πίσω

http://www.spartans.gr/spartiatika_ethima.jpg

http://www.spartans.gr/GREEKROW.GIF

 

 

Σε αυτό το αφιέρωμα στην Λακωνική Πολιτεία, κρίναμε απαραίτητο να παραθέσουμε τα σημαντικότερα ήθη των Λακεδαιμονίων, θέλοντας να ρίξουμε φως σε ορισμένες σημαντικές πτυχές των Λακωνικών παραδόσεων.  Συστατικό στοιχείο της ζωής της Σπαρτιατικής κοινωνίας, υπήρξε η λιτότητα.

 Χαρακτηριστικό γνώρισμα αυτής, αποτελούσαν τα φιδίτια ή συσσίτια. Επρόκειτο για κοινά γεύματα που κατ' ουσία αποτελούσαν συνεστιάσεις στρατοπέδου, ένας θεσμός πολιτικοστρατιωτικός ο οποίος στόχευε στην τόνωση των δεσμών μεταξύ των Λακώνων. Ο λιτός βίος, σφυρηλάτησε το σωματικό αλλά πρώτιστα το ψυχικό σθένος των Σπαρτιατών, επιτυγχάνοντας τη σκληραγώγησή τους. 

Ο ΛΥΚΟΥΡΓΟΣ ΠΑΡΑΔΙΔΕΙ ΤΟΥΣ ΝΟΜΟΥΣ ΣΤΟΥΣ ΣΠΑΡΤΙΑΤΕΣ

Σύμφωνα με τον Πλούταρχο (Λυκούργος, 12. 3) τα κοινά γεύματα επιβάρυναν έκαστο των πολιτών, στη δωρική δε διάλεκτο ονομάζονταν "ανδρεία" διότι απευθύνονταν αποκλειστικά στον ελεύθερο άρρενα πληθυσμό. Τα συσσίτια διεξάγονταν με την προσφορά του "μέλανος ζωμού",  η δε συμμετοχή τους σ' αυτά ήταν απαραίτητη προϋπόθεση για την απονομή σε έναν Λάκωνα πολιτικών δικαιωμάτων, όπως θα δούμε και παρακάτω. Η λιτότητα ήταν ένα στοιχείο σύμφυτο προς τους Δωριείς, η οποία κυριαρχούσε σε όλες ανεξαιρέτως τις εκφάνσεις του δημόσιου αλλά και του ιδιωτικού βίου των Λακεδαιμονίων. Οι κατοικίες των Λακώνων ήταν λιτές, καθώς κατασκευάζονταν με ένα μόνο πέλεκυ και ένα πριόνι. Η χλιδή ήταν άγνωστη στη σπαρτιατική κοινωνία και ως εκ τούτου δεν υφίστατο και διαφθορά. Οι γυναίκες δεν επιτρεπόταν να έχουν κοσμήματα, ενώ επίσης η κραιπάλη αποτελούσε φαινόμενο ενάντιο προς τα λακωνικά ήθη.  Εν γένει οι Λάκωνες ήταν λιτοί, τόσο στη ζωή όσο και στον θάνατο. Οι νεκροί θάβονταν μέσα στην πόλη, αλλά η επίδειξη υπέρμετρης λύπης και οιμωγών, δεν ήταν επιτρεπτή. Ο νεκρός θαβόταν τυλιγμένος σε έναν κόκκινο μανδύα, με λίγα φύλλα ελιάς, χωρίς συνοδεία άλλων αντικειμένων. Οι ιερείς και οι ιέρειες που σκοτώνονταν κατά την διάρκεια πολέμου, δικαιούνταν την αναγραφή των ονομάτων τους επί των μνημάτων. Μοναδική εξαίρεση γινόταν για τους βασιλείς, οι οποίοι κηδεύονταν με τιμές ηρώων, εν μέσω υπερβολικού πένθους.  Η αποστολή του ανδρός στην Λακωνική Πολιτεία ήταν να εκπαιδευθεί κατά τρόπο ώστε να γίνει ένας καλός στρατιώτης, της δε γυναίκας να ανταποκριθεί στον φυσικό της προορισμό, εκπληρώνοντας τα καθήκοντα της καλής μητέρας, της τροφού νέων οι οποίοι θα αναδεικνύονταν σε καλούς και σε άξιους στρατιώτες. Βασική αντίληψη των Λακεδαιμονίων ήταν ότι ο Σπαρτιάτης ανήκει στην Πολιτεία, η οποία και είναι υπεύθυνη για την διαπαιδαγώγηση και εν γένει για την εκπαίδευσή του.

 

 

 

Η ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΤΗΣ ΣΠΑΡΤΗΣ

Ο Νόμος στην Αρχαία Σπάρτη, ίσταται υπεράνω όλων, προσδιορίζοντας με σαφήνεια τα καθήκοντα, τις υποχρεώσεις αλλά και τα δικαιώματα των Λακεδαιμονίων. Η αυστηρότητα των Νόμων εναρμονίζεται προς το λιτό και αυστηρό πρότυπο ζωής το οποίο η Λακωνική Πολιτεία εμφορεί στα μέλη της, διαμορφώνοντας μία κοινωνία υποδειγματικών πολιτών και συνάμα αφοσιωμένων στρατιωτών.  Η σπαρτιατική νομοθεσία εδράζεται στους κανόνες του Λυκούργου, ο οποίος, σύμφωνα με τον Αριστοτέλη ( «Απολογία» Fr 533 και «Πολιτικά» 1270 b) έζησε και νομοθέτησε κατά την περίοδο τελέσεως της πρώτης Ολυμπιάδας (777 π.Χ.). Από κοινού με τους βασιλείς Ίφιτο των Ηλείων και Κλεισθένη των Πισατών, ο Λυκούργος καθιερώνει την Ολυμπιακή εκεχειρία, την κατάπαυση δηλαδή των εχθροπραξιών, κατά τη διάρκεια των Ολυμπιακών Αγώνων. Σύμφωνα με την παράδοση, ο Λυκούργος δεν ήταν ένας απλός άνθρωπος, αλλά μία Θεϊκή μορφή, ενώ κατ' άλλους αποτελούσε διαβιβαστή των Θεϊκών εντολών.  Κατά τον Πίνδαρο (514-438), οι Νόμοι της Σπάρτης δόθηκαν στον Λυκούργο από τον Πύθιο Απόλλωνα. Σχετική προς αυτή την παράδοση, αποτελεί η ρήση του δελφικού μαντείου "Θεοφιλής και Θεός μάλλον ή άνθρωπος" αποδίδοντας την κυρίαρχη αντίληψη περί του Λυκούργου. 

Το νομοθετικό έργο που εισήγαγε, οδήγησε την Σπάρτη στην Ευνομία, γι' αυτό και οι συμπολίτες του τον τίμησαν δεόντως, ανεγείροντας του μάλιστα και Ναό ("τω δε Λυκούργω τελευτήσαντι ιερόν εισάμενοι σέβονται μεγάλως"). Οι ημέρες αποδόσεως τιμών προς τον Λυκούργο ονομάσθηκαν "Λυκουργίδες". Κυρίαρχο γνώρισμα του νομοθετικού έργου του, είναι ότι δεν εισήγαγε στην πόλη πληθώρα νόμων, αλλά θεσμών, με το σκεπτικό ότι οι νόμοι είναι ευμετάβλητοι, ενώ οι θεσμοί, συνιστώντας παραδόσεις, θα αποτελέσουν συνήθειες που θα καταστούν σύμφυτες προς τη ζωή των Λακώνων και θα εδραιωθούν αιώνια. Στα νομοθετήματά του εντάσσεται ο αναδασμός της γης καθώς και η κατάργηση των χρυσών και αργυρών νομισμάτων, έχοντας επίγνωση του γεγονότος ότι αυτά αποτελούν αντικείμενο διενέξεων, καθώς και ότι ο πολύς πλούτος και η υπερβολική φτώχεια, αποτελούν το μέγιστο των νοσημάτων μίας Πολιτείας. Πραγματικά, η αντίληψη αυτή του Λυκούργου δικαιώθηκε από το γεγονός ότι μόλις ο Λύσανδρος απεκατέστησε την χρήση των πολυτίμων μετάλλων, το μεγαλείο της Σπάρτης σαρώθηκε, καθώς κυριάρχησε πλέον η απληστία και συνακόλουθα η διαφθορά. Η όλη φιλοσοφία του αποσκοπούσε να καταστήσει τη Σπάρτη πεδίο εφαρμογής μίας αντιλήψεως στη φύση της απλής, αλλά πρακτικής.

ΠΟΛΙΤΕΣ

ΣΠΑΡΤΙΑΤΙΚΟ ΝΟΜΙΣΜΑ ΜΕ ΤΗΝ ΜΑΧΗ ΤΩΝ ΘΕΡΜΟΠΥΛΩΝ

Οι Λάκωνες που έφεραν την ιδιότητα του πολίτη, κατοικούσαν σε πέντε κώμες, οι οποίες συγκροτούσαν την Λακωνική Πολιτεία: Αμύκλαι, Κόνουρα, Λίμναι, Μεσόα και Πιτάνα. Ο υπόλοιπος πληθυσμός ήταν κατανεμημένος σε εκατό "πολίσματα", αποτελώντας τους περιοίκους.  Οι Λάκωνες δεν επιδίδονταν σε αγροτικές και γενικότερα σε βιοποριστικές εργασίες, αλλά γυμνάζονταν ώστε να βρίσκονται σε ετοιμοπόλεμη κατάσταση. Ενίοτε, όπως βεβαιώνει ο Ξενοφών («Ελληνικά» 6.5.28), η Πολιτεία ανακήρυσσε ελεύθερο έναν είλωτα, όταν αυτός είχε πολεμήσει για τους σκοπούς της Σπάρτης και είχε επιδείξει στο πεδίο της μάχης γενναιότητα.

