ΑΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΤΑ

Ο Καλοϊωάννης, ένας Αυτοκράτορας στρατιώτης
Ο Αλέξιος Α’ Κομνηνός (1081 – 1118) παρέλαβε την Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία στο χείλος της καταστροφής. Με τους επιδέξιους χειρισμούς και τις στρατιωτικές και διπλωματικές του ικανότητες κατάφερε να τη σώσει. Ο διάδοχος και γιος του Ιωάννης (1118 – 1143), συνεχίζοντας το πρόγραμμα του πατέρα του αντιμετώπισε με επιτυχία όλους τους εχθρούς της Αυτοκρατορίας και επέκτεινε τα όριά της σε Ανατολή και Δύση. Ο Ιωάννης Β΄ Κομνηνός (13 Σεπτεμβρίου 1087 – 8 Απριλίου 1143) ήταν Αυτοκράτορας της Ανατολικής Ρωμαϊκής  Αυτοκρατορίας, της Ρωμανίας δηλαδή.

Διαδέχθηκε τον πατέρα του Αλέξιο Α΄ Κομνηνό στον θρόνο και βασίλεψε από το 1118 μέχρι το θάνατό του 1143. Ήταν γνωστός στους υπηκόους του και ως ο Καλοϊωάννης. Ο Καλοϊωάννης, όπως αποκαλούνταν, σύμφωνα με τις μαρτυρίες των ιστορικών ήταν ο καλύτερος Κομνηνός, αφού τον χαρακτήριζαν η σύνεση, η ενεργητικότητα, η γενναιότητα και η καλοσύνη. ΣΥΝΕΧΙΣΤΕ ΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΣΗ →

ΜΙΑ ΜΕΛΕΤΗ  ΤΟΥ ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΙΚΟΥ ΤΩΝ ΜΕΓΑΛΩΝ ΕΟΡΤΑΣΜΩΝ ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΤΕΛΕΤΩΝ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΠΡΟΓΟΝΩΝ ΕΚΤΙΘΕΤΑΙ ΕΔΩ ΜΙΑ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝΤΟ,  ΤΟΝ ΣΥΜΒΟΛΙΚΟ ΤΟΥΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ  , ΤΩΝ ΚΙΝΗΣΕΩΝ , ΤΗΣ ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΙΑΣ , ΤΩΝ ΥΜΝΩΝ ΚΑΙ ΓΕΝΙΚΑ ΤΗΝ ΥΠΑΡΧΟΥΣΑ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ ΣΕ ΜΙΑ ΤΕΤΟΙΑ ΤΕΛΕΤΗ

Η Σπονδή, η έκχυση δηλαδή των Σπονδικών υγρών στον Βωμό, στην Πυρά, στο έδαφος, στη θάλασσα, στους ποταμούς, στις λίμνες, στα δένδρα, είναι αναπόσπαστη Ιερή πράξη της Ελληνικής Λατρείας. ΣΥΝΕΧΙΣΤΕ ΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΣΗ →

 
Διακοσμημένος  ελληνικός αμφορέας που βρέθηκε μέσα στο χάλκινο σκεύος  [Πηγή: © Denis Gliksman / INRAP]

Στις παρυφές του Lavau στην περιοχή της Καμπανίας ( Drac Champagne-Ardenne) της Γαλλίας, ανακαλύφθηκε τάφος που εικάζουν οι ανασκαφείς ότι πιθανά ανήκει σε Κέλτη πρίγκιπα (τρόπος ταφής)  με εξαιρετικά ελληνικά ευρήματα. Από τον Οκτώβριο του 2014, η ομάδα αρχαιολόγων του INRAP κάνουν ανασκαφές στην περιοχή . Ο τάφος περιείχε ελληνικά και, ενδεχομένως, αντικείμενα τυρρινικά , ανακαλύφθηκε δε σε μια ζώνη των ανασκαφών που διεξάγει , το Εθνικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο Έρευνας (INRAP)ΑΡΧΑΙΟΓΝΩΜΩΝ. Οι ερευνητές πιστεύουν ότι θα μπορούσε να ρίξει φως στην Εποχή του Σιδήρου για το ευρωπαϊκό εμπόριο.

 
Ο ταφικός θάλαμος είναι ένας από τους μεγαλύτερους που καταγράφονται για την περίοδο αυτή (τέλος της Πρώιμης Εποχής του Σιδήρου (Hallstatt).. Αεροφωτογραφία της  μεγάλης τάφρου που περιβάλλει ένα τύμβο, ο οποίος  χρονολογείται στις αρχές του 5ου αιώνα π.Χ. [Πηγή: © Denis Gliksman / INRAP]

Ο αξιωματούχος  είχε θαφτεί με το άρμα του στο κέντρο ενός λόφου. Το ανάχωμα του ταφικού συνόλου  40 μέτρων και στο κέντρο ένας τεράστιας νεκρικός θάλαμος 14 μ² είναι ένα από τα μεγαλύτερα που έχουν ανακαλυφθεί και που καταγράφονται από τους αρχαιολόγους για αυτή τη φορά από

το τέλος της πρώιμης Εποχής του Σιδήρου, σε αυτή την χρονική περίοδο, του 5ου αι. π.Χ. περιέχει δε πολλά αξιόλογα ελληνικά ευρήματα, μεταξύ των οποίων και ένας αρχαιοελληνικός αμφορέας οίνου .

Μία από τις πιο σημαντικές ανακαλύψεις είναι μία μπρoύτζινη, περίτεχνα στολισμένη χύτρα για την αποθήκευση κρασιού με 1 μ διάμετρο . Σύμφωνα με τους αρχαιολόγους, ίσως και να έχει φιλοτεχνηθεί από και από  Ετρούσκους τεχνίτες (ότι ελληνικό βρίσκουν στα δυτικά λένε ,ως συνήθως ότι μπορεί να είναι ετρουσκικό)ΑΡΧΑΙΟΓΝΩΜΩΝ αλλά είναι εμφανές ,από την τελειότητα της κατασκευής του ,ότι πρόκειται για ελληνικό ,διότι δεν έχουμε τέτοιας ποιότητας αντικείμενα κατασκευασμένα  στην Ετρουρία στις αρχές του  5 αι π.Χ.  παρά μόνον από τα ελληνικά εργαστήρια .

