό ορίζοντα της Ιστορίας 8α παρα΅είνει παραδειγ΅ατική. Η Εληά αντιπροσωπεύει το ΅όνο προς τα βορειοδυτικά προπύργιο της Σπάρτης. Ακολούθως θα πάρει ένα ση΅αντικό προβάδισ΅α έναντι του Αργούς, συνάπτοντας συ΅΅αχίες ΅ε τις πόλεις ’κτιον, Tpoiznva, Ερ΅ιόνη και Επίδαυρο, που όντας φιλικές προς ΅ία ΅εγάλη, ΅ακρινή δύνα΅η, προστατεύονταν από τις επίβουλες της επικίνδυνης γείτονας. ∆ιαπιστώνου΅ε ότι :ο 525 π.Χ. η Κόρινθος είχε ήδη προσχωρήσει στη Σπαρτιατική Συ΅΅αχία, σε άγνωστο χρόνο και η Σικυώνα τη ΅ι΅ήθηκε. Από δυσπιστία προς την Αθήνα και η Αίγινα προσχώρησε, όπως επίσης τα Μέγαρα. πιθανόν κατά το τέλος του 6ου αιώνα π.Χ.· πρόκειται για τις ΅οναδικές επεκτάσεις της Συ΅΅αχίας εκτός της Πελοποννήσου. Σε ΅ισό αιώνα, η Σπάρτη, αρπάζοντας κάθε ευκαιρία, είχε πραγ΅ατοποιήσει ΅ε αυτόν τον τρόπο τη συγκρότηση εκείνη που την καθιστούσε τη ΅εγαλύτερη δύνα΅η σε στεριά και θάλασσα του ελληνικού κόσ΅ου. Και αυτό χωρίς να δώσει ούτε ΅ία ΅άχη, ΅έσα από σειρά συ΅΅αχιών, συ΅φωνη΅ένων η ΅ία ΅ετά την άλλη.

Με το ξέσπασ΅α των Πελοποννησιακοί πολέ΅ων, το συ΅΅αχικό αυτό σύστη΅α πήρε την οριστική ΅ορφή του, ΅ιας πραγ΅ατικής ο΅οσπονδίας, ΅ε αρκετά καλά σχεδιασ΅ένους κεντρικούς θεσ΅ούς. Η Σπάρτη αποτελεί την ηγέτιδα δύνα΅η, έχει την πρωτοβουλία κατ την ευθύνη της διοίκησης, χωρίς ωστόσο να ασκεί απόλυτη εξουσία. Η δο΅ή είναι δικέφαλη. Από τη ΅ία υπάρχει το Συ΅βούλιο των Συ΅΅άχων, όπου κάθε πόλη-΅έλος έχει έναν αντιπρόσωπο ( η Σπάρτη όπως οι άλλες) και αποφασίζει κατά πλειοψηφία. Έτσι η Σπάρτη είναι δυνατόν να ΅ειοψηφήσει, η απόφαση ό΅ως δεν ΅πορεί να της επιβληθεί. Πράγ΅ατι, η άλλη αρχή είναι η Συνέλευση των πολιτών της Σπάρτης, η οποία επίσης είναι κυρίαρχη. Γενικά, η Σπάρτη έχει την πρωτοβουλία και αφού ψηφίσει, για παράδειγ΅α, πόλε΅ο ενάντια σε κάποιον, προτείνει αυτή την απόφαση της στο Συ΅βούλιο των Συ΅΅άχων, το οποίο ΅πορεί να την αποδεχθεί η να την αρνηθεί.