Στη Λακωνική Πολιτεία, προέχει το θάρρος και η Τιμή.  Η απονομή των πολιτικών δικαιωμάτων σε έναν Σπαρτιάτη δεν γίνεται αυτοδικαίως. Αντίθετα, πρέπει ο Σπαρτιάτης να αποδείξει με το ήθος και τη γενικότερη στάση ζωής του ότι είναι άξιος να τα κατέχει. Για την απόκτηση των δικαιωμάτων που πολίτη, ο νεαρός σπαρτιάτης έπρεπε να διέλθει με επιτυχία μία εκπαιδευτική διαδικασία και επιπλέον όφειλε να εναρμονίζεται με τον λακωνικό τρόπο ζωής.Κατά τη νεανική του ηλικία, ο Λάκων ήταν υποχρεωμένος να αποτελεί μέλος ενός "συσσιτίου", επιδεικνύοντας παράλληλα το επιβεβλημένο θάρρος σε κάθε πολεμική εκστρατεία. Μέσα από αυτές τις δοκιμασίες, ο σπαρτιάτης κατανοούσε ότι τα δικαιώματα απορρέουν από ανάλογης εκτάσεως υποχρεώσεις. Έχοντας επίγνωση των προνομίων και των καθηκόντων του, λειτουργούσε πλέον ως ισορροπημένος πολίτης, έχοντας πραγματική επίγνωση της αποστολής του πολίτη, οπότε και ο τίτλος αυτός είχε ουσιαστικό περιεχόμενο, μη παρεχόμενος ασυλλόγιστα σε κάθε αλλότριο.

Η επίδειξη δειλίας στη μάχη, αποτελούσε τη χείριστη ατιμωτική πράξη. 0ι ριψάσπιδές αποκλείονταν από τη Λακωνική Πολιτεία, στερούμενοι παράλληλα του δικαιώματος να διεκδικήσουν κάποιο αξίωμα, ενώ όπως μαρτυρεί ο Πλούταρχος (Αγησίλαος, 30.3-4), ουδείς παραχωρούσε την κόρη του για γάμο με έναν ατιμασμένο. Ωστόσο, ακόμη και γι' αυτούς, η Πολιτεία είχε προνοήσει, παρέχοντάς τους μία ευκαιρία για εξιλέωση. Η αποκάθαρσή τους μπορούσε να συντελεσθεί, εφ' όσον επιδείκνυαν σε κάποια μεταγενέστερη πολεμική σύρραξη γενναιότητα και στρατιωτικό ήθος.

             

ΣΠΑΡΤΙΑΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ

Ο Σπαρτιάτης, από της γεννήσεώς του μέχρι και τη στιγμή του θανάτου, ήταν ταγμένος να υπηρετεί την Πολιτεία. Με γνώμονα αυτή την αρχή, η αγωγή την οποία λάμβανε αποσκοπούσε στην προετοιμασία του γι' αυτόν τον σκοπό.  Όταν ένα αγόρι ερχόταν στη ζωή, ο πατέρας του είχε την υποχρέωση να το στείλει για επιθεώρηση. Τα γηραιότερα μέλη της φυλής, διαπίστωναν την ευρωστία και την αρτιμέλεια του παιδιού, επιτρέποντας στους γονείς του να το αναθρέψουν. Σε εναντία περίπτωση, το εγκατέλειπαν στον Καιάδα, επαφιέμενο στην τύχη. Το βάραθρο στο οποίο εγκαταλείπονταν τα μη αρτιμελή νεογέννητα, στον Ταΰγετο, λεγόταν "Αποθέτες". Πρέπει δε να διευκρινιστεί ότι δεν θανατώνονταν, απλώς εγκαταλείπονταν ώστε είτε να πεθάνουν από έλλειψη φροντίδας, είτε να τα βρει κάποιος και να τα αναθρέψει, εκτός όμως του λακωνικού γένους.  Η επιθεώρηση των νεογέννητων, γινόταν σε έναν χώρο ο οποίος ονομαζόταν "Λέσχη". Επρόκειτο για την περιοχή όπου οι Σπαρτιάτες συγκεντρώνονταν προκειμένου να επιδοθούν στις στρατιωτικές και αθλητικές τους ενασχολήσεις. Η συγκατάθεση των επιθεωρούντων, ήταν απαραίτητη προϋπόθεση για την ένταξη ενός παιδιού στη λακωνική φυλή. Όπως αναφέρει ο Πλούταρχος (Αγησίλαος, 12), ουδείς γονέας δεν εδικαιούτο να αναθρέψει το παιδί του, εάν δεν υπήρχε προηγουμένως έγκριση της Πολιτείας. 

Εφ' όσον το αγόρι αποδεικνυόταν ότι ήταν αρτιμελές, οι γονείς το ανέτρεφαν έως τα επτά του έτη. Ακολούθως εντασσόταν σε ένα σύστημα δημοσίας εκπαιδεύσεως, η οποία ήταν γνωστή ως "Αγωγή". Έκτοτε, τα παιδιά ζούσαν σε ομάδες, οι οποίες διαρθρώνονταν σε ίλες και αγέλες και "βούες".  Στην ηλικία των είκοσι ετών, η εκπαίδευση κορυφωνόταν και οι νέοι αποκαλούνταν πλέον "είρενες". Η σκληρή και συνεχής εκγύμναση, η λιτή διατροφή και ο λιτός ιματισμός, η διδαχή της καρτερικότητας και του σεβασμού,  αποτελούσαν συστατικά στοιχεία της "αγωγής" των Λακώνων. Οι στόχοι της εκπαιδευτικής αυτής διαδικασίας δεν ήταν αμιγώς στρατιωτικοί, αλλά και ευρύτερα κοινωνικοί.  Οι νέοι Σπαρτιάτες επιδίδονταν στην απόκτηση των αρετών, στην εμπέδωση δηλαδή της "αιδούς" (του σεβασμού) αλλά και της "πειθούς", δηλαδή της υπακοής. Για την εμπέδωση της αγωγής, η Πολιτεία είχε ορίσει υπευθύνους οι οποίοι ονομάζονταν "Παιδονόμοι" και ασκούσαν ηθοπλαστικό, μορφωτικό και εποπτικό έργο επί των παίδων. Το αξίωμα αυτό καταλάμβαναν άτομα διακεκριμένα από ηθικής, πνευματικής και σωματικής απόψεως. Οι παιδονόμοι στο έργο που καλούνταν να επιτελέσουν, επικουρούνταν από τους "μαστιγοφόρους", οι οποίοι ασκούσαν ρόλο φυλάκων και ελεγκτών της συμπεριφοράς των εκπαιδευομένων νέων. Σημαντικό ρόλο επίσης διαδραμάτιζαν οι είρενες, οι οποίοι ασκούσαν καθήκοντα βοηθού παιδονόμου.  Ο αρχηγός όλων των ομάδων, μεριμνούσε για την στρατιωτική αγωγή, τις σωματικές ασκήσεις, τον χορό, τη μουσική και τη γραφή των νέων, εν ολίγοις μεριμνούσε για την σωματική, πνευματική και ηθική τους διάπλαση, με γνώμονα τις επιταγές της Πολιτείας.

Κάθε ίλη νέων, επέλεγε ως αρχηγό της τον, κατά γενική παραδοχή, άριστο μεταξύ των εκπαιδευομένων, ο οποίος επιφορτιζόταν με το έργο της οργανώσεως των αγώνων και των συσσιτίων.  Προεξάρχουσα θέση στην ιεραρχία, έναντι των παιδονόμων, των μαστιγοφόρων και των ειρένων, κατείχαν οι Άρχοντες, οι οποίοι ήταν πολίτες Σπαρτιάτες, άνω των τριάντα ετών, με αντικείμενο των καθηκόντων τους την άσκηση γενικής εποπτείας και διοικητικού ελέγχου.  Η νωχελικότητα, η φυγοπονία και η επίδειξη αδιαφορίας προς την πατρίδα, ήταν φαινόμενα άγνωστα στην αρχαία Σπάρτη, τα οποία και εάν ακόμη ενέσκηπταν, αντιμετωπίζονταν εν τη γενέσει τους με την στέρηση των πολιτικών δικαιωμάτων του αμφισβητία. Ένα μέτρο το οποίο εδραζόταν σε μία βάση απολύτως λογική, σύμφωνα με την οποία δεν ήταν ηθικό και δίκαιο να αποφαίνεται περί των ζητημάτων της Πολιτείας, κάποιος ο οποίος εμπράκτως την υπονομεύει ή στην καλύτερα των περιπτώσεων αδιαφορεί για την τύχη αυτής.  Αξίζει να σημειωθεί ότι η πόλη της Σπάρτης πάντοτε παρέμενε ατείχιστη, και αυτό προκειμένου να μην εφησυχάζονται οι πολίτες της, και να μην παραμελούν τις στρατιωτικές τους υποχρεώσεις και το έργο της εκγυμνάσεως. Ο νέος εκείνος ο οποίος θα έφευγε από την Πολιτεία δίχως να έχει εκπληρώσει τις στρατιωτικές του υποχρεώσεις και επέστρεφε αργότερα, θα αντιμετώπιζε την θανατική ποινή. 

Στην Αρχαία Σπάρτη, η αγωνιστική αντίληψη της ζωής έβρισκε την αποθέωσή της μέσα από την αντίληψη ότι η υπηρεσία και η προσφορά προς την Πατρίδα, έχει ισόβια διάρκεια και δεν εξαντλείται σε μία τυπική θητεία, όπως συμβαίνει σήμερα. Οι άρρενες υποχρεούνταν να επιδίδονται σε στρατιωτική αγωγή, και να τίθενται σε στρατιωτική υπηρεσία έως και τα 60 τους έτη. Μέχρι αυτή την ηλικία, είχαν καθήκον να γυμνάζονται, και γενικά να τελούν σε καλή φυσική κατάσταση και ετοιμότητα, πρόθυμοι να αγωνισθούν "υπέρ βωμών και εστιών" μόλις κληθούν υπό τα όπλα. Τον πυρήνα του σπαρτιατικού στρατού, αποτελούσαν οι άρρενες μεταξύ 20 και 30 ετών. Από κάθε ομάδα, επιλέγονταν τρεις από αυτούς, στους οποίους και απονέμετο ο τίτλος του "υπαγρέτου". Καθένας από αυτούς, είχε το δικαίωμα να επιλέξει εκατό άνδρες, τους οποίους και έθετε υπό τις διαταγές του. Έτσι συγκροτήθηκε ένα σώμα από τριακόσιους άνδρες, οι οποίοι αποτελούσαν την επίλεκτη δύναμη της στρατιωτικής μηχανής της Σπάρτης. Κατά τον 4ο π.Χ. αιώνα, το σώμα αυτό ήταν και έφιππο. Αυτό ακριβώς το σώμα του Λακωνικού στρατού, έμεινε θρυλικό στην ιστορική μνήμη με την επωνυμία "Οι Τριακόσιοι", όταν υπό την αρχηγία του Βασιλιά Λεωνίδα, αντιτάχθηκαν στα περσικά στίφη, και μαζί με 700 Θεσπιείς, πολέμησαν "υπέρ βωμών και εστιών" και έπεσαν μέχρις εσχάτου, στην μάχη των Θερμοπυλών.  