Επίσης  διακοσμείται στα χερούλια από κεφαλές που απεικονίζουν τον αρχαίο ελληνικό θεό των ποταμών Αχελώο, με κέρατα, μούσι, αυτιά  ταύρου και τριπλό μουστάκι. Το χείλος του δοχείου είναι διακοσμημένο με οκτώ κεφάλια λιονταριών .

 
Το χάλκινο σκεύος με το περιεχόμενό του κατά χώραν
 
Στην ζωγραφική της αττικής μελανόμορφης οινοχόης διακρίνεται επίσης ο Διόνυσος κάτω από μία κληματαριά να κοιτά ή να συναλλάσσεται μια γυναικεία μορφή.

Μέσα στο δοχείο φέρει ένα κεραμικό σκεύος μια αττική μελανόμορφη οινοχόη με την μορφή του Διονύσου που βρίσκεται κάτω από ένα αμπέλι και κοιτά  μία γυναικεία μορφή ΑΡΧΑΙΟΓΝΩΜΩΝ . Θα ήταν μια σκηνή από συμπόσιο, ένα επαναλαμβανόμενο θέμα στην ελληνική εικονογραφία.

Το χείλος και το πόδι της στάμνας έχουν καλυφθεί  με μια πλάκα χρυσού, με σκάλισμα  υδατογραφία ελληνικής σπέιρας.

   Οι Κέλτες ηγεμόνες  και οι Ελληνικές πόλεις-Κράτη και οι Ετρούσκοι  

Είναι πολύ σημαντικές οι ανακαλύψεις αυτές γιατί επιβεβαιώνουν τις εμπορικές συναλλαγές των Κελτών που ζούσαν βέβαια σε ημιάγρια κατάσταση τότε σαν νομάδες με τους λαούς της Μεσογείου, επισημαίνουν οι αρχαιολόγοι που κάνουν ανασκαφές στον χώρο από τον περασμένο  Οκτώβριο.

Το τέλος του 6ου αιώνα και στις αρχές του πέμπτου αιώνα π.Χ. χαρακτηρίζεται από την ανάπτυξη της οικονομικής δραστηριότητας των Ετρούσκων (Ετρούσκοι ή Τυρρηνοί )ΑΡΧΑΙΟΓΝΩΜΩΝ και των Ελληνικών πόλεων-κρατών της Δύσης, ειδικά της Μασσαλίας, Νίκαιας και άλλων . Σε αναζήτηση σκλάβων, μέταλλων και των πολύτιμων αγαθών,  οι Έλληνες και Τυρρηνοί έμποροι της Μεσογείου έρχονται σε επαφή με τα ηπειρωτικά εδάφη που ζουν οι κέλτικες κοινότητες Μέσω των ποταμών οι μεν και οι δε συναντούνται και εμπορεύονται κατά κόρον Εκτός από τους  Καρχηδόνιους όπου δεν έχει βρεθεί μέχρι σήμερα κάποιο ίχνος τους.. Ως κύριο  φυσικό μέσο επικοινωνίας, οι ποταμοί  ιδίως στον τομέα της διαδρομής  Loire-Seine-Saône-Ρήνου-Δούναβη, ΑΡΧΑΙΟΓΝΩΜΩΝ αποκομίζουν δε  μεγάλο  όφελος από αυτή την κίνηση και να μπορούν να έχουν οι ελίτ των νομάδων την δυνατότητα να  αποκτήσουν πολλά αγαθά κύρους που το πιο αξιοσημείωτο είναι αυτά βρέθηκαν θαμμένα σε ταφικά μνημεία όπως το – La Heuneburg Hochdorf στην  Γερμανία, ή για παράδειγμα, στο Μπουρζ, Vix και τώρα στην περιοχή Lavau.

Η ΑΝΑΣΚΑΦΗ 

 
Αναζήτηση στο περιεχόμενο ενός κεραμικού δοχείου από τον πριγκιπικό τάφο

ΑΡΧΑΙΟΓΝΩΜΩΝ 

 

Άτομο 5, οστά που έχουν υποστεί την επίδραση υψηλής θερμοκρασίας, μετά από καύση.

ΓΙΩΤΑ ΣΥΚΚΑ
Νέος κύκλος ερμηνειών ανοίγει με τα συμπεράσματα της μελέτης των σκελετικών καταλοίπων του ταφικού μνημείου στο λόφο  της Αμφίπολης. Από τους πέντε σκελετούς που ερευνήθηκαν προέκυψε ότι ανήκουν σε μια γυναίκα άνω των 60 ετών, δυο άντρες (35 με 45 ετών), ένα βρέφος και μια ανδρική καύση από την οποία σώζονται λίγα στοιχεία.
Η μελέτη του DNA θα δείξει αν υπάρχουν δεσμοί συγγένειας μεταξύ των νεκρών. Επικρατέστερο όμως σενάριο σύμφωνα με επιστήμονες του υπουργείου Πολιτισμού «δείχνει» την Ολυμπιάδα, μητέρα του Μ. Αλεξάνδρου να είναι η γυναίκα που βρέθηκε ενταφιασμένη. «Η μόνη γυναίκα που θα μπορούσε να δικαιολογήσει την ύπαρξη του Λέοντα στην κορυφή του λόφου είναι η μητέρα του Μ. Αλέξανδρου . Η Ολυμπιάδα ήταν δυο φορές αρχηγός στρατού, μια των Μολλοσών (από τους οποίους καταγόταν) και μια των Μακεδόνων λόγω του γάμου της με τον Φίλιππο Β.. Κινήθηκε εναντίον του Κάσσανδρου ως αρχηγός των Μακεδόνων και μην ξεχνάμε ότι ήταν επικεφαλής του ηπειρωτικού στρατού όταν έπρεπε να τον αντιμετωπίσει για να ενισχύσει τη θέση του μικρού τότε Αλέξανδρου».

