ΘΡΑΚΗ

Νέα αρχαιολογικά ευρήματα που εντυπωσιάζουν ως κομψοτεχνήματα υψηλής καλλιτεχνικής αρτιότητας, ήρθαν στο φως στο μεγάλο ψηφιδωτό δάπεδο, στο  λουτρό ρωμαϊκής περιόδου της ανασκαφής στην Πλωτινόπολης Διδυμοτείχου.

Ανασκαφή Πλωτινόπολης Διδυμοτείχου Έβρου

Στη ΝΑ πλευρά του Διδυμοτείχου υπάρχει ο λόφος της Αγίας Πέτρας, που έχει ταυτιστεί από τον Καθηγητή Γ. Μπακαλάκη με την Πλωτινόπολη. Πρόκειται για μία ρωμαϊκή πόλη που ιδρύθηκε από τον Ρωμαίο αυτοκράτορα Τραϊανό, ο οποίος της έδωσε το όνομα της γυναίκας του Πλωτίνης. Πριν από τον Β΄ παγκόσμιο πόλεμο διαπιστώθηκε ότι ο λόφος αυτός, με τη στρατηγική θέση, παρουσιάζει αρχαιολογικό ενδιαφέρον.

Το 1965, κατά την κατασκευή χαρακώματος από στρατιώτες, βρέθηκε η χρυσή σφυρήλατη προτομή του Ρωμαίου αυτοκράτορα Σεπτίμιου Σεβήρου (193-211 μ.Χ.). Συστηματική ανασκαφική έρευνα πραγματοποιήθηκε στην Αγία Πέτρα από τη ΙΘ΄ ΕΠΚΑ το καλοκαίρι του 1977 και στις αρχές της δεκαετίας του ’80. Το φθινόπωρο του 1996 ξανάρχισαν οι ανασκαφές στην Πλωτινόπολη.

Η ανασκαφική έρευνα πραγματοποιείται στο μέσον περίπου της ανατολικής ομαλής πλαγιάς του λόφου, απέναντι ακριβώς από τον ποταμό Έβρο, στην περιοχή όπου στα μέσα της δεκαετίας του ’80 ανασκάφηκε κτήριο με ψηφιδωτά δάπεδα. Ανασκάφηκαν λείψανα κτηρίων, τα οποία μαζί με το κτήριο με τα ψηφιδωτά φαίνεται να ανήκουν σε ένα μεγάλο κτηριακό συγκρότημα. Ο χώρος βρισκόταν σε χρήση από τον 2ο μέχρι το τέλος του 6ου αι. μ.Χ. Επίσης αποκαλύφθηκε δάπεδο κτηρίου ρωμαϊκών χρόνων και αγωγός. Βόρεια του κτηρίου αποκαλύφθηκε υπόκαυστο, γεγονός που επιβεβαιώνει την αρχική υπόθεση ότι πρόκειται για λουτρό.

Ψηφιδωτό 140 τ.μ.
Μέχρι τώρα έχουν ανασκαφεί τα 90 από τα 140 τ.μ. του τεράστιου ψηφιδωτού, με το ασυνήθιστο για την περιοχή θέμα με τα θαλάσσια, μυθικά όντα.

Στα δυτικά της κεντρικής παράστασης, όπου κυριαρχούν ιχθυοκένταυροι, δελφίνια, Νηρηίδες, αλλά και ο νεαρός Έβρος, γιος του βασιλιά της Θράκης Κάσσανδρου, που αναδύεται από το νερό, αποκαλύφθηκε μία παράσταση με θαλάσσιο ίππο, δύο έρωτες, γεωμετρικά μοτίβα, ενώ στο κάτω μέρος της παράστασης υπάρχουν δύο πουλιά με φυτικά μοτίβα και η όλη παράσταση περικλείεται από βλαστόσπειρες και κισσόφυλλα, που προϊδεάζουν για τη λατρεία του Διόνυσου. Το ψηφιδωτό χρονολογείται στο δεύτερο μισό του 2ου μ.Χ. αιώνα και στις αρχές του 3ου μ.Χ. αιώνα.
naftemporiki.gr

Tο ντοκιμαντέρ «Όστρακα της Mαύρης Θάλασσας – O Eλληνισμός της Bουλγαρίας» καταγράφει «όστρακα», σπαράγματα του ελληνικού πολιτισμού στα παράλια της Mαύρης Θάλασσας. Διασώζει τμήματα από την ιστορία, τη γλώσσα, τη μνήμη και τον πολιτισμό ενός λαού με παρουσία είκοσι πέντε αιώνων στην περιοχή, που το 1924 -με την Ανταλλαγή των πληθυσμών μεταξύ Eλλάδας και Bουλγαρίας- συρρικνώθηκε.