ΣΠΑΡΤΙΑΤΗΣ ΠΟΛΕΜΙΣΤΗΣ

ΔΟΜΗ ΤΗΣ ΕΞΟΥΣΙΑΣ

Η Πολιτεία των Λακεδαιμονίων είχε αναδείξει ως φορείς εξουσίας δύο βασιλείς, τη γερουσία με 28 μέλη, καθώς και το σώμα των 5 εφόρων. Η βασιλεία είχε κληρονομικό χαρακτήρα, σε αντίθεση προς τη γερουσία, η οποία αναδεικνυόταν από τον λαό.  Οι βασιλείς ή "αρχαγέται", προέρχονταν από τα δύο γένη των Αγιαδών και των Ευρυπωτιδών. Το σύστημα της διπλής βασιλείας, αναγόταν στο απώτατο παρελθόν, ήταν δε αποτέλεσμα συμβιβασμού των Αχαιών και των Δωριέων, διασφαλίζοντας τη συνύπαρξή τους. Χαρακτηριστικά αναφέρεται από τον Ηρόδοτο (Ε' 72), ότι όταν ο Σπαρτιάτης βασιλιάς Κλεομένης ο Α' ανήλθε στην Ακρόπολη, δήλωσε στην ιέρεια ότι έχει αχαϊκή και όχι δωρική καταγωγή .  Τα μέλη της γερουσίας επιλέγονταν με γνώμονα την ηθική τους αρετή. Η αρμοδιότητά τους συνίστατο στην επιλογή των θεμάτων εκείνων, τα οποία θα συζητούσε η εκκλησία του δήμου, γνωστότερη ως Απέλλα. Η Απέλλα οφείλει την ονομασία της στον Απέλλωνα Απόλλωνα.  Τέλος υπήρχαν οι πέντε Έφοροι, χωρίς ιδιαίτερα προσόντα, οι οποίοι είχαν ένα ευρύ φάσμα αρμοδιοτήτων, και η θητεία τους διαρκούσε για ένα έτος. Η διαφθορά των κρατικών λειτουργών ήταν σχεδόν άγνωστη, δεδομένου ότι ο χρυσός δεν είχε αξία στη Σπάρτη, διότι ίσχυε ένα καθεστώς ανταλλαγής προϊόντων, και δεν είχαν ιδιαίτερη επίδραση οι "αξίες της αγοράς".

ΣΠΑΡΤΙΑΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΚΑΙ ΞΕΝΟΙ

Όπως γνωρίζουμε από τις διασωζόμενες μαρτυρίες, η φιλοξενία ξένων, αρχικά, ήταν γνώρισμα ολοκλήρου του Ελληνικού Κόσμου, ιδιαιτέρως δε των Σπαρτιατών. Μάλιστα, όμνυαν και όρκο στον Ξένιο Δια. Όταν όμως οι Λακεδαιμόνιοι διαπίστωσαν ότι το μέτρο αυτό ενείχε κινδύνους αλλοιώσεως της φυσιογνωμίας, των ηθών και των εθίμων της Σπαρτιατικής Πολιτείας, θέσπισαν την ξενηλασία, δηλαδή την απαγόρευση φιλοξενίας ξένων στην πόλη τους.  Το σκεπτικό υπό το οποίο επεβλήθη αυτό το μέτρο, εξηγεί ο Ξενοφών (Λακεδ. Πολιτεία, 14.4), αναφέροντας ότι υπαγορεύθηκε από την θέλησή τους να διαφυλαχθεί αμίαρος ο χαρακτήρας της Σπάρτης, και ανεπηρέαστος από ξένες συνήθειες. Ο Ηρόδοτος, αναφέρει ότι καθ' όλον τον ιστορικό βίο της Σπάρτης, κατεγράφησαν δύο και μόνο πολιτογραφήσεις αλλοδαπών. Αντίστοιχα, η έξοδος από την πόλη-κράτος ήταν εξαιρετικά δύσκολη για τους Σπαρτιάτες, προκειμένου να μείνουν ανεπηρέαστοι από ξένα ήθη. Σε σπάνιες περιπτώσεις, η Πολιτεία χορηγούσε ειδική άδεια αποδημίας.

Η ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΣΠΑΡΤΗ

Ο γυναικείος πληθυσμός της Σπάρτης αποκλειόταν από το στρατιωτικό λειτούργημα, διότι οι νόμοι της πόλεως προσδιόριζαν ως καθήκον τους την γέννηση και ανατροφή υγιών τέκνων. Η αγωγή των γυναικών δεν άγγιζε, ούτε καν προσέγγιζε, τα όρια αυστηρότητας εκείνης των ανδρών, διότι ο προορισμός και η αποστολή τους εντός της Πολιτείας ήταν διαφορετικής φύσεως. Αυτό βεβαίως δεν θα πρέπει να ερμηνευθεί ως μία καταπίεση του γυναικείου φύλου, το αντίθετο μάλιστα.  Η γυναικεία ελευθερία σε καμία άλλη πόλη του αρχαίου Ελληνικού Κόσμου δεν εκδηλώθηκε τόσο έμπρακτα, όσο στην Λακωνική Πολιτεία. Στη Σπάρτη, οι γυναίκες είχαν το αποκλειστικό προνόμιο, απ' όλες τις άλλες ελληνίδες, να γυμνάζονται ισότιμα με τους άνδρες και να κυκλοφορούν άνευ περιορισμών. Όπως γνωρίζουμε, ευγονικές μέθοδοι ίσχυαν και ως προς τις γυναίκες, οι οποίες άπτονταν του καθορισμού της υγείας των γυναικών και της καταλληλότητάς τους να φέρουν στον κόσμο υγιή παιδιά.  Η ανατροφή των κοριτσιών εναπόκειτο στην κρίση και στη βούληση των γονέων τους, η μόνη δε υποχρέωσή τους ήταν να γυμνάζονται. Ουκ ολίγα κορίτσια, διακρίνονταν στο ακόντιο, στη ρίψη του δίσκου, στην πάλη, στο τρέξιμο και σε λοιπές αθλητικές δοκιμασίες, ενώ ενεργός ήταν η συμμετοχή τους, σε θρησκευτικά και καλλιτεχνικά δρώμενα. Σε όλες αυτές τις δραστηριότητες, τα κορίτσια συμμετείχαν και γυμνά, γεγονός πρωτόγνωρο και ασύλληπτο για άλλη πόλη-κράτος. 

Ο γάμος ήταν θεσμός υποχρεωτικός, για όλο τον ελεύθερο και υγιή πληθυσμό. Οι νόμοι προέβλεπαν την τιμωρία όσων παντρεύονταν σε μεγάλη ηλικία, καθώς και των γυναικών εκείνων, που παντρεύονταν σε μικρή ηλικία. Ειδικές ποινές προβλέπονταν για τον "οψιγάμιον", καθώς και για τον "κακογάμιον". Ο Πλούταρχος (Λύσανδρος, 2), αναφέρεται στην περίπτωση του βασιλιά Αρχιδάμου, τον οποίο τιμώρησαν οι 'Έφοροι, διότι νυμφεύθηκε γυναίκα πολύ μικρής ηλικίας και συνεπεία τούτου του γεγονότος, δεν ήταν δυνατόν να γεννηθούν άρτια τέκνα. 

Οι άνδρες που έμεναν ανύπανδροι, αντιμετώπιζαν ποινές και επιτιμήσεις, ενώ παράλληλα αποκλείονταν από την παρακολούθηση των "Γυμνοπαιδιών", τον δε Χειμώνα η Πολιτεία τους υποχρέωνε να βαδίζουν εντός κύκλου επί της αγοράς. Εκεί τραγουδούσαν ένα, μειωτικού χαρακτήρα τραγούδι, το οποίο ανέφερε ότι δικαίως υφίστανται αυτή την αντιμετώπιση. 

Χαρακτηριστική των ηθών και των αντιλήψεων που επικρατούσαν στην Σπάρτη περί των αγάμων, είναι η περίπτωση του Στρατηγού Δερκυλίδα. Ο Δερκυλίδας, αν και διακεκριμένος στο πεδίο της μάχης, αντιμετωπιζόταν αρνητικά ως άγαμος, γεγονός το οποίο δικαιολογούσε την επίδειξη μειωμένου σεβασμού προς το πρόσωπό του. Όταν λοιπόν ο στρατηγός Δερκυλίδας, θέλησε να καθίσει κάπου και τα καθίσματα ήταν κατειλημμένα από νέους, ο νέος στον οποίο απευθύνθηκε για να σηκωθεί, δεν του παραχώρησε τη θέση του, λέγοντάς του επιγραμματικά "Στρατηγέ δεν έχεις το γιο που θα δώσει το κάθισμά του σε εμένα". 

Επειδή η αποστολή της οικογένειας στην Σπάρτη ήταν η γένεση υγιών παιδιών, ο άνδρας μπορούσε να συγκατατεθεί ώστε η γυναίκα του να συνευρεθεί με έναν άλλο Σπαρτιάτη, προκειμένου να προκύψει από την ένωσή τους ένα υγιές τέκνο, χωρίς αυτό να θεωρείται καθόλου επιλήψιμο. 

