πίσω

Η ΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΒΑΡΔΑ ΣΚΛΗΡΟΥ

 

ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

Μετά το θάνατο του αυτοκράτορα Ιωάννη A΄ Τζιμισκή (10 Ιανουαρίου 976), η εξουσία πέρασε και πάλι στα χέρια των δύο γιων του Ρωμανού Β' (959-963), του Βασιλείου Β' (976-1025) και του Κωνσταντίνου Η΄ (976-1028). Οι δύο νεαροί εκπρόσωποι της Μακεδονικής δυναστείας είχαν στεφθεί συναυτοκράτορες από την εποχή του πατέρα τους, μετά το θάνατο του οποίου είχαν τεθεί ως ανήλικοι υπό την κηδεμονία του Νικηφόρου Β' Φωκά και του Ιωάννη Τζιμισκή, μελών της στρατιωτικής αριστοκρατίας. Τον Ιανουάριο του 976 ο Βασίλειος, έχοντας κλείσει τα είκοσι χρόνια, ήταν πλέον σε κατάλληλη ηλικία για να ασκήσει τα καθήκοντά του. Ωστόσο, ο μακροχρόνιος παραγκωνισμός του νεαρού αυτοκράτορα τον είχε αποδυναμώσει πολιτικά, με αποτέλεσμα τη διακυβέρνηση του κράτους να την αναλάβει ουσιαστικά ο θείος του Βασίλειος Λακαπηνός, νόθος γιος του αυτοκράτορα Ρωμανού Α' Λακαπηνού, ο οποίος κατείχε το αξίωμα του παρακοιμωμένου και είχε πρόσβαση στη διαχείριση των κρατικών υποθέσεων. Ο Βασίλειος Λακαπηνός, γνωρίζοντας πως υπήρχε διάχυτη η αντίληψη ότι οι νεαροί βασιλείς δεν είχαν την ικανότητα να κυβερνήσουν αποτελεσματικά και ότι η εξουσία έπρεπε να περάσει εκ νέου στα χέρια ενός ισχυρού εκπροσώπου της στρατιωτικής αριστοκρατίας, θέλησε να προστατεύσει το καθεστώς που δημιουργήθηκε με τον ίδιο σε κυρίαρχο ρόλο. Φρόντισε λοιπόν να περιορίσει τη δύναμη του πλέον επίδοξου διεκδικητή του θρόνου, του Βάρδα Σκληρού, ο οποίος ήταν γυναικάδελφος του Ιωάννη Τζιμισκή και επικεφαλής της ισχυρής οικογένειας των Σκληρών. Ο Βάρδας, ο οποίος κατείχε το αξίωμα του δομεστίκου των σχολών της Ανατολής1 και είχε την αρχηγία όλου του στρατεύματος, βρισκόταν την περίοδο εκείνη στην Κωνσταντινούπολη.2 Ο Βασίλειος Λακαπηνός τον όρισε δούκα Μεσοποταμίας, θέλοντας να τον απομακρύνει από τη Βασιλεύουσα και να τον κρατήσει απασχολημένο με την αντιμετώπιση των αραβικών επιδρομών, ενώ παράλληλα κράτησε στην Κωνσταντινούπολη ως όμηρο τον γιο του.



Το 976 ο Βάρδας Σκληρός κατείχε το μεγαλύτερο μέρος της νότιας Μικράς Ασίας. Για το λόγο αυτό, στάλθηκαν ο πρωτοβεστιάριος Λέων και ο πατρίκιος Ιωάννης στην περιοχή, ώστε να δελεάσουν τους υποστηρικτές του με δώρα και αξιώματα για να τον αποδυναμώσουν. Στην εικόνα, ο Λέων προσφέρει ανταλλάγματα στους στρατιώτες του Βάρδα, μικρογραφία από τη χρονογραφία του Ιωάννη Σκυλίτζη, cod. Vitr. 26-2, fol. 176, 12ος-14ος αι., Μαδρίτη, Εθνική Βιβλιοθήκη.

 

 2.1. Εκδήλωση της στάσης

Μετά το διορισμό του ως δούκα της Μεσοποταμίας (αρχές 976), ο Βάρδας Σκληρός αποχώρησε σύντομα από την Κωνσταντινούπολη για να αναλάβει τα καθήκοντά του. Πρώτη του ενέργεια ήταν η απελευθέρωση του γιου του, του Ρωμανού, από την πρωτεύουσα, ενέργεια την οποία πραγματοποίησε ο έμπιστός του Άνθης Αλυάτης. Ο Σκληρός, ο οποίος ήταν ιδιαίτερα αγαπητός στο στράτευμα, εξασφάλισε την υποστήριξη των στρατευμάτων της Μεσοποταμίας, αλλά και του τάγματος των στρατηλατών, στο οποίο εξακολουθούσε, όπως φαίνεται, να ασκεί σημαντική επιρροή.3 Στο τέλος της άνοιξης του 9764 ανακηρύχθηκε αυτοκράτωρ από τους στρατιώτες του στην περιοχή του Χαρπούτ. Στο εγχείρημά του συμμετείχαν εξαρχής πολλοί Αρμένιοι, οι οποίοι αποτελούσαν μεγάλο μέρος του στρατού του.5 Οι σημαντικότεροι από τους Αρμένιους συμμάχους του ήταν οι ηγεμόνες του Ταρών Γρηγόριος και Παγκράτιος (Bagarat), ο άρχοντας του Moqk Zaphranik και ο πατρίκιος Ρωμανός Ταρωνίτης. Πρώτη μέριμνα του στασιαστή ήταν η εξασφάλιση οικονομικών πόρων για την οργάνωση του κινήματός του. Για το λόγο αυτόν ιδιοποιήθηκε τους φόρους της περιοχής που είχε υπό τον έλεγχό του, καθώς και τα χρήματα του βασιλικού ταμείου της Μελιτηνής,6 την οποία κατέλαβε αιφνιδιαστικά και χωρίς να συναντήσει ουσιαστική αντίσταση. Ως αρχηγείο και ορμητήριό του επέλεξε το οχυρό Χαρπούτ, όπου συγκέντρωσε όλα τα χρήματα που είχε εξοικονομήσει και εγκατέστησε ισχυρή φρουρά. Στη συνέχεια, φρόντισε να εξασφαλίσει τις κατάλληλες συμμαχίες, οι οποίες θα τον ενίσχυαν και θα του επέτρεπαν να κινηθεί ανενόχλητος εναντίον της Κωνσταντινούπολης, έχοντας εξασφαλισμένα τα νώτα του. Ήλθε λοιπόν σε συμφωνία με τους μουσουλμάνους αρχηγούς που γειτνίαζαν με την περιοχή του, τον Χαμδανίδη εμίρη της Μοσούλης Αμπού Ταγλίμπ (Abū Taglib) και τον υποτελή του, εμίρη της Άμιδας Αμπού Ντουλάφ (Abū Dulaf), εξασφαλίζοντας οικονομική και στρατιωτική βοήθεια. Από την πλευρά της, η κεντρική κυβέρνηση συνέχιζε να έχει την υποστήριξη των υπόλοιπων στρατευμάτων και των αριστοκρατικών οικογενειών της Μικράς Ασίας.