H Σωζόπολη, η Aγχίαλος, η Mεσημβρία και η Bάρνα είναι οι πόλεις απ’ όπου περνά ο κινηματογραφικός φακός. Oι ελληνόφωνοι κάτοικοι αυτών των πόλεων γίνονται οι πρωταγωνιστές του ντοκιμαντέρ, παρουσιάζοντας στιγμιότυπα από την καθημερινή τους ζωή. H «ψαροσύνη», με άλλα λόγια η θάλασσα, είναι η κυριότερη ασχολία τους. «H ψαροσύνη είναι η ψυχή της Σωζόπολης» αποκαλύπτει κάποιος κάτοικός της. H Mεσημβρία διατηρεί ακόμη μια ατμόσφαιρα βυζαντινή, όμως ίχνη από τη σύγκρουση και τη συμβίωση διαφορετικών λαών είναι χαραγμένα στο χώμα, την ιστορία και τη μνήμη. Στην Aγχίαλο, η ασχολία με το αλάτι ανάγεται στη Bυζαντινή περίοδο. Tέλος, η Bάρνα, η αρχαία Oδησσός, παραμένει ακόμη ένα παραμυθένιο κοσμοπολίτικο κέντρο της Mαύρης Θάλασσας.

Σενάριο-σκηνοθεσία: Άρης Φωτιάδης
Διεύθυνση φωτογραφίας: Αλέκος Αναστασίου
Ήχος: Γιάννης Παναγιωτάκης
Μοντάζ-μιξάζ: Μένιος Δίτσας
Διεύθυνση παραγωγής: Τζίνα Πετροπούλου
Μουσική: Νίκος Ελευθέρας
Αφήγηση: Ελένη Κεφαλοπούλου
Υπεύθυνος τρισδιάστατων αναπαραστάσεων: Βαγγέλης Χριστοδούλου
Διάρκεια: 57 λεπτά

πηγή και παραγωγή του ΙΜΕ (ιδρύματος μείζονος Ελληνισμού)

 

 Εικόνα 6572Πλούταρχος, Περί ποταμών και ορών

Έβρος
Ο Έβρος είναι ποταμός της Θράκης. Προηγουμένως αποκαλούνταν Ρόμβος, έχοντας πάρει την ονομασία του από τη συστροφή των υδάτων του κατά την κατηφορική τους πορεία.[i] Ο Κάσσανδρος,[ii] ο βασιλιάς της περιοχής, παντρεύτηκε την Κροτονίκη και έκανε απ’ αυτήν ένα γιο, τον Έβρο. Αφού χώρισε από την προηγούμενη γυναίκα του, παντρεύτηκε ως μητριά για το γιο του τη Δαμασίππη, την κόρη του Άτρακος.[iii] Αυτή, όμως, ερωτεύτηκε τον προγονό της και του έστειλε μήνυμα να συνευρεθούν. Ο Έβρος, αποφεύγοντας σαν Ερινύα την μητριά του, περνούσε το χρόνο του σε κάθε ευκαιρία κυνηγώντας.[iv] Η ασελγής γυναίκα, όμως, όταν απέτυχε η επιθυμία της, είπε ψέματα σε βάρος του σώφρονος αγοριού, ότι δήθεν θέλησε να τη βιάσει. Ο Κάσσανδρος, παρασυρμένος από τη ζήλεια του, έσπευσε ορμητικός στο δάσος, έβγαλε το ξίφος του και καταδίωκε το γιο του με την ιδέα ότι είχε επιβουλευτεί τον γάμο του πατέρα του. Ο γιος, όταν κόντευε να παγιδευτεί, έριξε τον εαυτό του στον ποταμό Ρόμβο, ο οποίος ονομάστηκε από αυτόν Έβρος, όπως ιστορεί ο Τιμόθεος στο ενδέκατο βιβλίο του έργου του Περί ποταμών.
Κοντά στο ποτάμι βρίσκεται το όρος Παγγαίο, που πήρε την ονομασία του για την ακόλουθη αιτία: ο Παγγαίος, γιος του Άρη και της Κριτοβούλης, έσμιξε χωρίς να το ξέρει με τη θυγατέρα του. Κυριευμένος από θλίψη, έτρεξε στο Καρμάνιο [v] όρος και, υπερβολικά λυπημένος, γύμνωσε το ξίφος του και αυτοκτόνησε. Με απόφαση των θεών ο τόπος μετονομάστηκε σε Παγγαίο.
Μέσα στον ποταμό που προαναφέρθηκε γεννιέται ένα βοτάνι παρόμοιο με τη ρίγανη, του οποίου την κορυφή κόβουν οι Θράκες και, αφού χορτάσουν τρώγοντας την τροφή της Δήμητρας, την τοποθετούν πάνω στη φωτιά. Εισπνέουν την αναθυμίαση που αναπέμπεται, αποκαρώνουν και βυθίζονται σε βαθύ ύπνο.