Χρέος των νέων γενεών, ήταν να υπερβούν τους πρεσβυτέρους, σε γενναιότητα και σε πολεμικά κατορθώματα, όσο και σε ειρηνικά έργα. Υπόμνηση αυτού του στόχου, αποτελούσε και η υπόσχεση "Αμες δε γεσόμεθα, πολλώ κάρρονες" (εμείς θα γίνουμε πολύ καλύτεροί σας), την οποία έδιδαν οι έφηβοι στις μεγαλύτερες γενεές. Στα ειρηνικά έργα, εντάσσεται και η ανάπτυξη του Πολιτισμού, περί του οποίου ελάχιστα έχουν γίνει γνωστά, καθώς η αρχαία Σπάρτη κείται θαμμένη κάτω από τη σύγχρονη πόλη, όχι βέβαια τυχαία... 

Επιγραμματικά μπορεί να υποστηριχθεί, ότι τα χαλαρά έως και ελεύθερα ήθη, εντός φυσικών πάντοτε όμως πλαισίων, που ίσχυαν στην Αρχαία Σπάρτη, είχαν καταστήσει την πορνεία φαινόμενο άγνωστο, η δε ομοφυλοφιλία απαγορευόταν αυστηρώς δια νόμου. Ο εντοπισμός ομοφυλοφιλικού ή παιδεραστικού κρούσματος, είχε βαριές συνέπειες, και ο πέλεκυς του νόμου ήταν αμείλικτος. Η διάπραξη ομοφυλοφιλικών διαστροφών, είχε ως συνέπεια την απώλεια των πολιτικών δικαιωμάτων, και την εξορία ή την θανάτωση του διαπράξαντος τούτο. Ο Ξενοφών (Λακεδαιμονίων Πολιτεία, 2. 13) αναφέρει ότι ο Λυκούργος είχε θεσπίσει αυστηρότατους νόμους, με σκοπό την αποτροπή εκδηλώσεως διατροφικών έξεων και "αισχρών επιθυμιών", χαρακτηρισμός με τον οποίο αποδίδεται κάθε παιδεραστικό φαινόμενο. Αναλόγως αποφαίνεται και ο Πλούταρχος (ΗΘικά, 237γ)

 

Ι. Χαραλαμπόπουλος στο "Απολλώνειο Φως", Ιανουάριος - Φεβρουάριος 1998 

http://www.spartans.gr/spartiatiki_texni.jpg

http://www.spartans.gr/GREEKROW.GIF

Η Τέχνη στην Αρχαία Σπάρτη, σε πείσμα των ανιστόρητων και των παραχαρακτών της ιστορικής αλήθειας, ήταν όχι μόνο υπαρκτή, αλλά είχε να επιδείξει και σημαντικά έργα, ιδίως στον τομέα των θρησκευτικών καλλιτεχνημάτων. Σε αυτό το ζήτημα φιλοδοξεί να ρίξει κάποιο, αμυδρό έστω, φως, η παρούσα εργασία ανοίγοντας τον ορίζοντα για μία εκτενέστερη, στο μέλλον μελέτη. Στο σημείο αυτό Θα πρέπει να διευκρινισθεί ότι η Τέχνη στην Αρχαία Σπάρτη ήταν υποκείμενη στην δωρική τεχνοτροπία και νοοτροπία, γι' αυτό ήταν λιτή χωρίς βεβαίως να υπολείπεται σε κάλλος, σε σχέση προς τις άλλες τεχνοτροπίες και τους υπόλοιπους Ελληνικούς Ρυθμούς (Ιωνικό, Κορινθιακό).

Η αυστηρότητα και η λιτότητα του Δωρικού Ρυθμού, η υιοθέτηση του οποίου δεν περιορίσθηκε στα κλειστά πλαίσια της σπαρτιατικής αρχιτεκτονικής, αλλά αντίθετα προσέλαβε πανελλήνιο χαρακτήρα, δεδομένου ότι ακόμη και αυτός ο περικαλλής ναός της Παρθένου Αθηνάς που κοσμούσε την Ακρόπολη των Αθηνών ήταν δωρικού ρυθμού, συνέβαλε σημαντικά στην άνθιση της Ελληνικής Τέχνης προσφέροντάς τις νέες εκφραστικές δυνατότητες, με γνώμονα ένα πιο αυστηρό μέτρο. 

Από την πρώιμη αρχαιότητα παρατηρείται μία άνθιση των λακωνικών τεχνών, με άξονα την κεραμική, την υφαντουργία καθώς και τη μεταλλουργία. Ήδη από την 60η Ολυμπιάδα, αναφέρονται δύο ονομαστοί σπαρτιάτες τεχνίτες: Ο Δορυκλείδας και ο Δόντας. Στον μεν Δόντα αποδίδεται η κατασκευή αγαλμάτων από χρυσό και ελέφαντο, για λογαριασμό των Μεγαρέων, αγάλματα τα οποία προσεφέρθησαν στην Ολυμπία. Στον δε Δορυκλείδα αποδίδεται η δημιουργία αγάλματος της Θέμιδος, το οποίο κόσμησε το εσωτερικό του Ναού της Ήρας στην Ολυμπία, επίσης χρυσελεφάντινο. Σημαντική καλλιτεχνική φυσιογνωμία επίσης υπήρξε και ο Θεοκλής, γιος του Ηγύλου του Λακεδαιμονίου, στον οποίο αποδίδεται η δημιουργία των Εσπερίδων στο Ηραίο της Ολυμπίας. 

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΣΠΑΡΤΗΣ

Ακόμη στον τομέα της αγαλματοποιίας, της αρχιτεκτονικής αλλά και της μουσικής (δωρικών ασμάτων) διακρίθηκε ο σπαρτιάτης Γιτιάδας, η δραστηριότητα του οποίου εντοπίζεται στο 540 π.Χ. Σύμφωνα με τον Παυσανία (Ζ', 16-18). Στα έργα του Γιτιάδου συγκαταλέγονται η κατασκευή του Ναού αλλά και του αγάλματος της Αθηνάς Χαλκοιοίκου στην Ακρόπολη της Σπάρτης, όπως και πολλά αξιόλογα έργα στις Αμύκλες. Περίφημοι χαλκουργοί ήταν οι Λακεδαιμόνιοι Χάρτας και Συάρδας. Ο Ηρόδοτος αναφέρει ότι οι Λακεδαιμόνιοι είχαν στείλει στον Κροίσο έναν κρατήρα εξαιρετικής τέχνης διακοσμημένο με ζώδια. Ο δε Παυσανίας επισημαίνει ότι ο θρόνος του Απόλλωνα στις Αμύκλες, ήταν ένα από τα καλλιτεχνικά Θαύματα της Αρχαίας Ελλάδος. 

Η ΟΡΧΗΣΤΡΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΤΗΣ ΣΠΑΡΤΗΣ

 

Επίσης από την αναφορά για τα δημόσια κτίρια, τα καλλιτεχνήματα, τους Ναούς και τα Ιερά που πραγματοποιεί ο Παυσανίας στο έργο του "Ελλάδος περιήγησης", προκύπτει ότι η Τέχνη υπήρξε στην Αρχαία Σπάρτη ακμαία έως και το 396 μ.Χ., έτος κατά το οποίο η ρωμαιοκρατία σάρωσε τα πάντα και στην Λακωνία. Βεβαίως στο σημείο αυτό ανακύπτει το εύλογο ερώτημα γιατί δεν έχουν αναδειχθεί σημαντικά καλλιτεχνικά ευρήματα από την Λακωνία, γιατί η αρχαιολογική σκαπάνη δεν έχει φέρει στο φως του ήλιου καλλιτεχνικούς θησαυρούς, όπως σε τόσες άλλες περιοχές του ελλαδικού χώρου. 

Η απάντηση στο ερώτημα αυτό μπορεί να εξαχθεί αβίαστα εάν λάβουμε υπ' όψη μας το γεγονός ότι η Αρχαία Σπάρτη κατ' ουσία δεν έχει ανασκαφεί, καθώς ολόκληρη η αρχαία πόλη βρίσκεται θαμμένη κάτω από τα Θεμέλια της συγχρόνου πόλεως, κάθε δε αρχαιολογικό εύρημα το οποίο έρχεται στην επιφάνεια τυχαίως κατά την εκτέλεση οικοδομικών εργασιών, καταχώνεται εκ νέου, ή καταστρέφεται, προκειμένου να μην παρακωλυθεί η οικοδομική δραστηριότητα, σβήνοντας και αφανίζοντας κατ' αυτόν τον τρόπο τις μαρτυρίες περί του Πολιτισμού των Λακεδαιμονίων. 

Ορθή αντίληψη για την σπουδαιότητα του Σπαρτιατικού Πολιτισμού, θα μπορέσουμε να έχουμε μόνο εάν αναδειχθεί ο πλούτος των μνημείων που ευλαβικά διαφυλάττει η λακεδαιμονική γη στα σπλάχνα της, κάτω από τα θεμέλια των σημερινών οικισμών. Με γνώμονα τα προαναφερθέντα, η προκατάληψη ότι στην Αρχαία Σπάρτη δεν υφίστατο καλλιτεχνικό αίσθημα, είναι όχι μόνο εσφαλμένη, αλλά και αβάσιμη, απορρέει δε είτε από άγνοια είτε από σκόπιμη διαστρέβλωση των πηγών της ιστορίας. 

Τον μύθο των δήθεν άξεστων και απολίτιστων σπαρτιατών κατατροπώνει μία εξέχουσα μορφή της γαλλικής αρχαιολογίας, ένα επιστημονικό πνεύμα που ασχολήθηκε εμπεριστατωμένα με τον Σπαρτιατικό Πολιτισμό, διατυπώνοντας πορίσματα εντελώς ενάντια προς τις κατεστημένες απόψεις. 

Πιο συγκεκριμένα έπ’ αυτού ο γάλλος αρχαιολόγος Ε. Peule στις Πελοποννησιακές του μελέτες, μεταξύ των άλλων, αναφέρει: "Όχι, το σπαρτιατικό πνεύμα δεν υπήρξε βάναυσο και βάρβαρο. Όχι, το πολεμικό πάθος δεν είχε καταπνίξει τα υψηλά ιδεώδη και την καλαισθησία. Όχι, η αγωγή δεν έτεινε να εξαφανίσει πάσαν ψυχική χαρμόνη. Όχι, τα γράμματα δεν ήταν αδιακρίτως εξορισμένα και περιφρονημένα, όπως επί μακρόν συνέβη στη Ρώμη......." 