2.2. Υποταγή της νότιας Μικράς Ασίας στον Βάρδα Σκληρό

Το θέρος του 976 ο Βάρδας Σκληρός ήταν έτοιμος να ξεκινήσει την εκστρατεία του από τη Μεσοποταμία εναντίον της Κωνσταντινούπολης. Ο Βασίλειος Λακαπηνός αντιλήφθηκε την απειλή και προχώρησε σε μία διπλή αμυντική ενέργεια. Απέστειλε στον στασιαστή τον Στέφανο, σύγκελλο της Αγίας Σοφίας και μητροπολίτη Νικομηδείας, με σκοπό να πείσει τον Σκληρό να παραδοθεί, και ταυτόχρονα διέταξε τον στρατοπεδάρχη Ανατολής Πέτρο, τον δούκαΑντιοχείαςΜιχαήλ Βούρτζη και τον στρατηγόΤαρσού Ευστάθιο Μαλεΐνο να συγκεντρωθούν με τα στρατεύματά τους στην Καισάρεια της Καππαδοκίας για να εμποδίσουν την προέλαση του Σκληρού. Η διπλωματική προσπάθεια του Στεφάνου απέτυχε και η πρώτη σύγκρουση πραγματοποιήθηκε το φθινόπωρο του 976 στο στενό πέρασμα με την ονομασία Κούκου Λίθος.7 Εκεί μία εμπροσθοφυλακή του Σκληρού, με επικεφαλής τον Άνθη Αλυάτη, αντιμετώπισε τμήμα του αυτοκρατορικού στρατού υπό τον Ευστάθιο Μαλεΐνο.8 Οι αυτοκρατορικές δυνάμεις επικράτησαν και ο Αλυάτης έπεσε στο πεδίο της μάχης. Στη συνέχεια, οι δυνάμεις που ήταν πιστές στους αυτοκράτορες απέκλεισαν όλα τα σημαντικά περάσματα. Οι δυνάμεις του Σκληρού, υπό την καθοδήγηση του Αρμένιου στρατηγού Σαχακίου Βραχαμίου, ο οποίος αυτομόλησε στον στασιαστή,9 προωθήθηκαν στη Λάπαρα ή Λυκανδό. Εκεί συγκρούστηκαν με τον αυτοκρατορικό στρατό και σημείωσαν σημαντική νίκη, η οποία έδωσε μεγάλο πλεονέκτημα στον Σκληρό. Μετά την εξέλιξη αυτή, ο στασιαστής κινήθηκε εναντίον της Τζαμανδού, η οποία παραδόθηκε χωρίς αντίσταση. Οι επιτυχίες είχαν ως αποτέλεσμα να προσχωρήσουν στην παράταξή του ο δούκας Αντιοχείας Μιχαήλ Βούρτζης, ο δούκας Ανδρόνικος Λυδός και οι δύο γιοι του τελευταίου, ο Χριστόφορος Επείκτης και ο Βάρδας Μουγγός. Ταυτόχρονα, οι στρατιώτες του θέματοςΚιβυρραιωτών στασίασαν εναντίον του επικεφαλής τους και έθεσαν το στόλο της Αττάλειας στη διάθεση του στασιαστή, ο οποίος απέστειλε τον Μιχαήλ Κουρτίκιο για να αναλάβει τη διοίκησή του. Ο Σκληρός είχε πετύχει ως το τέλος του 976 να θέσει υπό την κατοχή του το μεγαλύτερο μέρος της νότιας Μικράς Ασίας.

2.3. Πορεία προς την Κωνσταντινούπολη

Ο Βασίλειος Λακαπηνός, βλέποντας τον Σκληρό να προελαύνει, απέστειλε στις αρχές του 977 στη Μικρά Ασία τον πρωτοβεστιάριο Λέοντα και τον πατρίκιο Ιωάννη. Ο Λέων είχε λάβει απόλυτη δικαιοδοσία να ενεργεί στο όνομα των αυτοκρατόρων και αποσκοπούσε στο να δελεάσει τους υποστηρικτές του στασιαστή με δώρα και αξιώματα. Οι δύο άνδρες μετέβησαν στο Κοτυάειον, όπου συνάντησαν τον στρατοπεδάρχη Ανατολής Πέτρο με τον αυτοκρατορικό στρατό. Βασικός στόχος του πρωτοβεστιαρίου ήταν να κινηθεί ανατολικά και να βρεθεί στα νώτα του στασιαστή, με σκοπό να αποσπάσει ένα μέρος των υποστηρικτών του οι οποίοι δεν είχαν προσχωρήσει οικειοθελώς στην επανάσταση, αλλά υπό την απειλή των όπλων. Ο Σκληρός αντιλήφθηκε τον κίνδυνο και απέστειλε εναντίον του ένα απόσπασμα με επικεφαλής τον Μιχαήλ Βούρτζη και τον Ρωμανό Ταρωνίτη. Αυτοί, παρά τις αντίθετες οδηγίες που είχαν, ενεπλάκησαν (πιθανότατα το θέρος του 977) σε σύγκρουση με τον αυτοκρατορικό στρατό στην περιοχή Οξύλιθος και ηττήθηκαν. Το γεγονός αυτό υποχρέωσε τον Σκληρό να κινηθεί γρήγορα εναντίον των αυτοκρατορικών δυνάμεων. Σε μάχη στην περιοχή των Ραγεών το φθινόπωρο του 977 ο στασιαστής πέτυχε σημαντική νίκη. Ο Πέτρος και ο πατρίκιος Ιωάννης έπεσαν στο πεδίο της μάχης, ενώ ο πρωτοβεστιάριος Λέων αιχμαλωτίσθηκε. Ο Σκληρός ήταν πλέον κυρίαρχος στο μεγαλύτερο μέρος της Μικράς Ασίας και, με τον αυτοκρατορικό στρατό αποδυναμωμένο, όδευε προς την Κωνσταντινούπολη. Ο Βασίλειος Λακαπηνός, θέλοντας να αντιμετωπίσει την κατάσταση, διόρισε δρουγγάριο του πλωίμου τον Θεόδωρο Καραντηνό και τον έστειλε ενάντια στον Μιχαήλ Κουρτίκιο, επικεφαλής του στόλου των στασιαστών, ο οποίος λεηλατούσε τα νησιά του Αιγαίου και ετοιμαζόταν να πολιορκήσει την Άβυδο. Στην ξηρά απέστειλε τον πατρίκιο Μανουήλ Ερωτικό να υπερασπιστεί τη Νίκαια. Παρά την ηρωική άμυνα, η πόλη καταλήφθηκε ύστερα από πολιορκία από τον Σκληρό στις αρχές του 978. Ο αυτοκρατορικός στόλος νίκησε (πιθανόν στα τέλη του 978) το στόλο των στασιαστών στη Φώκαια, εμποδίζοντας ουσιαστικά τον Σκληρό να προχωρήσει σε μια ολοκληρωμένη πολιορκία της πρωτεύουσας.

2.4. Το τέλος της στάσης

Τους πρώτους μήνες του 978 ο Βασίλειος Λακαπηνός είχε ανακαλέσει στην πρωτεύουσα τον Βάρδα Φωκά, ο οποίος είχε εξορισθεί μετά την ήττα του από τον Βάρδα Σκληρό το 969-970, όταν είχε στασιάσει εναντίον του Ιωάννη Α΄ Τζιμισκή. Ο Φωκάς έλαβε τον τίτλο του μαγίστρου και το αξίωμα του δομεστίκου των σχολών και στάλθηκε να αντιμετωπίσει τον στασιαστή. Αρχικά κινήθηκε προς την Καισάρεια της Καππαδοκίας, με σκοπό να ενώσει όλες τις δυνάμεις που παρέμεναν πιστές στην κεντρική κυβέρνηση. Εκεί συνάντησε τον Ευστάθιο Μαλεΐνο, ενώ σε αυτόν προσχώρησε και ο Μιχαήλ Βούρτζης, ο οποίος εγκατέλειψε τον στασιαστή. Με τον στρατό που συγκέντρωσε, ο Φωκάς κινήθηκε δυτικά, προς το Αμόριον, με σκοπό να χτυπήσει στα νώτα τον αντίπαλο. Ο Σκληρός από τη Νίκαια κινήθηκε και αυτός προς το Αμόριον και στις 19 Ιουνίου 978 νίκησε τον Φωκά σε μάχη στην Παγκάλεια. Ο Φωκάς υποχώρησε στην περιοχή του θέματος Χαρσιανού, όπου και αναδιοργάνωσε το στρατό του. Εκεί, σε μάχη στην περιοχή Βασιλικά Θερμά, ηττήθηκε για δεύτερη φορά από τον Σκληρό (φθινόπωρο 978). Η κεντρική κυβέρνηση, βλέποντας τις αλλεπάλληλες ήττες, απέστειλε πρεσβεία στον Γεωργιανό πρίγκιπα Δαβίδ του Ταΐκ με τον Γεωργιανό μοναχό του Αγίου Όρους Ιωάννη Τορνίκιο, προκειμένου να ζητήσει ενισχύσεις.10 Τελικά παραχωρήθηκε στους Βυζαντινούς στρατιωτικό σώμα 12.000 ιππέων, υπό τις διαταγές του Ιωάννου Τορνικίου και του Γεωργιανού άρχοντα Djodjik. Ο στρατός αυτός ενώθηκε με το στρατό του Φωκά στο θέμα Χαρσιανού και, την άνοιξη του 979, αιφνιδίασε το στρατό του στασιαστή, ο οποίος είχε σημαντικές ελλείψεις, καθώς ένα μέρος των Αράβων συμμάχων του είχε αποχωρήσει, ενώ και πολλοί Αρμένιοι είχαν αποσυρθεί στην πατρίδα τους κατά τη διάρκεια του χειμώνα. Στις 24 Μαρτίου 979 ο Σκληρός υπέστη συντριπτική ήττα στην περιοχή του θέματος Χαρσιανού.11 Ο στρατός του στασιαστή διαλύθηκε και ο ίδιος κατέφυγε αρχικά στη Μαρτυρούπολη και, σε σύντομο χρονικό διάστημα, στην αυλή του χαλίφη της Βαγδάτης. Ορισμένοι από τους υποστηρικτές του που παρέμειναν στα βυζαντινά εδάφη οχυρώθηκαν σε φρούρια του θέματος Θρακησίων και δεν υποτάχθηκαν στην αυτοκρατορική κυβέρνηση παρά μόνον το φθινόπωρο ή το χειμώνα του ίδιου έτους.

ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

Η αποτυχία της στάσης του Βάρδα Σκληρού δεν σήμανε ουσιαστική αλλαγή της πολιτικής κατάστασης στο Βυζάντιο. Οι δύο νεαροί αυτοκράτορες, ο Βασίλειος και ο Κωνσταντίνος, παρέμειναν βέβαια μόνοι τους στο θρόνο, αλλά συνέχισαν να βρίσκονται υπό τον έλεγχο του Βασιλείου Λακαπηνού και μακριά από την αυτόνομη και ουσιαστική άσκηση της εξουσίας. Αντίθετα, ο παρακοιμώμενος ενίσχυσε ιδιαίτερα τη θέση του, καθώς παρέμεινε πλέον μόνος και αδιαμφισβήτητος διαχειριστής της εξουσίας, δίπλα στους δύο αυτοκράτορες. Ενισχυμένος βγήκε και ο Βάρδας Φωκάς, καθώς η ανάκλησή του από την εξορία και η ενεργός συμμετοχή του στην καταστολή της στάσης σήμανε την ουσιαστική επάνοδό του στο πολιτικό προσκήνιο και του έδωσε το δικαίωμα να διεκδικήσει μερίδιο στην άσκηση της εξουσίας. Η στάση όμως είχε σημαντικές επιπτώσεις και στις εξελίξεις στη χερσόνησο του Αίμου. Το γεγονός ότι η κεντρική κυβέρνηση έστρεψε όλο το ενδιαφέρον και τις προσπάθειές της στην αντιμετώπιση του Βάρδα Σκληρού έδωσε την ευκαιρία στο κίνημα των Κομητόπουλων, των τεσσάρων γιων ενός Βούλγαρου αξιωματούχου που είχαν επαναστατήσει στις αρχές του 976, να αναπτυχθεί και να οδηγήσει σε έναν μακροχρόνιο πόλεμο μεταξύ Βυζαντινών και Βουλγάρων. Τέλος, η καταστολή της στάσης σήμανε και τον τερματισμό της διαμάχης ανάμεσα στους ισχυρούς αριστοκράτες για την κηδεμονία των νεαρών αυτοκρατόρων και τη διαχείριση της εξουσίας. Η συγκεκριμένη διαμάχη είχε ξεκινήσει με τη στάση του Βάρδα Φωκά εναντίον του Ιωάννη Α' Τζιμισκή το 969 και συνεχίστηκε με το κίνημα του Βάρδα Σκληρού το 976-979. Μέχρι το επόμενο κίνημα του Σκληρού (987), η πολιτική κατάσταση είχε αλλάξει ριζικά, καθώς η κηδεμονία των νεαρών αυτοκρατόρων από τον Βασίλειο Λακαπηνό διακόπηκε οριστικά το 985, όταν ο Βασίλειος Β' τον απομάκρυνε, αναλαμβάνοντας ο ίδιος την εξουσία. Στο εξής, ο ίδιος ο αυτοκράτωρ θα αντιμετώπιζε τις διεκδικήσεις των ισχυρών αριστοκρατικών οικογενειών της Μικράς Ασίας, οι οποίες συνέχιζαν να επιζητούν μερίδιο στην εξουσία.

 1. Seibt, W., Die Skleroi: Eine prosopographisch-sigillographische Studie (Byzantina Vindobonensia 9, Wien 1976), σελ. 30-31.

2. Ο Forsyth, J., The Byzantine-Arab Chronicle (938-1034) of Yahya b. Sa’id Al-Antaki (Ann Arbor 1977), σελ. 375, βασιζόμενος στο Χρονικό του Yahya b. Sa’id, αναφέρει ότι ο Βάρδας Σκληρός δε βρισκόταν στην πρωτεύουσα τη συγκεκριμένη περίοδο.

3. Seibt, W., Die Skleroi: Eine prosopographisch-sigillographische Studie (Byzantina Vindobonensia 9, Wien 1976), σελ. 37.

4. Kamer, S., Emperors and Aristocrats in Byzantium 976-1081 (Ann Arbor 1983), σελ. 32· Forsyth, J., The Byzantine-Arab Chronicle (938-1034) of Yahya b. Sa’id Al-Antaki (Ann Arbor 1977), σελ. 376.

5. Για τη μεγάλη συμμετοχή των Αρμενίων στην εξέγερση του Σκληρού βλ. Adontz, N., Études arméno-byzantines (Lisbon 1965), σελ. 150, και Honigmann E., Die Ostgrenze des byzantinischen Reiches von 363 bis 1071 (Bruxelles 1935), σελ. 149-150.

6. Το ποσό που αποκόμισε ο στασιαστής από τον οικονομικό αξιωματούχο της Μελιτηνής υπολογίζεται σε 40.000 χρυσά νομίσματα. Βλ. Forsyth, J., The Byzantine-Arab Chronicle (938-1034) of Yahya b. Sa’id Al-Antaki (Ann Arbor 1977), σελ. 377, και Seibt, W., Die Skleroi: Eine prosopographisch-sigillographische Studie (Byzantina Vindobonensia 9, Wien 1976), σελ. 37.

7. Για την τοποθεσία βλ. Seibt, W., Die Skleroi: Eine prosopographisch-sigillographische Studie (Byzantina Vindobonensia 9, Wien 1976), σελ. 38, σημ. 98.

8. Ο Forsyth, J., The Byzantine-Arab Chronicle (938-1034) of Yahya b. Sa’id Al-Antaki (Ann Arbor 1977), σελ. 378, και ο Kamer, S., Emperors and Aristocrats in Byzantium 976-1081 (Ann Arbor 1983), σελ. 37-38, βασιζόμενοι στο Χρονικό του Yahya b. Sa’id, αναφέρουν ότι η πρώτη σύγκρουση συνέβη αμέσως μετά την κατάληψη της Μελιτηνής, οπότε η Κωνσταντινούπολη έστειλε εναντίον του Σκληρού τον Μιχαήλ Βούρτζη και τον Ευστάθιο Μαλεΐνο, οι οποίοι όμως ηττήθηκαν από τον στασιαστή κοντά στη Μελιτηνή και υποχώρησαν.

9. Ο Kamer, S., Emperors and Aristocrats in Byzantium 976-1081 (Ann Arbor 1983), σελ. 391, σημ. 39, θεωρεί ότι είναι πιθανότερο ο Σαχάκιος Βραχάμιος να έλαβε μέρος από την αρχή του κινήματος στο πλευρό του Βάρδα Σκληρού.