Στο βουνό Παγγαίο φύεται βοτάνι που ονομάζεται κιθάρα για τον εξής λόγο: αυτές που διαμέλισαν τον Ορφέα έριξαν τα μέλη του στον ποταμό Έβρο.[vi] Το κεφάλι του ανθρώπου με τη βούληση των θεών μεταμορφώθηκε σε δράκοντα, ενώ η λύρα του με απόφαση του Απόλλωνα έγινε αστερισμός. Από το αίμα που κύλησε φύτρωσε βοτάνι που ονομάζεται κιθάρα. Όταν τελούνται οι γιορτές του Διονύσου, αυτό το βοτάνι αναδίδει ήχους κιθάρας. [vii] Οι ντόπιοι, ντυμένοι με δέρματα ελαφιού και κρατώντας θύρσους, τραγουδούν έναν ύμνο που λέει
«Και θα βάλεις τότε μυαλό, όταν πια θα είναι μάταιο να έχεις μυαλό»,[viii]
όπως ιστορεί ο Κλειτώνυμος στο τρίτο βιβλίο των Θρακικών του.

organo[i] Ρόμβος στα αρχαία Ελληνικά σήμαινε επίσης σβούρα, δίνη.
[ii] Αυτός ο Κάσσανδρος, άγνωστος από αλλού, αποτελεί πιθανότατα μυθική μεταμόρφωση του Κάσσανδρου, γιου του Αντίπατρου και συζύγου της Θεσσαλονίκης, ο οποίος έγινε βασιλιάς της Μακεδονίας στα ταραγμένα χρόνια μετά το θάνατο του Μεγάλου Αλεξάνδρου.
[iii] Ο Άτραξ είναι άγνωστος από αλλού. Υπήρχε στη Θεσσαλία ένας οικισμός με το ίδιο όνομα (Στράβων 9.5.19, Λυκόφρων 1309 κ.α.).
[iv] Το κυνήγι στον ελληνικό μύθο αποτελεί σε συμβολικό επίπεδο ισοδύναμο της σεξουαλικής αποχής. Πβ. τον Ιππόλυτο ή την Αταλάντη ή την Άρτεμη. Η πανούργα μητριά που επιθυμεί τον γιο του συζύγου της και δέχεται την απόρριψη είναι γνωστό μυθικό μοτίβο από την περίπτωση της Φαίδρας ή της Σθενέβοιας.
[v] Το ίδιο περίπου όνομα χρησιμοποιείται από τον Πλούταρχο και στο κεφάλαιο 7, για να χαρακτηρίσει το βουνό Τμώλος στην Μ. Ασία (Καρμανόριον), και στο κεφάλαιο 18 για τον ποταμό Ίναχο (Καρμάνωρ). Ο Καρμάνωρ στον Παυσανία (2.7.7, 2.30.3, 10.7.2) ήταν ένας Κρης που φιλοξένησε τον Απόλλωνα και τον καθάρισε από το μίασμα του φόνου του Πύθωνα. Καρμανία ήταν μια περιοχή της Περσίας κοντά στο στενό του Ορμούζ.