Και ο Peule' συνεχίζει: "Εάν δε η πολιτεία υπήρξε αυστηρός τιμητής, υπήρξε συγχρόνως και φωτισμένος προστάτης. Αυτή έταξε τους ποιητές συγκάθεδρους με τους νομοθέτες, η τους διέταζε να τίθενται επικεφαλής των στρατιωτών. Αυτή διέταζε την αρχιτεκτονική να εγείρει τα μεγάλα έργα, και χορήγησε στη γλυπτική τα πολύτιμα μέταλλα........." 

Η ΕΙΣΟΔΟΣ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΤΗΣ ΣΠΑΡΤΗΣ

Η Σπάρτη ανέδειξε ποιητές, καλλιτέχνες, φιλοσόφους, γνωμικούς. Ο προαναφερόμενος αρχαιολόγος πραγματοποιώντας μία γενική θεώρηση του πολιτισμού των Λακεδαιμόνιων, αποφαίνεται τα ακόλουθα: "Δεν διατείνομαι ότι η Σπάρτη ήτο πλήρης αριστουργημάτων και η τέχνη σε αυτή είχε αναπτυχθεί σε βαθμό υπέροχο. Αλλά είναι βέβαιο ότι η πόλη του Λυκούργου δεν ήτο άθροισμα οικιών άτεχνων και άκομψων....." 

Έργα όπως η περσική στοά και ο Ναός της Χαλκοιοίκου Αθηνάς, αποτελούν επιτεύγματα που συνδυάζουν την αρμονική ένωση της Αρχιτεκτονικής και της Γλυπτικής. Ναός όπως αυτός της Ενόπλου Αφροδίτης (διώροφο οικοδόμημα στη Σπάρτη), ήταν αληθινό αρχιτεκτονικό κόσμημα. Ο Παυσανίας επισημαίνει ότι ανάλογό του ούτε στην Αραβία, ούτε στην Ιταλία ή στην Αίγυπτο δεν συνάντησε, γεγονός το οποίο υποδηλώνει, μεταξύ των άλλων, την ανυπέρβλητη μεγαλοπρέπεια αλλά κυρίως τη μοναδικότητα της Ελληνικής Τέχνης, η οποία δεν προσιδιάζει σε καμιά άλλη ψυχοσύνθεση, παρά μόνον σε αυτή των γηγενών, των Ελλήνων. Η γλυπτική σχολή των Σπαρτιατών, συγκαταλεγόταν μεταξύ των 6 μεγαλυτέρων της αρχαίας Ελλάδος. 

Ανεπτυγμένη επίσης υπήρξε και η λυρική ποίηση, ιδίως δε η ηρωική της εκδοχή. Ονομαστός είναι ο ποιητής Τυρταίος, ο οποίος με τους εμπνευσμένους στίχους του, αναπτέρωνε το ηθικό των Λακεδαιμονίων. Δια του ποιήματος "Ευνομία" επέφερε τη συνένωση των Σπαρτιατών, ενώ δια των "Υποθηκών" αφύπνισε τα αισθήματα ανδρείας και φιλοπατρίας των Λακώνων. 

Είναι αλήθεια ότι η Σπάρτη δεν είχε να επιδείξει μεγαλοπρεπή δημόσια οικοδομήματα, όπως αυτό του Παρθενώνος και των Προπυλαίων της Αθηναϊκής ακροπόλεως. Αυτό όμως οφειλόταν όχι στην ατεχνία ή στην ακαλαισθησία των Σπαρτιατών, αλλά αφενός στην αυστηρότητα που ίσχυε, και η οποία επηρέαζε κάθε έκφανση της ζωής και της σκέψεώς τους, άρα και την καλλιτεχνική τους έμπνευση, αφ’ ετέρου οφειλόταν στο γεγονός ότι η Σπάρτη δεν είχε τα τεράστια εκείνα έσοδα που εισέρεαν στα αθηναϊκά ταμεία από τις "φόρου υποτελείς" πόλεις-μέλη της αθηναϊκής "συμμαχίας".

 

 

Απόσπασμα από το άρθρο του Ν. Θεοδώρου στο "Απολλώνειο Φως", Μάρτιος - Απρίλιος 1998

http://www.spartans.gr/eortes_epikefalida.jpg

http://www.spartans.gr/GREEKROW.GIF

ΤΟ ΙΕΡΟ ΤΟΥ ΑΠΟΛΛΩΝΑ

Tο έθιμο του πανηγυρισμού με την ευκαιρία εξαιρετικών γεγονότων, ή προς απονομή λατρείας και τιμής προς θεότητα, ήρωα, επιφανή πρόσωπα κ.τ.λ. είναι αρχαιότατο. Στην Αρχαία Ελλάδα κυρίως και αργότερα στη Ρώμη, οι εορτές προσλάμβαναν έκταση μεγάλου πανηγυρισμού και συνδέονταν με την οργάνωση πομπών, αγώνων αθλητικών ή καλλιτεχνικών, θεατρικών παραστάσεων κ.α. 

Οι εορτές των αρχαίων προγόνων μας, είχαν ως επί το πλείστον χαρακτήρα κατ' εξοχήν θρησκευτικό, και ήταν εορτές αγροτικές (Διονύσια, Λήναια, Ανθεστήρια) ή αφιερωμένες προς τιμήν των πολιούχων Θεών, ή των τοπικών ηρώων, και οι πρόγονοί μας εθεωρούντο από τους νεώτερους μελετητές ως ένας από τους ευσεβέστερους λαούς του κόσμου. Παρακάτω λοιπόν θα θυμίσουμε τις κυριότερες εορτές που ελάμβαναν χώρα την αρχαία εποχή, στην Λακωνική πολιτεία.

 Οι εορτές βέβαια αυτές δεν ήταν οι μοναδικές, αλλά θεωρούνται οι μεγαλύτερες και πιο σημαντικές του έτους, κατά την διάρκεια των οποίων λάμβανε μέρος το σύνολο σχεδόν της πολιτείας, ενώ έχουν αναφερθεί και περιπτώσεις προσωρινής παύσης των πολεμικών επιχειρήσεων ώστε οι πολεμιστές να λάβουν μέρος στους εορτασμούς αυτούς.

ΥΑΚΙΝΘΕΙΑ

Ονομαστή τριήμερη λακωνική εορτή που συνέπιπτε με τις τελευταίες ημέρες του Μαΐου, ή τις πρώτες του Ιουνίου προς τιμήν του Υακίνθου αρχικώς, και μετέπειτα του Απόλλωνος, στις Αμύκλες, πέντε χιλιόμετρα προς Νότον της Σπάρτης, κοντά στη δεξιά όχθη του Ευρώτα. 

Κατά την αρχαία Ελληνική Μυθολογία ο Υάκινθος ήτο ωραιότατος νέος, υιός του βασιλέως των Αμυκλών Αμύκλα, τον οποίον ηράσθησαν συγχρόνως ο Απόλλωνας και ο Ζέφυρος (σημ: το "ηράσθησαν" με την αρχαιοελληνική θεωρία του όρου, όχι σαρκικά). Επειδή όμως ο Υάκινθος συνεπάθει τον Απόλλωνα, ο Ζέφυρος τον εφόνευσε δολίως, ωθήσας δηλ., τον υπό του Απόλλωνας ριπτόμενον δίσκον, που βρήκε τον Υάκινθο στο μέτωπο και τον άφησε νεκρό. Ο Απόλλων απαρηγόρητος για τον απροσδόκητο χαμό, έθαψε τον Υάκινθο κάτω από τον βωμό του στο τέμενος των Αμυκλών. 

Από το όνομα της εορτής είναι φανερό ότι ο Υάκινθος ήτο τοπικός προδωρικός ήρως και Θεοποιηθείς ετιμάτο ως τοπικός Θεός της βλαστήσεως μαζί με την αδελφή του Πολύβοια που ταυτιζόταν με την Κόρη-Περσεφόνη. Οι Δωριείς διατήρησαν τις εορταστικές εκδηλώσεις των Αχαϊκών Αμυκλών και έτσι συνεχίσθηκε ως τα ύστερα χρόνια της αρχαιότητας και η λατρεία του Υακίνθου πλάι στον Απόλλωνα. 

Η πρώτη ημέρα των εορτών ήτο πένθιμη γιατί ήταν αφιερωμένη στο θάνατο του Υακίνθου και προσφέρονταν εναγισμοί. Από μία χάλκινη πόρτα που υπήρχε στον βωμό-τάφο, γίνονταν χοές για τον Υάκινθο. Το βράδυ έτρωγαν μόνο τα φαγητά που επέτρεπε το ειδικό τυπικό της λατρείας (όχι ζυμωτά και ψωμί) ένα κόσμιο δείπνο, μελαγχολικό, χωρίς άσματα και διασκεδάσεις. 

Η δεύτερη ημέρα των Υακινθίων ήτο αφιερωμένη στο νεώτερο θεϊκό κυρίαρχο των Αμυκλών, το μεγάλο θεό των Δωριέων, τον Απόλλωνα, που ήταν προστάτης της βλαστήσεως και της συγκομιδής και άρχιζε το εύθυμο μέρος των εορτών κατά το οποίο ακουγόταν ο ύμνος του Θεού, δηλαδή ο παιάν. Κατά τη μεγάλη ‘’πανήγυρη’’ προσεφέροντο στη Σπάρτη και τις Αμύκλες ποικίλα θεάματα. Παιδιά που φορούσαν ειδικούς μακρούς χιτώνας έπαιζαν κιθάρα, ενώ άλλα χόρευαν υπό τους ήχους αυλού. Τοπικά άσματα έψαλλαν χορωδίες νέων, στις οποίες μετείχαν χορευτές με κινήσεις προσαρμοσμένες στους ήχους των ασμάτων και του αυλού. 