10. Υπάρχει και μία δεύτερη εκδοχή, σύμφωνα με την οποία ο ίδιος ο Βάρδας Φωκάς με ένα μέρος του στρατού του πήγε στην Ιβηρία για να ζητήσει τη βοήθεια του Δαβίδ. Βλ. Kamer, S., Emperors and Aristocrats in Byzantium 976-1081 (Ann Arbor 1983), σελ. 48-49, και Seibt, W., Die Skleroi: Eine prosopographisch-sigillographische Studie (Byzantina Vindobonensia 9, Wien 1976), σελ. 44-45.

11. Η άποψη που έχουν εκφράσει ορισμένοι ερευνητές, βασιζόμενοι στον Σκυλίτζη, ότι η μάχη πραγματοποιήθηκε στην Παγκάλεια είναι λανθασμένη, καθώς στο σημείο αυτό ο Βυζαντινός χρονογράφος μπερδεύει την τελική μάχη της 24ης Μαρτίου 979 (η οποία έλαβε χώρα σε μια περιοχή που αναφέρεται σε γεωργιανή επιγραφή ως Sarvenisni και ταυτίζεται με το ρωμαϊκό τοπωνύμιο Aquae Saravenae) με τη μάχη της Παγκάλειας τον Ιούνιο του 978. Βλ. Seibt, W., Die Skleroi: Eine prosopographisch-sigillographische Studie (Byzantina Vindobonensia 9, Wien 1976), σελ. 47-48, και Forsyth, J., The Byzantine-Arab Chronicle (938-1034) of Yahya b. Sa’id Al-Antaki (Ann Arbor 1977), σελ. 386.

ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ

αρχές Ιανουαρίου 976: Θάνατος του Ιωάννη Α΄ Τζιμισκή. Ανάληψη της εξουσίας από τους Βασίλειο Β΄ και Κωνσταντίνο Η΄. Ο Βάρδας Σκληρός ονομάζεται δουξ Μεσοποταμίας

τέλος άνοιξης 976: Ο Βάρδας Σκληρός στασιάζει στο Χαρπούτ της Μεσοποταμίας και ανακηρύσσεται αυτοκράτωρ από τα στρατεύματά του

φθινόπωρο 976: Ήττα μέρους του στρατού των στασιαστών από τις αυτοκρατορικές δυνάμεις στην περιοχή Κούκου Λίθος. Νίκη των στασιαστών στη μάχη της Λαπάρας

θέρος 977: Οι στασιαστές νικούν τα αυτοκρατορικά στρατεύματα στην περιοχή Οξύλιθος

φθινόπωρο 977: Ο Βάρδας Σκληρός νικά τις αυτοκρατορικές δυνάμεις στην περιοχή Ραγέαι

αρχές 978: Άλωση της Νίκαιας από τον Βάρδα Σκληρό. Ο Βασίλειος Λακαπηνός ανακαλεί από την εξορία τον Βάρδα Φωκά

19 Ιουνίου 978: Μάχη στην Παγκάλεια μεταξύ των αυτοκρατορικών στρατευμάτων υπό τον Βάρδα Φωκά και των στασιαστών του Βάρδα Σκληρού. Ήττα του Φωκά

φθινόπωρο 978: Ο Βάρδας Σκληρός νικά εκ νέου τον Βάρδα Φωκά στα Βασιλικά Θερμά

24 Μαρτίου 979: Ήττα του Βάρδα Σκληρού από τον Βάρδα Φωκά στο θέμα Χαρσιανού. Καταστολή της στάσης

τέλη 979: Συνθηκολόγηση των τελευταίων στασιαστών στο θέμα Θρακησίων

 

ΠΗΓΕΣ

Λέων Διάκονος, Ιστορία, Hase, C. B. (ed.), Leonis Diaconi Caloensis Historiae libri decem (Bonn 1828), 169, 14-170, 24.

Ιωάννης Σκυλίτζης, Σύνοψις Ιστοριών, Thurn, I. (ed.), Ιoannis Scylitzae Synopsis Historiarum (Corpus Fontium Historiae Byzantinae 5, Berlin-New York 1973), 324, 32-328, 52.

Μιχαήλ Ψελλός, Χρονογραφία, Renauld, E. (ed.), Michel Psellos, Chronographie ou histoire d’un siècle de Byzance (976-1077) 1 (Paris 1926), 5, 1-9, 10.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

 

Ιωάννης Σκυλίτζης, Σύνοψις Ιστοριών, Thurn, I. (ed.), Ioannis Skylitzae Synopsis Historiarum, Corpus Fontium Historiae Byzantinae 5, Berlin – New York 1973

 
 

Ζακυθηνός Δ., Βυζαντινή Ιστορία 324-1071, Αθήνα 1972

 
 

Μιχαήλ Ψελλός, Χρονογραφία, Renauld, É. (ed.), Michael Psellos, Chronographie ou histoire d’un siècle de Byzance (976-1077), Ι-ΙΙ, Paris 1926-1928 (ανατ. 1967)

 
 

Adontz N., Études arméno-byzantines, Lisbon 1965

 
 

Λέων Διάκονος, Ιστορία, Hase, C.B. (ed.), Leonis Diaconi Caloensis Historiae libri decem et liber de velitatione bellica Nicephori Augusti, Corpus Scriptorum Historiae Byzantinae, Βοnn 1828

 
 

Belke K., Restle M., Galatien und Lykaonien, Wien 1984, TIB 4

 
 

Honigmann E., Die Ostgrenze des byzantinischen Reiches von 363 bis 1071, Bruxelles 1935

 
 

Jenkins R.J.H., Byzantium: The Imperial Centuries (AD 610-1071), London 1966

 
 

Βλυσίδου Β., Λουγγής Τ., Λαμπάκης Σ., Σαββίδης Α., Κουντούρα-Γαλάκη Ε., Η Μικρά Ασία των θεμάτων. Έρευνες πάνω στη γεωγραφική φυσιογνωμία και προσωπογραφία των βυζαντινών θεμάτων της Mικράς Aσίας (7ος-11ος αι.), Αθήνα 1998, Eρευνητική Bιβλιοθήκη 1

 
 

Cheynet J.-C., Pouvoir et contestations à Byzance (963-1210), Paris 1990, Byzantina Sorbonensia 9

 
 

Belke K., Mersich N., Phrygien und Pisidien, Wien 1990, Tabula Imperii Byzantini 7

 
 

Ostrogorsky G., Ιστορία του Βυζαντινού Κράτους, Αθήνα 1981, Παναγόπουλος, Ι. (μτφρ.)

 
 

Seibt W., Die Skleroi: eine prosopographish-sigillographische Studie, Wien 1976, Byzantina Vindobonensia 9

 
 

Μπουρδάρα Κ., Καθοσίωσις και Τυραννίς κατά τους Μέσους Βυζαντινούς χρόνους Ι: Μακεδονική δυναστεία 867-1056, Αθήνα 1981

 
 

Kamer S., Emperors and Aristocrats in Byzantium 976-1081, Ann Arbor 1983

 
 

Forsyth J., The Byzantine-Arab Chronicle (938-1034) of Yahya b. Sa’id Al-Antaki, Ann Arbor 1977

 
 

Charanis P., "The Transfer of Population as a Policy in the Byzantine Empire", Comparative Studies in Society and History, 3, 1961, 140-154

 
 

Canard M., "Deux documents arabes sur Bardas Skléros", Atti del V Congresso internazionale di Studi bizantini, Roma 1939, 55-69

 
 

Schlumberger G., L'épopée byzantine à la fin du Xe siècle 2. Basile II, le Tueur de Bulgares, Paris 1900

 ΠΑΡΑΘΕΜΑΤΑ

Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΜΕ ΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΛΕΩΝ ΔΙΑΚΟΝΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΕΙ ΤΗ ΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΒΑΡΔΑ ΣΚΛΗΡΟΥ (976-979)