orphefs

[vi] Για το θάνατο του Ορφέα υπάρχουν πολλές παραδόσεις, αν και συνήθως θανατώνεται από γυναίκες της Θράκης που τον εκδικούνται, επειδή μάγεψε τους άντρες τους με τη λύρα του και δεν εκτελούν πια τα συζυγικά τους καθήκοντα, αλλά ακούν εκστασιασμένοι τη μουσική του Ορφέα. Το κεφάλι του Ορφέα σε άλλες παραδόσεις φτάνει πλέοντας στη Λέσβο, όπου εξακολουθεί να χρησμοδοτεί, έως ότου το σταματά ο Απόλλων.
[vii] Κιθάρα και λύρα χρησιμοποιούνται ως συνώνυμα.
[viii] Στο πλαίσιο της διονυσιακής λατρείας το οξύμωρο πρέπει να αποτελεί πρόσκληση στον πιστό να ξεχάσει κάθε είδους σοφία που ξέρει και να αφεθεί να παρασυρθεί από τη μανία του θεού που είναι ανώτερη από τη σοφία.
Σταύρος Γκιργκένης
Διδάκτορας κλασικής φιλολογίας. heterophoton.

 

 

 

 

 310 π.Χ.
Έλληνες, Σκύθες και Σαρμάτες περί τον Κιμμέριο Βόσπορο
Cimmerian  Bosporus
Χάρτης  του  βασιλείου  του  Κιμμέριου  Βοσπόρου  με  τα  στάδια  της  επέκτασης  του(αποχρώσεις  του  κόκκινου).  Στα  βόρεια  του  σημειώνονται  οι  Σκύθες(Scythes)ενώ  στα  ανατολικά  του  σημειώνονται  οι  Σίρακες  (Siraces).Ο  ποταμός  Θάτις  ήταν  παραπόταμος  του  Υπανιδος/Κουμν (Hypanis/Kouban  στον  χάρτη).
Ο  Παιρισάδης  Α΄της  δυναστείας  των  Σπαρτοκιδών,  βασιλιάς  του  Κιμμέριου  Βοσπόρου(θα  παραθέσει  την  Ιστορία  του  συγκεκριμένου  ελληνικού  βασιλείου  σε  επόμενο  άρθρο  του  σύντομα)  πέθανε  το  310  πΧ.  Ο  πρωτότοκος  γιος  του,  Σάτυρος,  ανακηρύχθηκε  βασιλιάς  αλλά  σε  λίγο  αντιμετώπισε  την  εξέγερση  του  νεότερου  αδελφού  του,  Ευμήλου,  ο  οποίος  διεκδίκησε  τον  θρόνο.  Ο  Εύμηλος  είχε  εξασφαλίσει  την  υποστήριξη  του  Αριφάρνους,  βασιλιά  των  Θαταίων  όπως  αναφέρει  ο  Διόδωρος  ο  Σικελιώτης,  δηλαδή  του  λαού  ο  οποίος  ζούσε  στην  περιοχή  του  ποταμού  Θάτη. 

Janssonius, Joan.GrecceThraciae Veteris Typus Ex conatibus Geographicis Abrab. Ortelij; Petrus Kaerius Caelavit. Amsterdam, Janssonius Joan. 1662 [36 x 48,5 cm]
Copper-engraving, decorative handcolored in outline and wash. Published in a Dutch text edition of J. Jansson’s historical Atlas. This antique map of Thracia is engraved and published by J. Janssonius after the cartographical sources by Abraham Ortelius. Ornated in the upper left corner with a title cartouche and dedication to Ortelius. Further on we find two extensive text cartouches with listings of place names. In the upper right corner the cartouche ‘Loca Circa Byzantium’ with a listing of place names belonging to Byzant and in the lower right corner a large text cartouche ‘Thraciae Aliquot Incogniti Situs Loca’ with a listing of place names belonging to Thraciae. The map is highly decorative mountains, rivers, cities and many small place names are engraved.

Dacia and Moesia
Janssonius, Joan.Vetus Descriptio Daciarum Nec non Moesiarum Petrus Kaerius Caelavit. Amsterdam, Janssonius Joan. 1649-60 [35,5 x 48 cm]Copper-engraving, decorative handcolored in outline and wash.

Janssonius, Joan.Greece,Thraciae Veteris Typus Ex conatibus Geographicis Abrab. Ortelij; Petrus Kaerius Caelavit. Amsterdam, Janssonius Joan. 1649-60 [36 x 48,5 cm]
Copper-engraving, decorative handcolored in outline and wash. Latin text edition of this map, which is a deluxe edition printed on paper with wide margins and ruled throughout in red ink. This antique map of Thracia is engraved and published by J. Janssonius after the cartographical sources by Abraham Ortelius. Ornated in the upper left corner with a title cartouche and dedication to Ortelius.