Η αναμόχλευση των οστών οφείλεται σύμφωνα με την διεπιστημονική ομάδα που ερεύνησε το υλικό (των Πανεπιστημίων Αριστοτελείου και Δημοκριτείου,) σε δραστηριότητα τυμβωρύχων. «Είναι σαφές πια ότι το ανακάτωμα οφείλεται σε αυτούς». Τωρα για την συνύπαρξη του νεογέννητου, των δυο ανδρών και της ανδρικής καύσης δίπλα στην ηλικιωμένη, θα αποτελέσει τροφή για τους ιστορικούς κι άλλες ειδικότητες επιστημόνων. «Αλλωστε τα παιδιά του Κάσσανδρου και της Θεσσαλονίκης (ετεροθαλή αδερφή του Μ. Αλέξανδρου) ήταν εγγόνια της Ολυμπιάδας. Και όπως αναφέρουν ιστορικές πηγές αλληλοσκοτώθηκαν» μας επισημαίνουν αρχαιολόγοι.

Από τερηδόνα ως άλογα

Σύμφωνα με την ανακοίνωση που δόθηκε στη δημοσιότητα από το υπουργείο Πολιτισμού, τα σκελετικά κατάλοιπα του ταφικού μνημείου, από τον λόφο Καστά Αμφίπολης αντιστοιχούν σε 550 περίπου οστά, θρυμματισμένα και ακέραια, ένα κρανίο σε αρκετά καλή κατάσταση, από το οποίο λείπουν τα οστά που συνθέτουν το πρόσωπο, και μία σχεδόν ακέραιη κάτω γνάθος. Δεν βρέθηκαν δόντια, εκτός από μία τερηδονισμένη ρίζα δεξιού δεύτερου προγόμφιου, η οποία βρισκόταν μέσα στη κάτω γνάθο και εμφανίζει προχωρημένο ακρορριζικό απόστημα.

Από τα 550 οστά που καταμετρήθηκαν, τα 157 προέκυψαν κατόπιν προσεκτικής ανάταξης από διαφορετικά θραύσματα διάσπαρτων οστών, καταγράφηκαν συστηματικά σε βάση δεδομένων και έγινε προσπάθεια απόδοσης τους σε επιμέρους άτομα. Επιπλέον, αναγνωρίστηκαν οστά ζώων, κάποια από τα οποία φαίνεται να ανήκουν σε μακρά οστά ιπποειδούς. Τα οστά των ζώων θα μελετηθούν από ειδικό ζωοαρχαιολόγο.

Γυναίκα σε εμηνόπαυση

Η γυναίκα υπολογίζεται ,-σύμφωνα με τον προσδιορισμό του φύλου που έγινε βάσει συγκεκριμένων δεικτών- ότι είναι άνω των 60 ετών, με ύψος 1,`57 εκ. όπως έδειξαν οι μετρήσεις των μακρών οστών. Μαλιστα ο μεγαλύτερος αριθμός των οστών που βρέθηκαν στον κιβωτιόσχημο τάφο ανήκουν στον γυναικείο σκελετό.

Στα συμπεράσματα βοήθησε η μελέτη: στα οστά της πυέλου (λεκάνης), τα οστά του κρανίου (μεσόφρυο, υπερόφρυα τόξα, κλίση του μετωπιαίου, μετωπιαία ογκώματα, κάτω κροταφική γραμμή, μαστοειδείς αποφύσεις, ινιακό έπαρμα), η κάτω γνάθος (γένειο, γωνία κάτω γνάθου, κλάδοι) και η μορφολογική διάπλαση των οστών (μετρήσεις των μακρών οστών). Επίσης σε τμήμα της αριστερής ηβικής σύμφυσης (πρόσθιο τμήμα της λεκάνης), στο βαθμό συνοστέωσης των κρανιακών ραφών, στην έντονη προθανάτια απώλεια των οπίσθιων δοντιών και στις δύο πλευρές της κάτω γνάθου. Ακόμη η ηλικία προσδιορίζεται από την παρουσία μεταβολικών νοσημάτων, όπως είναι η οστεοπόρωση και η μετωπιαία υπερόστωση (Hyperostosis Frontalis Interna: πάχυνση των τοιχωμάτων του κρανίου, εσωτερικά του μετωπιαίου οστού, η οποία είναι συνήθως ασυμπτωματική και συνδέεται με ορμονικές διαταραχές που εμφανίζονται συχνά σε γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση), και στις έντονες εκφυλιστικές αλλοιώσεις, κυρίως στη σπονδυλική στήλη και στις οστεοποιήσεις ενθέσεων και χόνδρων στα μακρά οστά και στις πλευρές.

Θάνατος από αιχμηρό όργανο

Οι άνδρες υπολογίζονται σε 35 έως 45 ετών (ο ενας νεότερος ο άλλος μεγαλύτερος) βάσει: των ανατομικών σημείων στα οστά της πυέλου (λεκάνης) ,της μορφολογικής διάπλασης των μακρών οστών (μετρήσεις των μακρών οστών). Επίσης στα συμπεράσματα συνέβαλαν η μελέτη στις δύο ηβικές συμφύσεις (πρόσθιο τμήμα της λεκάνης), στις εκφυλιστικές αλλοιώσεις της ωτοειδούς επιφάνειας της αριστερής πυέλου (η περιοχή της λεκάνης που αρθρώνεται με το ιερό οστό) και στην πλήρη συνοστέωση των επιφύσεων των στερνικών άκρων και στις δύο κλείδες.