Μία επιβλητική πομπή σχηματιζόταν από τη Σπάρτη στις Αμύκλες κατά μήκος της "Υακινθίδος" οδού. Στο κέντρο της πομπής υποτίθεται ότι ήταν ο "χιτών του Απόλλωνος" τον οποίον κάθε χρόνο, ύφαιναν στη Σπάρτη γυναίκες, για να τον αφιερώσουν στον Απόλλωνα. Στην πομπή μετείχαν παρθένες επί "καν(ν)άθρων", δηλαδή πάνω σε αμάξια ή άρματα πλούσια στολισμένα, καθώς και έφιπποι πολίτες με στολισμένα άλογα. Η πομπή πρέπει να ξεκινούσε από το εργαστήριο ετοιμασίας του χιτώνος που και αυτό ονομαζόταν χιτών. 

Μετά την αφιέρωση του καινούργιου χιτώνος στο τέμενος των Αμυκλών, επακολουθούσαν τα "νυχία ευφρόσυνα", δηλαδή οι νυκτερινοί χοροί των γυναικών. Εκεί με θυσίες και εστιάσεις η εορτή συνεχιζόταν και την τρίτη ημέρα. Τη συμμετοχή τους στην εορτή των Υακινθίων οι Σπαρτιάτες και οι Αμυκλαιείς την θεωρούσαν βασικό θρησκευτικό καθήκον.

 Σε περίπτωση πολέμου, η πόλη επεδίωκε εκεχειρία για να εορτάσει τα Υακίνθια. Στην εορτή του έτους 390 π.Χ. κατά τη διάρκεια του οποίου ο βασιλιάς Αγησίλαος ήταν μπλεγμένος στον Κορινθιακό πόλεμο και δεν ηδύνατο να παρευρεθεί ο ίδιος, υποχρεώθηκε να δώσει άδεια στους οπλίτες του που κατάγονταν από τις Αμύκλες, ώστε να φύγουν από το Λέχαιο για τη Σπάρτη. Χάριν ασφαλείας ο Σπαρτιάτης φρούραρχος του Λεχαίου ανέθεσε σε 600 Λακεδαιμονίους να προπέμψουν τους πανηγυριστές μέχρι του ασφαλούς χώρου. Οι Αμυκλαιείς απεμακρύνθησαν από τις επιχειρήσεις ασφαλείς. Αλλά όταν η μοίρα των 600 Λακεδαιμονίων επέστρεφε στο Λέχαιον, δέχθηκε την ξαφνική επίθεση του Αθηναίου στρατηγού Ιφικράτους και των πελταστών του με αποτέλεσμα να σκοτωθούν οι μισοί.

ΚΑΡΝΕΙΑ

Ήταν η δεύτερη μεγάλη λακωνική εορτή που διαρκούσε στη Σπάρτη εννέα ημέρες του τοπικού μηνός Καρνείου Αυγούστου και ίσως κάποτε κατά τις πρώτες ημέρες του Σεπτεμβρίου, ανάλογα με την Πανσέληνο. 

Στην αρχή η εορτή ήταν αφιερωμένη σε έναν τοπικό θεό υπό το όνομα Κάρνος, ήτοι κριός και ελογίζετο ως προστάτης της γονιμότητας και της συγκομιδής των καρπών. Η Παράδοση που διατηρήθηκε ως το τέλος της αρχαιότητας λέγει ότι στα προδωρικά χρόνια υπήρχε ξόανο του θεού "Καρνείου οικέτα" που φυλασσόταν όχι σε ναό, αλλά στο σπίτι ενός μάντεως κριού, όπου προσερχόταν ο κόσμος για τη λατρεία. 0 μάντις κριός είχε την εύνοια των Δωριέων γιατί τους διευκόλυνε να καταλάβουν τη Σπάρτη. Την ίδια εύνοια έδειξαν οι Δωριείς και για τον θεό Κάρνειο που τον ταύτισαν με τον Απόλλωνα που ήτο, όπως και ο Απόλλων, ποιμενικός Θεός. Ιερόν του Καρνείου Απόλλωνας υπήρχε κοντά στο λεγόμενο Δρόμο μετά το Ιερόν της Ειλειθυίας, και τέμενος έξω της Σπάρτης επί της οδού προς Αρκαδίαν. 

Ο ΘΩΛΟΤΟΣ ΤΑΦΟΣ ΤΟΥ ΒΑΦΕΙΟΥ

Οι αρχαίοι εσφαλμένως θεωρούσαν την εορτή των Καρνείων "μίμημα στρατιωτικής αγωγής", επειδή οι άνδρες συνήθιζαν κατά τα Κάρνεια να μετέχουν σε ένα δείπνο που όλα γίνονταν με στρατιωτικά παραγγέλματα. Σε εννέα διαφορετικές θέσεις της πόλεως, που τις έλεγαν «σκιάδες» γιατί σε κάθε μία υπήρχε μία σκηνή, δειπνούσαν ανά εννέα άνδρες, που αντιπροσώπευαν τρεις φατρείς, δηλ. τρεις ομάδες συγγενών. 

Την οργάνωση της εορτής εμπιστεύονταν σε ομάδα νέων, τους καρνεάτας, που δεν είχαν φθάσει σε ηλικία γάμου. Μερικοί από αυτούς που ονομάζονταν "σταφυλοδρόμοι" μετείχαν σε μία εορτή που σημείωνε το τέλος του τρυγητού. Ένας καρνεάτης μετά από ευχές που απηύθυνε για το τέλος της συγκομιδής και της καλοχρονιάς, απομακρυνόταν τρέχοντας από τους σταφυλοδρόμους που κρατούσαν μεγάλα τσαμπιά σταφύλια και επεδίωκαν να τον πιάσουν. Εάν τον έπιαναν η χρονιά θα πήγαινε καλά για την πόλη. Προσωποποίηση της ευτυχίας της πόλεως ήτο ο στεφανωμένος νέος και γι’ αυτό επεδίωκαν να τον πιάσουν οι σταφυλοδρόμοι που αντιπροσώπευαν την πόλη. Αν ο νέος ξέφευγε, η χρονιά θα ήταν γεμάτη κακοτυχίες. 

Τα Κάρνεια ετελούντο στο τέρμα κάθε τετραετίας και γίνονταν και αγώνες (εκτός των μουσικών), κρατούσαν μάλιστα και καταλόγους των "καρνεοτικών", που εχρησιμοποιούντο για την χρονολόγηση όπως οι κατάλογοι των Ολυμπιονικών. Ο λυρικός ποιητής και μουσικός Τέρπανδρος, νίκησε σε μουσικό αγώνα των Καρνείων στη Σπάρτη το 676 π.Χ. Επίσης σε μουσικό αγώνα των Καρνείων στη Σπάρτη νίκησε και ο μουσικός και ποιητής Αρίων από την Μήθυμνα της Λέσβου, όχι όμως ο σπουδαίος μουσικός του 5ου αι. π.Χ. Φρύνις, ο Λέσβιος δεξιοτέχνης της κιθάρας (είχε προσθέσει δύο χορδές στην επτάχορδη κιθάρα του Τέρπανδρου), αφού ο Έφορος Εμπρεπής έκοψε με σκεπάρνι τις δύο των εννέα χορδών ειπών "μη κακούργει την Μουσικήν". Τα Κάρνεια εορτάζονταν και σε άλλες δωρικές πόλεις, Σικυώνα, Μεσσήνη, Θήρα, Κυρήνη, Τάραντα κ.α.

                

ΟΡΘΙΑΣ ΑΡΤΕΜΙΔΟΣ

Η τρίτη μεγάλη Λακωνική εορτή ήταν προς τιμήν της Θεάς Αρτέμιδος υπό ποικίλα επίθετα, όπως προκύπτει από τις επιγραφές που βρέθηκαν στο ιερό της Ορθίας, το Λιμναίον Ιερόν, όπως ονομαζόταν, επειδή βρισκόταν στην περιοχή των λιμνών, όπου παλαιότερα λίμναζαν τα ύδατα, δυτικά της κοίτης του Ευρώτα, στην είσοδο της Σπάρτης για τον από βόρεια εισερχόμενο σ’ αυτή, λίγο πριν της εκκλησίας του Αγίου Σπυρίδωνος. 

Το ιερόν φαίνεται ότι ιδρύθηκε λίγο μετά την εγκατάσταση των Δωριέων (10ο αιώνα), αφού δεν έχουμε ευρήματα που να δικαιολογούν την ύπαρξη του Ιερού τα μυκηναϊκά χρόνια και στην αρχή ήταν τέμενος υπαίθριο. Ίχνη κτιστού βωμού και ναού έχουμε στα τέλη του 9ου αιώνα, που κατεστράφη τον 6ο π.Χ. αιώνα κατά τον οποίον έγινε νέα ανοικοδόμηση και με νέες ανοικοδομήσεις και επισκευές διατηρήθηκε ως το 225 μ.Χ. οπότε κτίστηκε το ρωμαϊκό αμφιθέατρο σε σχήμα πετάλου. 

ΤΟ ΙΕΡΟ ΤΗΣ ΟΡΘΙΑΣ ΑΡΤΕΜΙΔΟΣ ΣΤΗ ΣΠΑΡΤΗ

Το λατρευτικό άγαλμα, το ξόανο της Θεάς που κατά τον Παυσανία (Λακωνικά 16, 7) είχαν κλέψει από την ταυρική ο Ορέστης και η Ιφιγένεια και το μετέφεραν στη Λακωνία, δεν ονομαζόταν μόνον Ορθία αλλά και Λυγοδέσμα, γιατί βρέθηκε μέσα σε θάμνο λυγαριάς, η οποία τύλιξε το άγαλμα γύρω και το έφερε σε όρθια στάση. Για τη Θεά Ορθία ή Ορθωσία πίστευαν ότι "ορθοί τους γεννωμένους", δηλαδή παραστέκει στο μεγάλωμα, των παιδιών, ή σηκώνει εκείνους που πέφτουν. 