Μετὰ γὰρ τὴν τοῦ αὐτοκράτορος Ἰωάννου ἐκδημίαν ἀπὸ τοῦ σώματος, Βάρδας Μάγιστρος ὁ κατ’ ἐπωνυμίαν Σκληρός, φιλαρχίαν καὶ ἀπληστίαν νοσῶν, ἀπάτῃ τε μετελθὼν καὶ φενακίσας τὸν πολὺν ὄχλον καὶ εὔκολον, ἀποστασίαν δεινὴν κατὰ τῶν κρατούντων ἐμελέτησεν· ἐπὶ τετραετῆ τε ἐνιαυτὸν τὴν Ἀσίαν κατέδραμε, χώρας πυρπολῶν καὶ πόλεις καταστρεφόμενος, τήν τε ῾Ρωμαϊκὴν δύναμιν, ἐξ ἀντιπάλου παρατάξεως ἀντιτασσομένην αὑτῷ, τρεπόμενος καὶ κατακαίων ὠμῶς· τοῦτο μὲν ὑπὸ τοῦ Πατρικίου Πέτρου καὶ στρατοπεδάρχου δημαγωγουμένην, ὅτε κατὰ τὴν Λάπαραν τὸ πεδίον (μεθόριον δὲ τοῦτο τῆς χώρας τῶν Ἀρμενίων) ἡ μάχη συνεκροτεῖτο, ὁπηνίκα καὶ αὐτὸς ὁ Πατρίκιος Πέτρος, δορατίῳ βληθεὶς καὶ τοῦ ἵππου κατενεχθείς, παρ’ αὐτὴν ἐξέπνευσε τὴν παράταξιν, πλείστων ὅτι τῶν ὑπασπιστῶν συναναιρεθέντων αὐτῷ· τοῦτο δὲ ὑπὸ Βάρδα Μαγίστρου τοῦ Φωκᾶ, ὃς πρὸς τῶν κρατούντων τὸ τοῦ Δομεστίκου τῶν Σχολῶν ὑποζωσάμενος ἀξίωμα, ἀντίπαλος τῷ Σκληρῷ κατὰ τὴν Παγκάλειαν παρετάξατο. ἱππήλατον τοῦτο πεδίον, τῷ Ἀμωρίῳ προσέγγιον. ὅπου δὴ καὶ παρὰ τὸ μεταίχμιον ῥάβδῳ κατὰ τοῦ κρανίου πληγεὶς ὁ Φωκᾶς, τοῦ ἵππου τε κατηνέχθη καὶ εἰς γῆν κατεβλήθη· καὶ κἂν ἥλω τῶν ἐναντίων καὶ ἀκλεῶς παραπώλετο, εἰ μὴ ὡς εἷς τῶν πολλῶν παρώφθη παρὰ τῶν δυσμενῶν, ἠγνοηκότων αὐτὸν, ἐπελθοῦσα δὲ ἡ νὺξ τοῦτον διέσωσεν. ὁ δὲ Σκληρός, ταῖς τοιαύταις νίκαις ἐπαρθείς τε καὶ φρενωθείς, ἀνυπόστατός τις καὶ ἀκαταγώνιστος ἐνομίζετο. ἐντεῦθεν τήν τε Νίκαιαν, καὶ Ἄβυδον, καὶ Ἀττάλειαν τῷ πολεμεῖν παρεστήσατο, καὶ τὴν τῆς Ἀσίας ἐπεποιήσατο ῾Ρωμαϊκὴν ἐπικράτειαν· καὶ πλείστας τριήρεις προσείληφε, καὶ θαλασσοκρατῶν μεγάλα τοὺς ἐμπόρους ἐσίνετο, καὶ αὐτὴν ἤδη τὴν βασιλεύουσαν, τὰς σιτηγοὺς φορτίδας οὐκ ἐῶν ἐς αὐτὴν ἀναπλέειν κατὰ τὸ πρότερον· ἕως οὗ ἐκ Βυζαντίου πυρφόροι νῆες πρὸς τῶν κρατούντων λαθραίως ἐξαπεστάλησαν. ἃς Βάρδας Μάγιστρος ὁ Παρσακουτηνὸς ἄγων, αἰφνίδιον τῇ Ἀβύδῳ προσορμισθείς, τάς τε τριήρεις τοῦ τυράννου κατέφλεξε, καὶ τὴν τῶν στρατιωτῶν κατηκόντισε φάλαγγα, καὶ τὸ φρούριον εἴληφεν. αὖθις τε ὁ Φωκᾶς, χεῖρα περὶ αὑτὸν πλείστην στρατιωτῶν ἠθροικὼς, τῷ Σκληρῷ ἐπιτίθεται, καὶ τοῦτον τρεψάμενος ἐν Ἐκβατάνοις πρὸς τοὺς Ἀγαρηνοὺς φυγεῖν παρεσκεύασεν.

Λέων Διάκονος
, Ιστορία, Hase, C. B. (ed.), Leonis Diaconi Caloensis Historiae libri decem (Bonn 1828), 169, 14-170, 24.

Ο ΙΣΤΟΡΙΚΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΣΚΥΛΙΤΖΗΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΕΙ ΤΙΣ ΠΡΩΤΕΣ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΙΣ ΤΟΥ ΒΑΡΔΑ ΦΩΚΑ ΜΕ ΤΟΝ ΣΤΑΣΙΑΣΤΗ ΣΚΛΗΡΟ