Σημειώνεται ότι ο σχετικά νεαρότερος από τους δύο άνδρες (άτομο 2) με ύψος που υπολογίζεται στα 1,68 εκ. , φέρει ίχνη τομών (cut marks) στην αριστερή άνω θωρακική μοίρα, σε δύο πλευρές και αυχενικό σπόνδυλο, καθώς και στην κάτω επιφάνεια του στερνικού άκρου της αριστερής κλείδας. Ταυτίζονται πιθανόν με επιθετικά χτυπήματα-τραυματισμούς, που θα πρέπει να έγιναν εξ επαφής με αιχμηρό όργανο π.χ. μαχαιρίδιο, και προκάλεσαν το θάνατο του, καθώς δεν διακρίνονται ενδείξεις επούλωσης. Ο δεύτερος άνδρας (άτομο 3) υψους 1,62-1,63 εκ, είναι λίγο μεγαλύτερος σε σχέση με τον πρώτο, έχει ενδείξεις εγκάρσιου, πλήρως επουλωμένου, κατάγματος στη δεξιά του κερκίδα, σχετικά κοντά στο δεξιό καρπό. Επιπλέον, και οι δύο άνδρες παρουσιάζουν εκφυλιστικές αλλοιώσεις οστεοαρθρίτιδας και σπονδυλαρθρίτιδας σε διαφορετικά σημεία των σκελετών τους.

Το βρέφος

Το τέταρτο άτομο είναι ένα νεογέννητο όπως έδειξαν οι μετρήσεις μήκους και πλάτους του αριστερού βραχιονίου και της αριστερής κάτω γνάθου, όμως οι επιστήμονες δεν κατάφεραν να προσδιορίσουν το φύλο, καθώς τα μορφολογικά χαρακτηριστικά διάκρισης φύλου στα οστά των νεογνών δεν είναι σαφή.

Από το πέμπτο άτομο σώζονται μόλις μόλις εννέα (9) θραύσματα, κυρίως μακρών οστών, που φέρουν όλες τις παραμορφώσεις αλλά και τους αποχρωματισμούς (υπόλευκο και μπλε/γκρι) που συναντώνται στις περιπτώσεις πλήρους καύσης σαρκωμένου νεκρού και ανήκει πιθανότατα σε ενήλικο άτομο.

Η γενική εικόνα εύρεσης των σκελετικών καταλοίπων συνηγορεί στην αναμόχλευση τους από ανθρωπογενή επέμβαση, η οποία φαίνεται ότι αφορούσε τόσο στο εσωτερικό του χώρου 4, όσο και στο εσωτερικό του κιβωτιόσχημου τάφου.
Μια σειρά αναλυτικών μεθόδων στα σκελετικά ευρήματα του ταφικού μνημείου του λόφου Καστά, θα δώσουν περισσότερα στοιχεία για καλύτερη τεκμηρίωση, που αφορούν στις παθολογικές αλλοιώσεις, στην διατροφή, στη συγγένεια και στον τόπο καταγωγής των ανθρώπων αυτών, δηλαδή εάν πρόκειται για άτομα που γεννήθηκαν και μεγάλωσαν στην Αμφίπολη ή για άτομα που μετακινήθηκαν από κάπου αλλού κατά την διάρκεια της ζωής τους και ενταφιάστηκαν στο συγκεκριμένο ταφικό μνημείο.

Μεταξύ άλλων σχεδιάζονται:

– Ακτινολογική μελέτη, ιστολογικές-μικροσκοπικές ,αναλύσεις σταθερών ισοτόπων άνθρακα και αζώτου, αναλύσεις στροντίου.
– Παλαιογενετικές αναλύσεις (αρχαίο DNA) με σκοπό την περιγραφή της βιολογικής και γενετικής ιστορίας των ατόμων.

Η εφαρμογή AMS χρονολογήσεων σε δείγματα τόσο των ανθρώπινων οστών όσο και των συγκείμενων ζώων, θα συμπληρώσει την εικόνα της διαδοχής των ταφών, η οποία δεν μπορεί να ανασυσταθεί μέσα από την ανασκαφική διαδικασία.

Οι μακροσκοπικές όσο και οι αναλυτικές μέθοδοι θα εφαρμοστούν σε ένα μεγάλο αριθμό σκελετών, περίπου 300, από τα νεκροταφεία της Αμφίπολης, στο πλαίσιο διετούς ερευνητικού προγράμματος, που χρηματοδοτείται από το ΥΠΠΟΑ και πραγματοποιείται από πολυπληθή ερευνητική ομάδα με επικεφαλής τις κυρίες Σ. Τριανταφύλλου, επίκουρη Καθηγήτρια Προϊστορικής Αρχαιολογίας και Οστεοαρχαιολογίας, Τμήμα Ιστορίας Αρχαιολογίας, ΑΠΘ και Χ. Παπαγεωργοπούλου, επίκουρη Καθηγήτρια Φυσικής Ανθρωπολογίας, Τμήμα Ιστορίας Εθνολογίας, Εργαστήριο Φυσικής Ανθρωπολογίας, ΔΠΘ. Στόχος είναι να αποκτηθεί πολύτιμο συγκριτικό υλικό.
Kαθημερινή

Στον Ιπποκράτειο Κώδικα συναντώνται περισσότερες από εξήντα φαρμακευτικές χρήσεις του ελαιόλαδου, με κυριότατη τη χρήση κατά των δερματικών παθήσεων, αλλά και ως αντισυλληπτικό μέσο. Μάλιστα γίνεται σαφής διαχωρισμός του ελαιόλαδου, το οποίο, σε συνδυασμό με το σίτο και τον οίνο, αποτελεί τη βάση της ιπποκρατικής διαιτητικής από άλλα έλαια, όπως του σκίνου, της πικραμυγδαλιάς και της βελανιδιάς.

Στο βιβλίο του «Διαιτητική και Θεραπευτική», ο Ιπποκράτης γράφει για το λάδι: «Οι ασκήσεις στη σκόνη και οι ασκήσεις με λάδι διαφέρουν στο εξής: Η σκόνη είναι κρύα, το λάδι είναι ζεστό. Το χειμώνα το λάδι ευνοεί περισσότερο την ανάπτυξη, γιατί εμποδίζει την ψυχρότητα να απομακρυνθεί από το σώμα. Το καλοκαίρι το λάδι με την παραγωγή λιώνει τη σάρκα καθώς αυτή ζεσταίνεται λόγω εποχής… Η εντριβή με λάδι και νερό μαλακώνει το σώμα και δεν το αφήνει να ζεσταθεί υπερβολικά».