Το Ιερό της Ορθίας Αρτέμιδος ήτο το κέντρο της αγωγής των παιδιών (7-13 ετών) και οι εορτές περιελάμβαναν τρία κύρια αγωνίσματα για τα οποία το έπαθλον ήτο ένα σιδερένιο δρεπάνι. Το δρεπάνι αυτό με τη λίθινη στήλη που ανέγραφε το όνομα του νικητή και το αγώνισμα, αφιερώνονταν στη Θεά. Τα αγωνίσματα ήταν ένα είδος παιδικού κυνηγητού που λεγόταν καθθηρατόριον, ένα αγώνισμα τραγουδιού που λεγόταν μώα=μούσα, και άλλο τραγουδιού ή απαγγελίας που λεγόταν κελήα, κελεία, κελοία. 

Για τα μεγαλύτερα παιδιά γινόταν παρά το βωμό της Θεάς η "διαμαστίγωση", ο αγώνας καρτερίας, δηλαδή αντοχής στο μαστίγωμα που συνηθιζόταν τους μετακλασικούς χρόνους. Όσοι υπέμεναν το μαστίγωμα κατά τη διάρκεια του οποίου το αίμα "έτρεχε στο βωμό", ανακηρύσσονταν "βωμονίκαι". Η διαμαστίγωση εγένετο με χυμώδη ευλύγιστα ραβδιά, και επιστεύετο ότι η θαυμαστή φυτική δύναμη που κάνει τα δένδρα να βλαστάνουν, μεταβιβάζεται σ’ αυτόν που μαστιγώνεται και τον δυναμώνει. 

Οι ανασκαφές έδειξαν ακόμη ότι στους αρχαϊκούς ήδη χρόνους γίνονταν περί τον βωμό της Θεάς λατρευτικοί χοροί από μεταμφιεσμένους και προσωπιδοφόρους πολίτες, ανάλογοι προς τους διθυραμβικούς χορούς τραγόμορφων σατύρων, ή τους παλιούς χορούς προς τιμήν του Αδράστους στη Σικυώνα.

ΤΟ ΜΕΝΕΛΑΙΟΝ

  

ΕΙΛΕΙΘΥΙΑΣ ΑΡΤΕΜΙΔΟΣ

Πολύ κοντά στο Ιερό της Ορθίας Αρτέμιδος, στη Σπάρτη, υπήρχε το Ιερό της Θεάς Ειλειθυίας που και αυτή ταυτίστηκε με την Αρτέμιδα. Η Ειλειθυία κατά τη μυθική παράδοση ήτο κόρη του Διός και της 'Ήρας και ελατρεύετο ως Θεά των επιτόκων γυναικών εις πλείστος πόλεις της αρχαίας Ελλάδος και την Κρήτη. Η Θεά ενίοτε φέρεται υπό τον τύπο Ελευθώ, ενόμιζον δε ότι το όνομα εσχετίζετο με την κραυγή και ευχή των επιτόκων γυναικών "ελθέ, ελθέ" που καλούσαν τη Θεά σε βοήθεια. 

Ως προστάτιδα της λεχούς και του βρέφους της αποδίδονταν διάφορα επίθετα, ως  φιλόπαις, λυσίζωνος, είλογος, κουροτρόφος κ.λ.π. Η Ειλειθυία προστάτευε τα παιδιά πριν από τη γέννηση και πριν να περιέλθουν στην αρμοδιότητα της Ορθίας, δηλαδή μέχρι 6 ετών. Επειδή το περιεχόμενο των δύο αυτών θεοτήτων ήτο πολύ συγγενές, φαίνεται ότι ελατρεύοντο και στον ίδιο χώρο, αφού, μέσα στο Ιερό της Ορθίας βρέθηκαν σφραγισμένες κεραμίδες του Ιερού της Ειλειθυίας "Ελευθίας" (Παυσανίας, Λακωνικά, σημ. 3, σελ. 370). 

Πλην του Ιερού της Θεάς στην περιοχή των Λιμνών κοντά στο Ιερό της Ορθίας, υπήρχε και ιερόν αυτής στο λεγόμενο δρόμο μεταξύ των ιερών των Χαρίτων και του Καρνείου Απόλλωνος.

ΚΑΡΥΑΤΙΔΑΣ ΑΡΤΕΜΙΔΟΣ

Στη Λακωνική πύλη Καρυαί, σύνορα Λακωνίας-Αρκαδίας, γινόταν μία ετήσια γιορτή, τα Καρυάτια, φημισμένη κατά τους Ιστορικούς χρόνους. Κεντρική Θέση στη γιορτή είχε ένας λατρευτικός χορός παρθένων, οι οποίες αρχικά ήταν ντόπιες, αλλά αργότερα στο θρησκευτικό αυτό χορό, έπαιρναν μέρος κορίτσια επίσημων οικογενειών από όλη τη Λακωνική. 

Ο χορός των παρθένων και η σχέση της Θεάς προς το δέντρο της καρυδιάς, παρουσιάζουν την Άρτεμη των Καρυών ως Θεότητα που ευλογεί την ευφορία των καρπών και των ανθρώπων. Δεν φαίνεται ότι υπήρχε ναός της Θεάς στην πόλη των Καρυών, αλλά μόνο ιερός περίβολος με βωμό της Θεάς και το άγαλμά της στο "ύπαιθρο". 

Ο Παυσανίας (Μεσσηνιακά 16,9-10) αναφέρει ότι κατά το τέλος του 6ου π.Χ. αιώνος, ο Αριστομένης συνέλαβε με ενέδρα Λάκαινες παρθένες καταγόμενες από επιφανείς και πλούσιες οικογένειες που είχαν συγκεντρωθεί στη γιορτή των Καρυών και αργότερα ελευθέρωσε τις παρθένους, αντί πολλών λύτρων.

ΛΥΜΝΑΤΙΔΟΣ ΑΡΤΕΜΙΔΟΣ

Στα σύνορα Λακωνίας ­Μεσσηνίας υπήρχε το Ιερό της Λιμνάτιδος Αρτέμιδος, όπου φημολογείται πως βρήκε το θάνατο ο βασιλιάς της Σπάρτης Τήλεκλος. Η Άρτεμις Λιμνάτις λατρευόταν συνήθως σε υγρά και βαλτώδη μέρη ως Θεά της ευφορίας. Από τους προ των Μεσσηνιακών πολέμων χρόνους γινόταν ετήσια γιορτή και χορός παρθένων από τη Μεσσηνία και Λακωνία. 

Το ιερό βρισκόταν στη θέση Βόλυμος, ψηλά στον Ταΰγετο, έξη περίπου χιλιόμετρα από την Αρτεμίσιο στη σημερινή Αλαγονία, στη θέση της Παναγίας Βολυμνιώτισσας και από ευρεθείσες επιγραφές προκύπτει ότι γίνονταν και αγώνες τους ρωμαϊκούς χρόνους με αφετηρία τη νίκη του Ακτίου (31 π.Χ.).

ΙΕΡΟΝ ΑΘΗΝΑΣ 

ΚΟΡΥΘΑΛΕΙΑΣ ΑΡΤΕΜΙΔΟΣ

 Τα παιδιά της βρεφικής ηλικίας, προτού περιέλθουν στην αρμοδιότητα της Ορθίας, ήταν εμπιστευμένα σε μία τρίτη μορφή κουροτρόφου Θεάς, η οποία είναι γνωστή ως Άρτεμις Κορυθαλία. "Κορυθάλη" ήταν κλαδί δάφνης "εστεμμένο" που τοποθετούσαν πάνω από την είσοδο του σπιτιού, στολισμένο με καρπούς για να φέρει την ευλογία της συγκομιδής. Η Κορυθάλη όμως ήταν ευλογία και τα παιδιά της πρώτης ηλικίας. Το Ιερό της Κορυθαλίας βρισκόταν αμέσως έξω από την πόλη στο δρόμο προς τις Αμύκλες. Υπό την ιδιότητα της θεάς ως προστάτιδας της βλαστήσεως υπήρχε και λατρευτικός χορός γυναικών των "Κορυθαλιστριων" 

 

Γ. Λουριδάς στο "Απολλώνειο Φως", Μάρτιος - Απρίλιος 2000

http://www.spartans.gr/katalogos_vasilewn.jpg

http://www.spartans.gr/GREEKROW.GIF

ΓΕΝΟΣ ΑΙΓΙΑΔΩΝ

ΓΕΝΟΣ ΕΥΡΥΠΩΝΤΙΔΩΝ

-

ΠΡΟΚΛΗΣ

ΑΓΙΣ Α'

ΕΥΡΥΠΩΝ

ΛΑΒΩΤΑΣ

ΠΡΥΤΑΝΙΣ

ΔΟΡΥΣΣΟΣ

ΠΟΛΥΔΕΚΤΗΣ

ΑΓΙΣΗΛΑΟΣ Α'

ΕΥΝΟΜΟΣ

ΑΡΧΕΛΑΟΣ

ΧΑΡΙΛΛΟΣ

ΤΗΛΕΚΛΟΣ

ΝΙΚΑΝΔΡΟΣ

ΑΛΚΑΜΕΝΗΣ

ΘΕΟΠΟΜΠΟΣ

ΠΟΛΥΔΩΡΟΣ

ΕΥΡΥΚΡΑΤΗΣ

ΑΝΑΞΑΝΔΡΙΔΑΣ Α'

ΑΡΧΙΔΑΜΟΣ Α'

ΑΝΑΞΙΛΑΣ

ΑΝΑΞΑΝΔΡΟΣ

ΛΕΩΤΥΧΙΔΑΣ Α'

ΕΥΡΥΣΘΕΝΗΣ

ΙΠΠΟΚΡΑΤΙΔΑΣ

ΛΕΩΝ

ΑΓΑΣΙΚΛΗΣ

ΑΝΑΞΑΝΔΡΙΔΑΣ Β'

ΑΡΙΣΤΩΝ

ΚΛΕΟΜΕΝΗΣ Α '  520-490 Π.Χ.

ΔΗΜΑΡΑΤΟΣ  515-491 Π.Χ.

ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α' 490-480 Π.Χ.

ΛΕΩΤΙΧΙΔΑΣ Β'  491-46

ΠΛΕΙΣΤΑΡΧΟΣ  480-459 Π.Χ

ΑΡΧΙΔΑΜΟΣ Β'  469-427 Π.Χ

ΠΛΕΙΣΤΟΑΝΑΞ  459-409 Π.Χ.

ΑΓΙΣ Β'  427-399 Π.Χ.