Το 431 π.Χ. συνέβη το ακριβώς αντίθετο: οι Σύ΅΅αχοι πρότειναν στη Συνέλευση της Σπάρτης να αποφασίσει τον πόλε΅ο ενάντια στην Αθήνα· τότε η κατάσταση ήταν ιδιαίτερη καθώς οι Σύ΅΅αχοι ήθελαν τον πόλε΅ο πολύ περισσότερο από τη Σπάρτη. Η Συ΅΅αχία δεν λειτουργούσε κατ' αυτόν τον τρόπο τον 6ο αιώνα π.Χ. Εκείνη την εποχή, η Σπάρτη αποφάσιζε ΅όνη: η συ΅΅αχία ΅ε τον Κροίσο, οι διαδοχικές εκστρατείες κατά της Αθήνας (του Αγχί΅ολου πιθανά το 512/1, του Κλεο΅ένη το 511/10, το 508/7 κατ το 507/6) και ο πόλε΅ος εναντίον του ’ργους (΅άχης της Σηπείας) κατά τα τελευταία χρόνια του αιώνα, αποτελούσαν αποκλειστικά δική της πρωτοβουλία. Η ΅οναδική σύσκεψη των Συ΅΅άχων πραγ΅ατοποιήθηκε στη Σπάρτη, σε άγνωστη χρονολογία (ίσως το 505-504) εν όψει ΅ιας εκστρατείας κατά της Αθήνας, πρόταση που αρνήθηκαν. Αυτό διηγείται ο Ηρόδοτος (5, 90-93), αλλά το σπάνιο αυτό χαρακτηριστικό του επεισοδίου κάνει σή΅ερα πολλούς ιστορικούς να α΅φιβάλλουν για το αν είναι αληθινό: ο Ηρόδοτος φαίνεται να φαντάστηκε αυτή τη συνέλευση σαν ΅ια ευκαιρία να φέρει στο προσκήνιο το ζήτη΅α της τυραννίας, κάτι λιγότερο φανταστικό από το ζήτη΅α των Περσών ευγενών αναφορικά ΅ε τα πολιτικά καθεστώτα (3, 80-82). Πιστεύου΅ε ότι ΅άλλον κατά τη διάρκεια του 5ου αιώνα π.Χ., ίσως την επο΅ένη των Μηδικών πολέ΅ων, η Πελοποννησιακή Συ΅΅αχία θέσπισε διαδικασίες που βλέπου΅ε στον Θουκυδίδη να εφαρ΅όζονται.

  

του JEAN DUCAT ο΅ότι΅ου καθηγητή Αρχαίας Ιστορίας του Πανεπιστη΅ίου Νικαίας (Γαλλία)

Μετάφραση: Γιώργος Γεωργα΅λής

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

L. Moretti. Ricerche sulle leghe greche (1962). G. L. Cawkwell, «Sparte and her Allies in the VIth Century». Classical Quarterly 43 (1993), σελ. 364-376.

Από το 556/5 π.Χ. οι Λακεδαιμόνιοι ξεκινούν την πολιτική σύναψης συμμαχιών με άλλες πόλεις της Πελοποννήσου.

Η πρώτη συμμαχία έγινε με την Τεγέα. Οι Τεγεάτες δεσμεύθηκαν να διώξουν τους Μασσήνιους που είχαν καταφύγει στην πόλη και την περιοχή τους και να ακολουθούν τον στρατό της Σπάρτης στις πολεμικές του επιχειρήσεις. Στη συνέχεια συμμάχησαν με τη Σικυώνα, τον Φλιούντα, την Κόρινθο και την Αμπρακία. Αργότερα προστίθενται στη συμμαχία τα Μέγαρα, η Αίγινα, η Τροιζήνα, η Επίδαυρος και η Ερμιόνη. Εκτός της συμμαχίας έμειναν το ’ργος και η Αχαΐα.

Η Πελοποννησιακή συμμαχία έχει πάρει τον πλήρη σχημαστισμό της γύρω στα 510 π.Χ. Η συμμαχία διοικείται από συμβούλιο αντιπροσώπων των συμμαχικών πόλεων, που συνέρχεται στη Σπάρτη όταν το απαιτήσουν οι περιστάσεις. Οι αντιπρόσωποι είναι εφοδιασμένοι με δεσμευτική εντολή. Συνεδριάζουν υπό την προεδρία των εφόρων. Κάθε πόλη, όποια κι αν είναι η σημασία της, διαθέτει μία ψήφο.

  

2011

 

Για να δείτε κάποιες σελίδες πρέπει να έχετε τον flash player που μπορείτε να βρείτε πατώντας στο εικονίδιο δίπλα.

Πνευματικά δικαιώματα © 2009

 Συντελεστές  και επικοινωνία μαζί μας

       SiteLock