Με ζεστό ελαιόλαδο αλείφονταν οι γυναίκες
που απέβαλαν, και κυρίως σε περιπτώσεις προχωρημένης εγκυμοσύνης ενώ σε περιπτώσεις μητρορραγίας δινόταν ένα μείγμα από βρασμένα φύλλα άγριας ελιάς μέσα σε ξίδι. Για τη διευκόλυνση του τοκετού προτείνει παρασκεύασμα που «…φτιάχνετε και με ρετσίνι τερμίνθου (κοκορεβιθιάς), μέλι και λάδι διπλάσιο σε ποσότητα από τα προηγούμενα και αρωματικό κρασί», το οποίο και πρέπει να πιει η επίτοκος.

Άλλες εφαρμογές του ελαιόλαδου που αναφέρονται από τον Ιπποκράτη ήταν στη θεραπεία των χρόνιων πυρετών, των μικρών πληγών, των διηθημάτων, όπως οι καλόγεροι και τα αποστήματα, των ερεθισμένων ούλων, καθώς και στη διατήρηση της λευκότητας των δοντιών και ως αντίδοτο σε περιπτώσεις ελαφρών δηλητηριάσεων.

Ο ΔΡΟΜΟΣ ΤΩΝ ΕΛΑΙΩΝ- ΙΒΗΡΙΚΗ

ΔΕΣ
Ο ΚΡΗΤΟΜΥΚΗΝΑΪΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΙΒΗΡΙΚΗ

Ο Πλούταρχος στα «Ηθικά» του αναφέρεται στη θεραπεία της μαστίτιδας με νερό και λάδι – «υδρέλαιο».

Για την αρχαία θεραπευτική το εκλεκτότερο εξ όλων των ελαιόλαδων ήταν αυτό που έδινε η αγριελιά, το οποίο ήταν και λίγο σπάνιο, καθώς και το ελαιόλαδο της πρώτης συμπίεσης (ομφάκινον), που λαμβάνεται με την «απαλή» σύνθλιψη της ελιάς και χωρίς την παρεμβολή ζεστού νερού.

Κατά τον Πλίνιο, το λάδι αυτό λαμβάνεται πρώτον πιέζοντας την ελιά όταν είναι ακόμη άσπρη (άγουρη), και δεύτερον όταν η ελιά αρχίζει να αλλάζει χρώμα χωρίς να έχει, ωστόσο, ωριμάσει. Το πρώτον ομφακικόν είναι λευκό, το δεύτερο πράσινο. Το δεύτερο κάνει καλό στα ούλα και είναι εξαίρετο για να διατηρηθούν τα δόντια λευκά.

Στις επιγραφές του φημισμένου Ασκληπιού της Λεβήνας, στην Κρήτη, όπου λατρευόταν η Υγιεία Σώτειρα, αναφέρεται ότι «ο θεός έδωσε μια οδηγία να τοποθετηθεί πάνω στο στρείδι το όστρακο, αφού καεί και τριφτεί για να γίνει λείο με λάδι αρωματισμένο με ρόδα και μολόχα με λάδι…». Στο ιερό του Ασκληπιού χρησιμοποιούσαν το έλαιον για να παρασκευάσουν ειδικές αλοιφές και ιάματα.

Ροφήματα, τέλος, από φύλλα και άνθη ελιάς χρησιμοποιήθηκαν ως κρύο κολλύριο για τα ερεθισμένα μάτια αλλά και για το έλκος του στομάχου.

Η χρησιμοποίηση των ελαιόκλαδων σε πολλών ειδών αρχαίες τελετουργίες (όπως εξαγνισμοί, καθαρμοί) προσδιορίζει το συμβολισμό της ελιάς ως δέντρο του καλού. Η έμμεση σύνδεσή του με το φως ( το καιόμενον έλαιον είναι η αρχέγονη πηγή του φωτός) αντιμετωπίστηκε από τον άνθρωπο με την ιδιαιτερότητα του δέντρου που συμμετέχει στη λατρεία.

Στην Παλαιά Διαθήκη είναι το δέντρο της ελπίδας, αλλά και το δέντρο – αγγελιοφόρος του θείου ελέους. Είναι το δέντρο που καταδεικνύει τη γαλήνη μετά τον κατακλυσμό του Νώε: «Το βραδάκι επέστρεψε το περιστέρι και κρατούσε ένα φύλλο ελιάς στο στόμα του και κατάλαβε ο Νώε ότι το νερό είχε υποχωρήσει στη στεριά…»

Στην ελληνική παράδοση είναι το δέντρο της ειρήνης. Η ίδια η Ειρήνη (θεότητα που ήταν κόρη του Δία και της Θέτιδας) εικονιζόταν με κλαδί ελιάς στα χέρια της. Στους πολέμους δεν υπήρχε καλύτερος τρόπος αλλά και καλύτερο σύμβολο για τη λήξη των επιχειρήσεων. Οι αγγελιοφόροι που στέλνονταν για να μεταφέρουν το μήνυμα της ειρήνης ή να ζητήσουν ανακωχή έπρεπε να κρατούν στο χέρι τους κλάδον ελαίας. Ήταν το αναμφισβήτητο ιερό σύμβολο που δήλωνε τις προθέσεις εκείνων που αποφάσιζαν να το στείλουν.

Η Ιοκάστη μετέφερε κλαδί ελιάς στον Πολυνείκη ζητώντας του να συμφιλιωθεί με τον αδερφό του Ετεοκλή, στην τραγική ιστορία του Οιδίποδα και των απογόνων του, δηλαδή τον μύθο(;) που ενέπνευσε το Σοφοκλή και τον Ευριπίδη.

Οι αντιλήψεις για τον συμβολισμό των κλάδων της ελιάς αλλά και του ίδιου του δέντρου, διατηρήθηκαν ακόμη και στις νεώτερες εποχές. Η φράση «κλάδον ελαίας» διατηρείται ακόμη στην ελληνική γλώσσα ως δηλωτική ειρηνευτικών προσπαθειών («τείνει κλάδον ελαίας ή ήρθε με κλάδο ελαίας».