Ὁ δὲ παρακοιμώμενος τοῖς ὅλοις ἀπορηθείς (ἤδη γὰρ καὶ ὁ Σκληρὸς ἐπλησίαζε τῇ βασιλίδι) μίαν ἐγνώκει βοήθειαν ἀποχρῶσαν, Βάρδαν τὸν Φωκᾶν μεταπέμψασθαι τῆς ὑπερορίας, μόνον ἀξιόμαχον οἰηθεὶς τοῦτον ἀντίπαλον ἔσεσθαι τῷ Σκληρῷ. λόγου δὲ θᾶττον μεταπεμψάμενος καὶ ὅρκοις ἀσφαλισάμενος καὶ πλοῦτον παρεσχηκὼς δαψιλῆ καὶ τῷ τῶν μαγίστρων ἀξιώματι τιμήσας, δομέστικον προχειρίζεται τῶν σχολῶν καὶ κατὰ τοῦ Σκληροῦ ἐξίησιν. ὁ δὲ τὸν ὑπὲρ τῶν ὅλων ἀναδεξάμενος ἀγῶνα πρῶτον μὲν ἐπεχείρησεν ἀπὸ Θρᾴκης περαιωθῆναι εἰς Ἄβυδον. φυλάττοντος δὲ τὰ ἐν Ἑλλησπόντῳ χωρία ῾Ρωμανοῦ τοῦ υἱοῦ τοῦ Σκληροῦ, ἀποκρουσθεὶς ἐκεῖθεν ἐπάνεισιν εἰς τὴν βασιλίδα, ἐκεῖθέν τε πλοίου ἐπιβὰς καὶ τοὺς ἐναντίους λαθὼν πρὸς τὴν ἀντίπορθμον γίνεται γῆν, καὶ νυκτοπορίαις χρησάμενος ἄπεισιν εἰς Καισάρειαν, ἐκεῖσέ τε Εὐσταθίῳ μαγίστρῳ τῷ Μαλεΐνῳ καὶ Μιχαὴλ τῷ Βούρτζῃ συμπαίξας (ἔφθασε γὰρ καὶ αὐτὸς ἐκ μετανοίας τὰ τοῦ βασιλέως πάλιν ἑλέσθαι) μετ αὐτῶν πρὸς πόλεμον ἐξηρτύετο. καὶ δὴ λαόν, ὡς ὁ καιρὸς ἐδίδου, ἀθροίσας, καὶ τοὺς ἐκ τῆς φυγῆς ἐσκεδασμένους ἁλίσας, πρὸς τὸ Ἀμώριον γίνεται. καὶ ὁ Σκληρὸς δὲ τὴν τούτου ἔξοδον ἀκηκοώς, καὶ νῦν πρῶτον οἰηθεὶς τὸν ἀγῶνα ἔσεσθαι αὐτῷ πρὸς ἄνδρα πολεμιστὴν καὶ φέρειν εἰδότα γενναίως καὶ τακτικῶς τὰς πολέμου στροφάς, καὶ οὐχ, ὡς τὸ πρότερον, πρὸς ἀνδράρια ἐκτετμημένα θαλαμευόμενα καὶ σκιατραφῆ, ἄρας ἀπὸ Νικαίας πρὸς τὸ Ἀμώριον ἄπεισι, καὶ συναντήσας συμπλέκεται τῷ Φωκᾷ. οὐχ ὑποστάντων δὲ τῶν περὶ τὸν Φωκᾶν διὰ τὸ ταῖς προηγησαμέναις ἥτταις χαυνωθῆναι τὸν τῆς ἀνδρείας αὐτοῖς καὶ τόλμης τόνον, ἐπικρατέστερος γίνεται ὁ Σκληρός. οὐ μέντοι καὶ παντάπασιν ἐς ὑπαγωγὴν ἄκοσμον ἐσκέδαστο ἡ στρατιὰ τῷ Φωκᾷ, ἀλλ’ ὑποκλίνασα μὲν ἐνέδωκε, σχολαίαν δ’ ἐποιεῖτο τὴν ὑποχώρησιν, ὡς μὴ ὑπὸ δειλίας δοκεῖν ἐλαύνεσθαι, ἀλλ’ ἐξ ἐπιτάγματος ὑπείκειν στρατηγικοῦ μετ’ εὐκοσμίας καὶ τάξεως. καὶ γὰρ δὴ καὶ νῶτα δόντας τοὺς στρατιώτας καὶ πρὸς φυγὴν ὡρμημένους, ὄπισθεν οὐραγῶν ὁ Φωκᾶς τοὺς ἐπιόντας ἠμύνετο καὶ οὐ μετὰ σφοδροτάτης εἴα καὶ ῥύμης καὶ βίας προσφέρεσθαι. ἔνθα καὶ λέγεται Κωνσταντῖνον τὸν Γαυρᾶν μετὰ τῶν ἀμφ’ αὐτὸν τὸ φεῦγον διώκοντα φιλοτιμίᾳ χρησάμενον ἀκαίρῳ, καὶ μεγάλην εὔκλειαν ἕξειν οἰηθέντα, εἰ αἰχμάλωτος ὑπ’ αὐτοῦ γένοιτο ὁ Φωκᾶς, μυωπίσαντα τὸν ᾧ ἐπωχεῖτο ἵππον, μετὰ μεγίστης ὁρμῆς προσενεχθῆναι τῷ Φωκᾷ. ὃν οὗτος ἰδὼν καὶ ὅστις εἴη κατανοήσας, ἠρέμα τὸν ἵππον παρενεγκὼν καὶ ὑπαντιάσας παίει κορύνῃ κατὰ τῆς κόρυθος. καὶ ὁ μὲν λειποθυμήσας τῇ ἀνυποστάτῳ φορᾷ τῆς πληγῆς πίπτει παραυτίκα τοῦ ἵππου, ὁ δὲ Φωκᾶς ἀδείας μείζονος τυχὼν τῆς ἐπὶ τὰ πρόσω πορείας εἴχετο, σχολῇ καὶ βάδην ἰών, ἀλλ’ οὐκ ἀνειμένοις τοῖς χαλινοῖς. οἱ γὰρ σὺν τῷ Γαυρᾷ τὸν οἰκεῖον πεπτωκότα θεασάμενοι στρατηγὸν καὶ ἐπιμέλειαν τούτου τιθέμενοι ἀνῆκαν τὸν διωγμόν. ὁ δὲ Φωκᾶς ἅμα τοῖς σὺν αὐτῷ τὸν λεγόμενον Χαρσιανὸν κατειληφὼς κἀκεῖσε αὐλισάμενος ἐσκόπει τὸ μέλλον, τιμαῖς τε ταῖς ἐκ βασιλέως δεξιούμενος πολλοὺς προσφοιτῶντας καὶ τῶν συνόντων εὐεργεσίαις παραθερμαίνων τὰς προθυμίας. ἑπόμενος δὲ τούτῳ καὶ ὁ Σκληρός, καὶ περί τινα τόπον Βασιλικὰ θέρμα καλούμενον κατασκηνώσας, εἰς μάχην τὸν ὁμώνυμον ἐξεκαλεῖτο, ἀσπασίως δὲ καὶ τούτου δεξαμένου τὴν πρόκλησιν αὖθις ἑτέρα συνίσταται μάχη. καὶ χρόνον μέν τινα ἀντέσχον οἱ περὶ τὸν Φωκᾶν, αὐτοῦ τούτου παριππεύοντος ἁπανταχοῦ καὶ τῇ σιδηραίᾳ κορύνῃ τὰς τῶν ἐναντίων ῥηγνύντος φάλαγγας καὶ μύριον ἐργαζομένου φόνον. ὅμως δὲ καὶ πάλιν νῶτα δεδωκότες οἱ περὶ τοῦτον ἐτράπησαν.

Ιωάννης Σκυλίτζης, Σύνοψις Ιστοριών, Thurn, I. (ed.), Ιoannis Scylitzae Synopsis Historiarum (Corpus Fontium Historiae Byzantinae 5, Berlin-New York 1973), 324, 32-326, 82.

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΤΕΛΙΚΗΣ ΗΤΤΑΣ ΤΟΥ ΒΑΡΔΑ ΣΚΛΗΡΟΥ ΣΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΣΚΥΛΙΤΖΗ

Ἐκεῖθεν οὖν ὁ Φωκᾶς, ὡς εἶχε, διὰ ταχέων ἄνεισιν εἰς τὴν Ἰβηρίαν, καὶ Δαβὶδ τῷ τῶν Ἰβήρων ἄρχοντι προσελθὼν εἰς ἐπικουρίαν ᾔτει στρατόν. τοῦ δὲ μετὰ προθυμίας ὑπηρετοῦντος (ἐφιλίωτο γὰρ τῷ Φωκᾷ, ἐξ ὅτου δοὺξ ἦν ἐν Χαλδίᾳ) λαὸν ἐκεῖθεν εἰληφὼς οὐκ ὀλίγον, ἀθροίσας δὲ καὶ τοὺς μετ’ αὐτοῦ ἐσκεδασμένους ὄντας ἐκ τῆς τροπῆς, κάτεισιν εἰς Παγκάλειαν, ἔνθα στρατοπεδευσάμενος ἦν ὁ Σκληρός. Τόπος δὲ ἡ Παγκάλεια πεδίον ἀναπεπταμένον τε καὶ ἱππήλατον, ἔγγιστά που τοῦ ποταμοῦ Ἅλυος κείμενος. καὶ γίνεται πάλιν καρτερὸς ἀγών. ἐνταῦθα τὸν ἑαυτοῦ λαὸν θεασάμενος ὁ Φωκᾶς κατὰ μικρὸν ἐνδιδόντα καὶ πρὸς φυγὴν βλέποντα, βέλτιον εἶναι κρίνας τὸν εὐκλεῆ θάνατον τῆς ἀγεννοῦς καὶ ἐπονειδίστου ζωῆς, τὰς τῶν ἐναντίων συγκόψας φάλαγγας πρὸς αὐτὸν μετὰ σφοδρότητος ἵεται τὸν Σκληρόν. εὐρώστως δὲ κἀκείνου τὴν αὐτοῦ ὑποδεξαμένου ὁρμήν, καὶ μηδενὸς τῶν στρατιωτῶν ἐπιβοηθοῦντος, ἀλλὰ τῷ τῶν ἀρχηγῶν ἀγῶνι βουλομένων κριθῆναι τὰ πράγματα (καὶ γὰρ δὴ καὶ ἐφαίνετο πάγκαλόν τι θέαμα καὶ κατάπληξιν τοῖς ὁρῶσιν ἐπάγον ἀνδρῶν δύο μονομαχία επ’ εὐτολμίᾳ καὶ ῥώμῃ ψυχῆς μέγα φρονούντων), ὑποστάντες ἀλλήλους συστάδην ἐμάχοντο. καὶ ὁ μὲν Σκληρὸς τοῦ ἵππου τοῦ Φωκᾶ τὸ δεξιὸν οὖς σὺν τῷ χαλινῷ παίσας ἀποκόπτει τῷ ξίφει. ὁ δὲ Φωκᾶς τῇ κορύνῃ πατάξας αὐτὸν κατὰ τῆς κεφαλῆς τοῦτον μὲν ἐπὶ τοῦ τραχήλου τοῦ ἵππου ῥιπτεῖ τῷ βάρει τῆς πληγῆς κατενεχθέντα, αὐτὸς δὲ τὸν ἵππον κεντρίσας καὶ τὰς τῶν ἐναντίων διατεμὼν φάλαγγας ἔξεισι, καὶ πρός τινα λόφον ἀνελθὼν τοὺς ἐκ τῆς τροπῆς ἀνεκαλεῖτο. οἱ δὲ περὶ τὸν Σκληρὸν κακῶς ἔχοντα τοῦτον θεασάμενοι ἐκ τῆς πληγῆς καὶ ἤδη λειποψυχοῦντα τῷ τραύματι ἐπί τινα πηγὴν ἄγουσι τὸν λύθρον ἀπονιψόμενον. ὑπώπτευον γὰρ καὶ τὸν Φωκᾶν τελείῳ ἤδη παραδοθῆναι ἀφανισμῷ. τοῦ ἵππου δὲ ἀποσκιρτήσαντος καὶ τὸν κατέχοντα ἀποδράντος καὶ διὰ τῶν στρατευμάτων ἐπιβάτου χωρὶς θέοντος ἀτάκτῳ ῥύμῃ, καὶ τῷ αἵματι πεφυρμένου (Αἰγύπτιον τὸν ἵππον ἐκάλουν), καὶ καταμαθόντες, οὗ τινος ὁ ἵππος, καὶ νομίσαντες τὸν ἑαυτῶν ἄρχοντα πεπτωκέναι, ἀκόσμως τρέπονται πρὸς φυγήν, κρημνοῖς καὶ Ἅλυϊ τῷ ποταμῷ ῥιπτοῦντες ἑαυτοὺς καὶ ἀκλεῶς ἀπολλύμενοι, μηδενὸς ὄντος τοῦ διώκοντος. τοῦτο κατιδὼν ὁ Φωκᾶς ἀπὸ τοῦ λόφου, καὶ θεῖον ἔργον εἶναι τὸ πράγμα, ὥσπερ ἦν εἰκός, ὑποτοπάσας, κάτεισι μετὰ τῶν συνόντων ἐπιδιώκων τοὺς φεύγοντας ὑπ’ ἀλλήλων συμπατουμένους καὶ ἀλκῆς ὅλως μὴ μεμνημένους, καὶ τοὺς μὲν ἀναιρῶν, τοὺς δὲ χειρούμενος. ὁ δὲ Σκληρὸς μετ’ ὀλίγων διασωθεὶς φεύγει πρὸς Μαρτυρόπολιν. ἐκεῖθεν δὲ πρεσβευτὴν ἐκπέμπει τὸν ἑαυτοῦ ἀδελφὸν Κωνσταντῖνον πρὸς Χοσρόην τὸν τῆς Βαβυλῶνος ἄρχοντα, ἐπικουρίαν καὶ συμμαχίαν αἰτῶν. παρέλκοντος δ’ ἐκείνου καὶ μήτε τῇ δόσει συντιθεμένου, μήτ’ ἀπαναινομένου, καὶ τοῦ Κωνσταντίνου χρονοτριβοῦντος, ἠναγκάσθη καὶ αὐτὸς ὁ Σκληρὸς μετὰ τῶν συνόντων ἁπάντων πρὸς Χοσρόην φοιτῆσαι.

Ιωάννης Σκυλίτζης, Σύνοψις Ιστοριών, Thurn, I. (ed.), Ιoannis Scylitzae Synopsis Historiarum (Corpus Fontium Historiae Byzantinae 5, Berlin-New York 1973), 326, 83-327, 29.

Η ΚΑΤΑΣΤΟΛΗ ΤΗΣ ΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΒΑΡΔΑ ΣΚΛΗΡΟΥ

Τῆς δὲ τοῦ Σκληροῦ τροπῆς ἀγγελθείσης τῷ βασιλεῖ διὰ γραμμάτων τοῦ Φωκᾶ καὶ τῆς εἰς Βαβυλῶνα ἀναχωρήσεως, τοῦτον μὲν ὁ βασιλεὺς ἀποδεξάμενος ἀξίως ἐτίμησε, πρὸς δὲ Χοσρόην τὸν τῆς Βαβυλῶνος ἀμερμουμνῆν πρεσβευτὴν ἐκπέμπει τὸν βέστην Νικηφόρον τὸν Οὐρανόν, ἱκετεύων μηδεμιᾶς ἐπιστροφῆς ἀξιῶσαι τὸν ἀποστάτην, μηδὲ θελῆσαι παράδειγμα γενέσθαι τοῖς ὀψιγόνοις φαῦλον, ἀμελήσας μὲν βασιλέως ἀδικουμένου βασιλεὺς καὶ αὐτὸς ὤν, προσθέμενος δὲ τυρράνῳ ἀδίκῳ καὶ ἀποστάτῃ. ἐνεχείρισε δὲ καὶ γράμματα βασιλικὰ ἐνσεσημασμένα, δι’ ὧν συμπαθείας ἁπάσης ἠξίου τὸν Σκληρὸν καὶ τοὺς συνόντας αὐτῷ, εἰ μεταμαθόντες τὸ δέον τόν τε ἑαυτῶν ἐπιγνῶσι δεσπότην καὶ πρὸς τὰ οἰκεῖα ὑπονοστήσουσι. διασωθέντος δὲ πρὸς Χοσρόην τοῦ Οὐρανοῦ καὶ τῶν βασιλικῶν φωραθέντων γραμμάτων, ὁ Χοσρόης καὶ τὸν πρεσβευτὴν καὶ τὸν Σκληρὸν καὶ πάντας τοὺς σὺν αὐτῷ ῾Ρωμαίους ὑπονόησας φρουραῖς παραδίδωσι. καὶ τούτους μὲν εἶχεν ἡ φρουρά, τῶν δὲ μὴ συνανελθόντων ἀποστατῶν τῷ Σκληρῷ Λέων μὲν ὁ αἰχμάλωτος καὶ οἱ τοῦ δουκὸς Ἀνδρονίκου τοῦ Λυδὸς παῖδες Χριστόφορος ὁ Ἐπείκτης καὶ Βάρδας ὁ Μουγγός (ἔφθη γὰρ ἐκεῖνος ἀποθανεῖν) τὸ Ἀρμακούριον καὶ τὴν Πλατεῖαν πέτραν καὶ ἄλλα τινὰ φρούρια ἐρυμνὰ ἐν τῷ θέματι κείμενα τῶν Θρᾳκησίων κατεσχηκότες ἀντεῖχον ἕως ὀγδόης ἰνδικτιῶνος, καὶ ἐπεκδρομὰς ἐκ τούτων ποιούμενοι τὰ βασιλέως ἐλύπουν. καὶ οὐ πρὶν ἐπαύσαντο τὰς χώρας λεηλατοῦντες, πρὶν ἂν ἀμνηστίαν εἰληφότες κακῶν διὰ Νικηφόρου πατρικίου τοῦ Παρσακουτηνοῦ τῷ βασιλεῖ προσεχώρησαν.

Ιωάννης Σκυλίτζης, Σύνοψις Ιστοριών, Thurn, I. (ed.), Ιoannis Scylitzae Synopsis Historiarum (Corpus Fontium Historiae Byzantinae 5, Berlin - New York 1973), 327, 30-328, 52.