ΠΑΥΣΑΝΙΑΣ  409-395 Π.Χ.

ΑΓΗΣΙΛΑΟΣ Β'  399-360 Π.Χ.

ΑΓΗΣΙΠΟΛΙΣ Α'  395-380 Π.Χ.

ΑΡΧΙΔΑΜΟΣ Γ'  360-338 Π.Χ.

ΚΛΕΟΜΒΡΟΤΟΣ Α'  380-371 Π.Χ.

ΑΓΙΣ Γ'  338-331 Π.Χ.

ΑΓΗΣΙΠΟΛΙΣ Β'  371-370 Π.Χ.

ΕΥΔΑΜΙΔΑΣ Α'  331-305 Π.Χ.

ΚΛΕΟΜΕΝΗΣ Β'  370-309 Π.Χ.

ΑΡΧΙΔΑΜΟΣ Δ'  305-275 Π.Χ.

ΑΡΕΥΣ Α'  309-265 Π.Χ.

ΕΥΔΑΜΙΔΑΣ Β'  275-244 Π.Χ.

ΑΚΡΟΤΑΤΟΣ  265-262 Π.Χ.

ΑΓΙΣ Δ'  244-241 Π.Χ.

ΑΡΕΥΣ Β'  262-254 Π.Χ.

ΕΥΔΑΜΙΔΑΣ Γ'  241-228 Π.Χ.

ΛΕΩΝΙΔΑΣ Β'  254-236 Π.Χ.

ΑΡΧΙΔΑΜΟΣ Ε'  228-227 Π.Χ.

ΚΛΕΟΜΕΝΗΣ Γ'  236-222 Π.Χ

ΕΥΚΛΕΙΔΑΣ  227-222 Π.Χ.

 http://www.spartans.gr/onomata_minwn.jpg

http://www.spartans.gr/GREEKROW.GIF

ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΟΝΟΜΑΤΑ

ΑΡΧΑΙΑ ΟΝΟΜΑΤΑ

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ

ΑΓΝΩΣΤΟΣ

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ

ΕΛΕΥΣΙΝΙΟΣ

ΜΑΡΤΙΟΣ

ΓΕΡΑΣΤΙΟΣ

ΑΠΡΙΛΙΟΣ

ΑΡΤΕΜΙΟΣ

ΜΑΪΟΣ

ΔΕΛΧΙΝΙΟΣ

ΙΟΥΝΙΟΣ

ΦΛΙΑΣΙΟΣ

ΙΟΥΛΙΟΣ

ΕΚΑΤΟΜΒΕΥΣ

ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ

ΚΑΡΝΕΙΟΣ

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ

ΠΑΝΑΜΟΣ

ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ

ΗΡΑΣΙΟΣ

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ

ΑΠΠΕΛΑΙΟΣ

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ

ΔΙΟΣΘΥΟΣ

http://www.spartans.gr/olympionikes.jpg

http://www.spartans.gr/GREEKROW.GIF

ΟΛΥΜΠΙΟΝΙΚΗΣ

ΕΤΟΣ

ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ

ΑΘΛΗΜΑ

ΑΚΑΝΘΟΣ

720

15η

Δόλιχος

ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ

716

16η

Δόλιχος

ΛΑΜΠΙΣ

708

18η

Στάδιον

ΕΥΡΥΒΑΤΟΣ

708

18η

Πάλη

ΑΘΗΡΑΔΑΣ

700

20η

Στάδιον

ΚΛΕΟΠΤΟΛΕΜΟΣ

684

24η

Στάδιον

ΘΑΛΠΙΣ

680

25η

Στάδιον

ΚΑΛΛΙΣΘΕΝΗΣ

676

26η

Στάδιον

ΦΙΛΑΜΒΡΟΤΟΣ

676

26η

Πένταθλον

ΦΙΛΑΜΒΡΟΤΟΣ

672

27η

Πένταθλον

ΦΙΛΑΜΒΡΟΤΟΣ

668

28η

Πένταθλον

ΧΑΡΜΙΣ

668

28η

Στάδιον

ΧΙΟΝΙΣ

664

29η

Στάδιον και δίαυλος

ΧΙΟΝΙΣ

660

30η

Στάδιον και δίαυλος

ΧΙΟΝΙΣ

656

31η

Στάδιον και δίαυλος

ΓΥΛΙΣ η ΓΥΗΣ

648

33η

Στάδιον

ΣΦΑΙΡΟΣ

640

35η

Στάδιον

ΑΡΥΤΑΜΑΣ

636

36η

Στάδιον

ΕΥΡΥΚΛΕΙΔΑΣ

632

37η

Στάδιον

ΙΠΠΟΣΘΕΝΗΣ

632

37η

Πάλη παίδων

ΟΛΥΝΘΕΥΣ

628

38η

Στάδιον

ΕΥΤΕΛΙΔΑΣ

628

38η

Πένταθλον παίδων

ΙΠΠΟΣΘΕΝΗΣ

624

39η

Πάλη

ΡΙΨΟΛΑΟΣ

624

39η

Στάδιον

ΟΛΥΝΘΕΥΣ

620

40η

Στάδιον

ΙΠΠΟΣΘΕΝΗΣ

620

40η

Πάλη

ΙΠΠΟΣΘΕΝΗΣ

616

41η

Πάλη

ΛΥΚΩΤΑΣ

612

42α

Στάδιον

ΙΠΠΟΣΘΕΝΗΣ

612

42α

Πάλη

ΙΠΠΟΣΘΕΝΗΣ

608

43η

Πάλη

ΓΕΛΩΝ

604

44η

Στάδιον

ΕΤΟΙΜΟΚΛΗΣ

604

44η

Πάλη παίδων

ΕΤΟΙΜΟΚΛΗΣ

600

45η

Πάλη

ΕΤΟΙΜΟΚΛΗΣ

596

46η

Πάλη

ΕΥΡΥΚΛΗΣ

592

47η

Στάδιον

ΕΤΟΙΜΟΚΛΗΣ

592

47η

Πάλη

ΕΤΟΙΜΟΚΛΗΣ

588

48η

Πάλη

ΕΠΙΤΕΛΙΔΑΣ

580

50η

Στάδιον

ΛΑΔΡΟΜΟΣ

552

57η

Στάδιον

ΕΥΑΓΟΡΑΣ

548

58η

Τέθριππον

ΕΥΑΓΟΡΑΣ

544

59η

Τέθριππον

ΕΥΑΓΟΡΑΣ

540

60η

Τέθριππον

ΚΑΛΛΙΤΕΛΗΣ

508

68η

Πάλη

ΔΑΜΑΡΑΤΟΣ η ΔΗΜΑΡΑΤΟΣ

504

69η

Τέθριππον

ΑΚΜΑΤΙΔΑΣ

500

70η

Πένταθλον

ΠΟΛΥΣΘΕΝΗΣ η ΠΟΛΥΠΕΙΘΗΣ

484

74η

Τέθριππον

ΑΓΝΩΣΤΟ ΟΝΟΜΑ

476

76η

Δόλιχος

ΑΓΝΩΣΤΟ ΟΝΟΜΑ

476

76η

Στάδιον παίδων

(.....)ΜΗΔΗΣ η ΔΙΑΚΡΟΡΙΔΗΣ

468

78η

Δόλιχος

ΑΡΚΕΣΙΛΑΟΣ

444

84η

Τέθριππον

ΠΟΛΥΚΛΕΑΣ

440

85η

Τέθριππον

ΛΥΚΙΝΟΣ

432

87η

Τέθριππον

ΑΝΑΞΑΝΔΡΟΣ

428

88η

Τέθριππον

ΛΕΩΝ

424

89η

Τέθριππον

ΛΙΧΑΣ

420

90η

Τέθριππον

ΛΑΚΡΑΤΗΣ

416

91η

Άγνωστο αγώνισμα

ΚΥΝΙΣΚΑ

396

96η

Τέθριππον

ΚΥΝΙΣΚΑ

392

97η

Τέθριππον

ΞΕΝΑΡΧΟΣ

388

98η

Τέθριππον

ΕΥΡΥΒΙΑΔΗΣ η ΕΥΡΥΒΑΤΟΣ

384

99η

Τέθριππον

ΕΥΡΥΛΕΟΝΙΣ

368

103η

Συνωρίς

ΔΕΙΝΟΣΘΕΝΗΣ

316

116η

Στάδιον

ΣΕΛΕΑΔΑΣ η ΣΕΛΕΙΔΑΣ

308

118η

Πάλη

ΕΥΒΑΛΚΗΣ η ΕΦΑΛΚΗΣ

300

120η

Άγνωστο αγώνισμα

ΑΜΦΙΑΡΗΣ

296

121η

Πάλη

ΑΛΚΙΔΑΣ

244

134η

Στάδιον

ΝΙΚΟΔΑΜΟΣ

104

169η

Στάδιον

ΝΙΚΟΚΛΗΣ

100

170η

Δίαυλος η Δόλιχος

ΝΙΚΟΚΛΗΣ

100

170η

Οπλίτης δρόμος

ΑΝΔΡΕΑΣ

64

179η

Στάδιον

ΠΡΑΤΟΜΕΛΙΔΑΣ

81 μ.Χ.

215η

Άγνωστο αγώνισμα

Π. ΑΙΛΙΟΣ ΑΛΚΑΔΡΙΔΑΣ

221 μ.Χ.

250η

Στάδιον

Π.ΑΙΛΙΟΣ ΑΛΚΑΔΡΙΔΑΣ

225 μ.Χ.

251η

Στάδιον

 

Πηγή: Μνημείο των Σπαρτιατών Ολυμπιονικών στην είσοδο της Σπάρτης

Συλλογή στοιχείων: Στάμος Π. Τσακίρης

ΑΠΟ ΤΟΝ ΙΣΤΟΤΟΠΟ………. spartans

                                                                              ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΕΛΛΗΝΩΝ ΔΙΚΤΥΟ 2010 μ.Χ.

 

Για να δείτε κάποιες σελίδες πρέπει να έχετε τον flash player που μπορείτε να βρείτε πατώντας στο εικονίδιο δίπλα.

Πνευματικά δικαιώματα © 2009

 Συντελεστές  και επικοινωνία μαζί μας

       SiteLock