Δεντρολατρεία

Στην μινωική Κρήτη η ελιά διαδραματίζει ξεχωριστό ρόλο στη λατρεία, όπως φαίνεται από την παράσταση της σαρκοφάγου που βρέθηκε στην Αγία Τριάδα, στη Μεσαρά της Κρήτης. Ο ρόλος της ελιάς στη μινωική οικονομία και τη διατροφή είναι σχετικός και με την πανάρχαιη λατρεία του. Οι παραστάσεις ιερών δέντρων στη μινωική εικονογραφία είναι πολλές αλλά σχετίζονται περισσότερο με τη γενικότερη τάση της λατρείας, παρά με τις ιδιότητες της ελιάς.

Ν .Θήρα καλλιέργεια ελιάς  Κλαδί σε λάβα της έκρηξης του ηφαιστείου 1630-1650 π.Χ.

Οι ιδιότητες αυτές, φαίνεται πως μπορούσαν να εκφράσουν, περισσότερο απ’ όλα τα άλλα δέντρα, τις πανάρχαιες βλαστικές δοξασίες. Ο θάνατος και η ανάσταση ήταν τα στοιχεία που καθόριζαν τη μορφή της λατρείας. Η ιδιότητα της ελιάς να αναβλασταίνει διαρκώς και να μην πεθαίνει σχεδόν ποτέ ήταν πολύ κοντά στις αντιλήψεις για αναγέννηση και διαιώνιση της ζωής μέσα από το θάνατο, όπως ακριβώς συμβαίνει με την αναγέννηση της ίδιας της φύσης.

Αναπαράσταση τελετουργίας από την σαρκοφάγο της Αγ Τριάδας -Κρήτη

Ο Δίας, ο μεγάλος θεός της ελληνικής μυθολογίας, ήταν στην Κρήτη θεός που γεννιόταν και πέθαινε, είχε κληρονομήσει τις ιδιότητες του νεαρού θεού της βλάστησης που λατρευόταν σε ολόκληρη την ανατολική Μεσόγειο, και ονομαζόταν Κρητογενής Ζευς. Ο ίδιος βλαστικός θεός λατρεύτηκε και ως Διόνυσος – Ζαγρεύς, ως Υάκινθος, ως Απόλλων Στυρακίτης και ως Ερμής Κεδρίτης. Η βλαστική υπόσταση του Δία, του Ερμή, του Απόλλωνα και άλλων θεοτήτων στην κλασική, την Ελληνιστική και τη Ρωμαϊκή Κρήτη μας δίνει ξεκάθαρη την εικόνα για το ρόλο της βλαστικής λατρείας. Σε μια παράσταση, που βρέθηκε στο ιερό της Σύμης στη Βιάννο, βλέπουμε από το κεφάλι του Ερμή να ξεφυτρώνουν δυο κλαδιά δέντρου που μοιάζει πολύ με ελιά. Ο Ερμής της Σύμης ονομαζόταν Κεδρίτης. Τα ευρήματα συμφωνούν πως εδώ υπάρχει αναμφισβήτητη μαρτυρία δεντρολατρείας.

Αναπαράσταση τελετουργίας στο Ερέχθειο -Αθήνα

Η ιερή ελιά της Αθήνας αποτελεί ένα πολύ χαρακτηριστικό παράδειγμα δεντρολατρείας. Βρίσκεται μέσα στον ιερό περίβολο προστατευμένη και ο περίβολος οριοθετεί αυτόν ακριβώς το χώρο. Στην Ακρόπολη επίσης οι Αθηναίοι προσφέρουν μελωμένους άρτους στο ιερό φίδι. Η παρουσία του ιερού δέντρου και του φιδιού μας δίνει μια ξεκάθαρη εικόνα μινωικής λατρείας, δεδομένου ότι και η ίδια η Αθηνά φαίνεται να έχει τις ρίζες της στη λατρεία της μινωικής θεάς των όφεων.

Στην αρχαιότητα υπήρχε η συνήθεια να αναρτούν αναθήματα σε αγριελιές και άλλα δέντρα: «…γιατί παντού σε αγριελιές και άλλα δέντρα κοντά σε ναούς αναρτούν αφιερώματα. Άλλως: Συνηθίζουν να αναρτούν στα δέντρα μέλη από σκελετούς και κρανία, για να αποτρέψουν τη βασκανία και να μην ξεραίνονται [οι καρποί…]

Πιθανότατα ο Σχολιαστής εννοεί τα ειδικά αφιερώματα που από τα προϊστορικά χρόνια συνηθίζουν να κρεμούν στα κλαδιά των ιερών δέντρων. Πρόκειται για ομοιώματα που κατασκευάζονταν με διάφορα υλικά, όπως πηλό, μέταλλα, ακόμη και ζυμάρι που το έψηναν. Ήταν μια μόνο πτυχή της λατρείας των ιερών δέντρων.

Ειρεσιώνη, σύμβολο γονιμότητας

Κατά την αρχαιότητα η πληθώρα των αλσυλλίων με ελιές στην Αττική, αλλά και στην Κρήτη, που πλαισίωναν τους ναούς, είναι αδιάψευστος μάρτυρας της ιερότητας του δέντρου της ελιάς. Εξάλλου, η παρουσία της ελιάς κατά τις τελετές γονιμότητας των Αρχαίων ήταν κυρίαρχη. Χαρακτηριστικό σύμβολο των τελετών αυτών, που χρησιμοποιούνταν στις γιορτές των Πυανεψιών και Θαργηλιών στην Αθήνα, ήταν η ειρεσιώνη (από τη λέξη «έριο», μαλλί). Η «ειρεσιώνη» ήταν ένας κλάδος καλλιεργημένης ελιάς ή δάφνης, περιτυλιγμένος με μικρές μάλλινες ταινίες ( οι μάλλινες ταινίες και ειδικά οι κόκκινες ήταν φορείς θεϊκής δύναμης ) και φορτωμένος με διάφορα φρούτα και καρπούς της εποχής (εκτός από αχλάδια και μήλα) αλλά και άρτους. Ήταν μια εκδήλωση ευχαριστιών προς τους θεούς για την ευφορία της γης που χάρισε στους ανθρώπους τα απαραίτητα είδη για τη διατροφή και την επιβίωσή του. Το κλαδί αυτό της ελιάς ήταν αφιερωμένο στον Απόλλωνα και στα Πυανέψια και Θαργήλια, γιορτές κατά τις οποίες γίνονταν προσφορές στον Ήλιο και τις Ώρες, γεροδεμένα παιδιά το περιέφεραν από σπίτι σε σπίτι. Στο τέλος το κρεμούσαν στην κεντρική πύλη του ιερού του Απόλλωνα.