ΜΕΤΑΓΕΝΕΣΤΕΡΟΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΣ ΛΟΓΙΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΕΙ ΤΗ ΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΒΑΡΔΑ ΣΚΛΗΡΟΥ (976-979)

Διὰ ταῦτα οἱ ἐκείνων ἀνεψιαδεῖς πολέμους κατ’ αὐτοῦ σφοδροὺς ἀνερρίπισαν· καὶ πρῶτός γε ὁ Σκληρός, ἀνὴρ καὶ βουλεύσασθαι ἱκανὸς καὶ καταπράξασθαι περιδέξιος, πλοῦτόν τε περιβεβλημένος, μέγα ἀρκοῦντα τυρράνῳ, καὶ δυναστείας ἔχων ἰσχύν, πολέμους τε μεγάλους κατωρθωκώς, καὶ τὸ στρατιωτικὸν ἅπαν συννεῦον ἔχων πρὸς τὸ ἐκείνου βούλημα. Οὗτος τοιγαροῦν πολλοὺς συναιρομένους ἔχων τῇ τυρρανίδι, πρῶτος τὸν κατὰ τοῦ Βασιλείου τεθάρηκε πόλεμον, καὶ πᾶσαν ἐπ’ αὐτῷ ἱππικήν τε καὶ πεζικὴν παρήλαυνε δύναμιν, καὶ ὡς ἐπὶ προκειμένῳ πράγματι τῇ βασιλείᾳ προῄει τεθαρρηκώς. Τὰ πρῶτα μὲν οὖν ἀπεγνώκεισαν οἱ περὶ τὸν βασιλέα τὰς σῳζούσας ἐλπίδας, τὴν ὁπλιτικὴν πᾶσαν ἰσχὺν τῷ Σκληρῷ ἐγνωκότες συρρεύσασαν· ἔπειτα δὲ συλλεξάμενοι ἑαυτοὺς καὶ περὶ τῶν ὅλων γνωσιμαχήσαντες, ὥσπερ ἐν ἀπόροις πόρον εὑρηκέναι ᾠήθησαν, καὶ Βάρδαν τινά, εὐγενέστατον ἄνδρα καὶ γενναιότατον, τοῦ βασιλέως Νικηφόρου ἀδελφιδοῦν, ἀξιόμαχον περὶ τὸν τυραννήσαντα Σκληρὸν κρίναντες, τὰς καταλελειμμένας δυνάμεις φέροντες τούτῳ παρέδωσαν, καὶ τοῦ στρατοπέδου παντὸς ἡγεμόνα πεποιηκότες, ἀντιστησόμενον τῷ Σκληρῷ ἐκπεπόμφασιν. Ἐπεὶ δὲ καὶ περὶ τούτῳ οὐδὲν ἔλαττον τοῦ Σκληροῦ ἐδεδοίκεσαν, ἅτε βασιλείου τυγχάνοντι γένους, καὶ οὐδὲν σμικροπρεπῶς ἐννοησομένῳ περὶ αὑτοῦ, περιδύουσι μὲν τὸ πολιτικὸν τῆς περιβολῆς σχῆμα καὶ ὅσον οἶδεν ἡ τυραννὶς, τῷ δὲ τῆς ἐκκλησίας κλήρῳ ἐγκαταλέγουσιν, εἶτα δὴ καὶ φρικώδεσιν ὅρκοις καταλαμβάνουσιν τοῦ μὴ ἀποστασίας ἁλῶναί ποτε ἢ παραβάσεως τῶν ὠμοσμένων· οὕτω γοῦν αὐτὸν ἐξεγγυησάμενοι μετὰ πασῶν ἐκπεπόμφασι τῶν δυνάμεων. Ἦν δ’ ὁ ἀνὴρ οὗτος, ὡς ὁ λόγος ἔχει, τὴν μὲν γνώμην ἐς τὸν θεῖον ἀναφέρων καὶ βασιλέα, συννενεφὼς ἀεὶ καὶ ἐγρηγορώς, καὶ πάντα προϊδεῖν καὶ συνιδεῖν ἱκανός, πολεμικῶν τε τεχνασμάτων οὐδενὸς ἀδαής, ἀλλὰ πάσαις μὲν τειχομαχίαις, πάσαις δὲ λοχίσεσι καὶ ταῖς ἐκ παρατάξεως ἀγωνίαις ἐθάς, τὰς δὲ διὰ χειρὸς πράξεις δραστικώτερος ἐκείνου καὶ γενναιότερος· ὁ γάρ τοι πληγὴν παρ’ ἐκείνου δεξάμενος εὐθέως ἀφῄρητο τὴν ψυχήν· κἂν πόρρωθεν ἐπεβόησεν, ὅλην συνετάραττε φάλαγγα. Οὗτος τοιγαροῦν τὰς υπ’ αὐτὸν διελὼν δυνάμεις καὶ εἰς λόχους ἐγκατατάξας, οὐχ ἅπαξ ἀλλὰ καὶ πολλάκις τὴν ἀντικειμένην εἰς φυγὴν ἔτρεψε φάλαγγα, καὶ τοῦτο πλήθει τῶν ἀντιτεταγμένων· τοσοῦτον <δὲ> τῶν ἐναντίων ἐλάσσων ἐτύγχανεν ὢν, ὅσῳ τῇ τέχνῃ καὶ τοῖς στρατηγήμασι κρείττων ἐδόκει καὶ γενναιότερος. Ἐθάρρησαν γοῦν ποτε πρὸς ἀλλήλους καὶ οἱ τῶν ἀντικειμένων ἡγεμόνες ταγμάτων καὶ μονομαχῆσαι ἐκ συνθήματος εἵλοντο· καὶ μέντοιγε συνελάσαντες εἴς τι μεταίχμιον, εἶδόν τε ἀλλήλους καὶ ἐν συμβολαῖς εὐθὺς ἐγεγόνεισαν. Καὶ πρῶτός γε ὁ τυραννεύων Σκληρὸς, οὐκ ἐπισχὼν ἑαυτὸν τῆς ὁρμῆς, ἀλλ’ εὐθὺς νόμους ἀγωνίας παραβεβηκώς, ὁμοῦ τε ἀγχοῦ τῷ Φωκᾷ ἐγεγόνει καὶ παίει τοῦτον ὡς εἶχε κατὰ κεφαλῆς, δυναμώσας τὴν χεῖρα τῇ φορᾷ τῆς ὁρμῆς· καὶ ὁ πεπληγὼς πρὸς τὸ ἀδόκητον τῆς πληγῆς βραχύ τι τοῦ χαλινοῦ γεγονὼς ἀκρατής, αὖθις συνηθροίκει τοὺς λογισμοὺς, καὶ κατὰ ταὐτοῦ μέλους τὸν πλήξαντα παίσας, τῆς πολεμικῆς ὁρμῆς ἔπαυσε καὶ φυγεῖν παρεσκεύασεν. Αὕτη τελεωτέρα κρίσις καὶ δημοτελεστέρα ἀμφοῖν ἔδοξε· καὶ ὁ Σκληρὸς τοῖς ὅλοις ἐξαπορηθείς, καὶ μήτε πρὸς τὸν Φωκᾶν ἀντιστῆναι ἔτι δυνάμενος, προσδραμεῖν τε τῷ βασιλεῖ αἰσχυνόμενος, βουλὴν βουλεύεται οὔτε συνετωτάτην οὔτε ἀσφαλεστάτην· ἀπάρας γὰρ ἐκ τῶν ῾Ρωμαϊκῶν ὁρίων εἰς τὴν τῶν Ἀσσυρίων μετὰ πασῶν αὐτοῦ τῶν δυνάμεων συνήλασε γῆν, καὶ δῆλον αὑτὸν καταστήσας Χοσρόῃ τῷ βασιλεῖ, εἰς ὑποψίαν ἐκίνησεν· οὗτος γὰρ τό τε πλῆθος φοβηθεὶς τῶν ἀνδρῶν, ἴσως δὲ καὶ ὑποπτεύσας τὴν ἀθρόαν ἔφοδον, δεσμώτας πεποιηκὼς ἐν ἀσφαλεῖ κατεῖχε φρουρᾷ.

Μιχαήλ Ψελλός
, Χρονογραφία, Renauld, E. (ed.), Michel Psellos, Chronographie ou histoire d’un siècle de Byzance (976-1077) 1 (Paris 1926), 5, 1-9, 10.

ΠΗΓΗ

·         ΙΜΕ

·         BIBLIOTECA NATIONAL DE ESPANA

·         ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙΔΕΙΑ ΜΕΙΖΩΝΟΣ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ

 

 

Ε[ΙΜΕΛΕΙΑ ΕΛΛΗΝΩΝ ΔΙΚΤΥΟ 2010 μ.Χ.

 

Για να δείτε κάποιες σελίδες πρέπει να έχετε τον flash player που μπορείτε να βρείτε πατώντας στο εικονίδιο δίπλα.

Πνευματικά δικαιώματα © 2009

 Συντελεστές  και επικοινωνία μαζί μας

       SiteLock