Αναπαράσταση της διεκδίκησης της πόλης του Κέκροπα από την θεά Αθηνά και τον Ποσειδώνα την οποία κέρδισε η Αθηνά προσφέροντας ένα δέντρο ελιάς

Το κλαδί της ελιάς δεν ήταν τυχαίο, προερχόταν από τη «μορία ελαία» την ιερή ελιά αυτής της πόλης, εκείνη που πίστευαν πως είχε φυτέψει η ίδια η Αθηνά ή , έστω, από ελαιόδεντρο που θεωρούνταν πως ήταν απόγονος αυτού του δέντρου. Το έκοβαν, μάλιστα, κατά την διάρκεια της εορτής των Παναθηναίων και περιφερόταν εν πομπή και με άσματα γύρω από την Ακρόπολη προς τιμή της Πολιάδος Αθηνάς. Η ειρεσιώνη παρέμεινε εκεί μέχρι την αντικατάστασή της τον επόμενο χρόνο.

Δεν ήταν τυχαία η επιλογή του κλάδου της ελιάς γι’ αυτή την τελετουργία. Η ελιά δίνει την εικόνα της αιώνιας θαλερότητας, της βλάστησης που δεν επηρεάζεται από την αλλαγή των εποχών, είναι η προσδοκία του αέναου και του αειθαλούς. Ο κλάδος της ελιάς ήταν εκείνος που μετέφερε τη γονιμοποιό δύναμη της γης αλλά και την ελπίδα της βλάστησης που ανακυκλώνεται και προκαλεί τη γονιμότητα, σύμφωνα με τις δοξασίες περί θνήσκοντος και αναγεννώμενου Νεαρού Θεού της προϊστορικής θρησκείας και δη της θρησκείας της μινωικής Κρήτης. Η επαφή με τον κλάδο της ελιάς ( ή άλλου δέντρου ) μεταδίδει με ομοιοπαθητικό τρόπο τη δύναμη της βλάστησης.

Τέτοιες συνήθειες έχουν επιβιώσει πολλές στην Ελλάδα, όπως η σούρβα στις βόρειες περιοχές ή τα απλά χτυπήματα με ζωηρούς κλάδους κάθε πρωτομηνιά ( και ιδιαιτέρως κατά τους ανοιξιάτικους μήνες ) που επιβίωσε στην Κρήτη (και αλλού) μέχρι και τις τελευταίες δεκαετίες. Στην ελαιοπαραγωγική επαρχία Πεδιάδος τα ανοιξιάτικα χτυπήματα γίνονταν πάντα με κλάδους ελιάς.

Η ικετηρία

Η ελιά χρησιμοποιήθηκε κατά την αρχαιότητα ως βασικό εξαγνιστικό υλικό. Με κλάδους ελιάς προσέφευγαν στα ιερά των θεών οι αιτούντες «ικεσίαν», δηλαδή, όσοι είχαν διαπράξει φόνους ή άλλα σοβαρά αδικήματα. Ο ικέτης ζητούσε κατά κάποιον τρόπο άσυλο στους ιερούς βωμούς, γνωρίζοντας ότι εκεί δεν μπορεί κανείς να τον πειράξει. Ήταν ένας θεσμός εθιμικού δικαίου, ευρύτατα διαδεδομένος στον αρχαίο κόσμο, ένας θεσμός που σε ελάχιστες μόνο περιπτώσεις αγνοήθηκε. Και τότε που αγνοήθηκε, οι ασεβείς παραβάτες του άγραφου νόμου αντιμετώπισαν την μήνιν των θεών.

Ο «ικέτης», βεβαρημένος συνήθως με το φοβερό αδίκημα της ανθρωποκτονίας, προσέφευγε στα ιερά των θεών κρατώντας την «ικετηρία», ένα κλαδί ελιάς πάνω στο οποίο είχε τυλίξει μαλλί προβάτου, συνήθως λευκό. Άφηνε τον κλάδο ελιάς, την ικετηρία, πάνω στο βωμό και περίμενε εκεί για να αποφύγει την οργή των συγγενών του δολοφονημένου, οι οποίοι τον καταδίωκαν. Το κλαδί της ελιάς παρέμενε πάνω στο βωμό όσο εκκρεμούσε η αίτηση για ικεσία. Όταν ο άρχων της πόλης αποδεχόταν την αίτηση ικεσίας ο ικέτης έπαιρνε από το βωμό τον κλάδο της ελιάς και έφευγε, περιμένοντας συνήθως να εκδικαστεί η υπόθεσή του από κάποιο δικαστήριο.

Προστάτης των ικετών ήταν ο ίδιος ο Δίας, ο οποίος γι’ αυτό το λόγο ονομαζόταν Ικέσιος και Καθάρσιος. Η ονομασία αυτή αποκαλύπτει και τη σχέση της ελιάς με τους τελετουργικούς καθαρμούς.

Ο Κρητικός Επιμενίδης, φημισμένος εξαγνιστής που συγκαταλέγεται ανάμεσα στους επτά σοφούς του αρχαίου κόσμου, χρησιμοποίησε τους κλάδους της ελιάς στις καθαρτικές τελετουργίες. Ο Επιμενίδης είχε κληθεί από την πατρίδα του τη Φαιστό στην Αθήνα για να την καθαρίσει από το «Κυλώνειον άγος» (μίασμα της πόλης λόγω δολοφονιών που είχαν γίνει μέσα στα ιερά των θεών), το οποίο είχε γίνει αφορμή να παρουσιαστούν ξαφνικά νοσήματα στην πόλη. Οι Αθηναίοι μετά την λύτρωση, θέλησαν να του προσφέρουν δώρα, αλλά εκείνος… «…αφού ζήτησε και πήρε ένα κλαδί από την ιερή ελιά, έφυγε…»

Μάζεμα της ελιάς ,Ζωγραφική σε αρχαίο αγγείο.

Η κάθαρση και ο εξαγνισμός ήταν απαραίτητες διαδικασίες πριν από κάποια σημαντική ενέργεια ή κάποια μάχη. Ο Πλούταρχος μας πληροφορεί πως αυτό επιδίωξε ο Θησέας, όταν, σύμφωνα με τον αττικό μύθο, ξεκίνησε το ταξίδι του για την Κρήτη. Πήγε, λέει, στην ιερή ελιά της Ακρόπολης, έκοψε ένα κλαδί , τύλιξε σ’ αυτό λευκό μαλλί, έφτιαξε μιαν «ικετηρία» την οποία αφιέρωσε στον Δελφίνιο Απόλλωνα, το θεό που θα τον προστάτευε κατά τη διάρκεια του ταξιδιού. Και στις πομπές των θυσιών βλέπουμε τους λατρευτές να βαδίζουν προς το ιερό (το βωμό) κρατώντας κλάδους δέντρου που πιθανότατα είναι κλάδοι ελιάς. Στο πέρασμα του χρόνου καθιερώθηκε σ’ ολόκληρο τον ελληνικό και το ρωμαϊκό κόσμο η συνήθεια να μεταβαίνουν οι ικέτες- προσκυνητές στους ιερούς χώρους με κλάδους ελιάς.

Ίσως να είναι σχετική με τις εξαγνιστικές ιδιότητες της ελιάς η παράδοση που θέλει τους ασχολούμενους με την περιποίηση και την καλλιέργεια της ελιάς να είναι «αγνοί». Στην αρχαιότητα πίστευαν πως οι ελιές έπρεπε να φυτεύονται από παιδιά ή από παρθένους. Και εκείνοι που μάζευαν τις ελιές έπρεπε να είναι πιστοί στις συζύγους τους. Ήταν μια δοξασία που αποσκοπούσε στο να εξασφαλιστεί η παραγωγή της επόμενης χρονιάς.

Υπάρχουν πολλά εθνολογικά παράλληλα που συνδέουν την παραγωγή των καρπών με την «καθαρότητα» ή μη των καλλιεργητών, που συνήθως είναι και ιδιοκτήτες των γεωργικών εκμεταλλεύσεων.

Η συνήθεια να τοποθετούν τους νεκρούς πάνω σε κλάδους ελιάς φαίνεται να ήταν γνωστή ακόμα από τα μυκηναϊκά χρόνια. Σε τέσσερις τάφους των Φερών, οι οποίοι χρονολογούνται στο τέλος του 5ου π. Χ. αιώνα, οι νεκροί βρέθηκαν τοποθετημένοι πάνω σε ένα παχύ στρώμα από φύλλα και κλώνους ελιάς.

Ταφικά έθιμα

Στην Σπάρτη ο Λυκούργος, σύμφωνα με τον Πλούταρχο, επέβαλε να γίνονται οι ταφές πάνω σε κλάδους ελιάς. Έλαβε αυστηρά μέτρα για να πατάξει και να εξαφανίσει τις δεισιδαιμονίες από τη Σπάρτη, χρησιμοποιώντας ως προληπτικό εξαγνιστικό υλικό τους κλάδους της ελιάς.

Στα «ελληνιστικά» χρόνια η συνήθεια φαίνεται να ήταν διαδεδομένη σε ευρύτερες περιοχές του ελληνικού χώρου. Ο Καλλίμαχος ο Κυρηναίος (4ος –3ος αι. π.Χ.) μας πληροφορεί πως όχι μόνον οι νεκροί τοποθετούνταν πάνω σε φύλλα ελιάς, αλλά και οι συγγενείς τους φορούσαν στεφάνια που φτιάχνονταν με κλάδους ελιάς.

Οι κλάδοι της ελιάς και η χρήση τους στις νεκρικές τελετές φαίνεται να σχετίζονται με τους καθαρμούς που ήταν απαραίτητοι την ώρα του μεγάλου ταξιδιού. Ακόμη και η συνήθεια του στεφανώματος των νεκρών με στεφάνι από φύλλα δέντρων θεωρείται ως ενέργεια που έχει σκοπό να τους προστατεύει από το κακό και ιδιαιτέρως από τις δυνάμεις που μπορούν να προξενήσουν κακό.

Οι Πυθαγόρειοι συνήθιζαν να τοποθετούν τους νεκρούς πάνω σε στρώμα από φύλλα ελιάς, λεύκας και μυρτιάς. Η χρήση κλάδων ελαίας στις νεκρικές τελετές αντιμετωπιζόταν ευνοϊκά ακόμη και από τους αυστηρότατους αττικούς νόμους προστασίας των ελαιοδέντρων.  ΕΚ ΤΟΥ -ΜΟΥΣΕΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ  Μουσείο Ελιάς – Ελαιώνας Σερρών

ΑΡΧΑΙΟΓΝΩΜΩΝ

ΕΡΓΑΣΙΑ -ΠΑΝΕΠΙΣΤΉΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ

ΦΩΤ /ΑΡΧΕΙΟ ΑΡΧΑΙΟΓΝΩΜΩΝΑ

Βιβλιογραφία

Μυρσίνη Λαμπράκη, Λάδι, Γεύσεις και Πολιτισμός 5.000 χρόνων, Εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 1999.
Νίκος και Μαρία Ψιλάκη – Ηλίας Καστανάς, Ο Πολιτισμός της Ελιάς – Το Ελαιόλαδο, Εκδόσεις, Ελληνική Ακαδημία Γεύσης, ΚΑΡΜΑΝΩΡ, Ηράκλειο 1999.
Ελιά και Λάδι, Δ Τριήμερο Εργασίας Καλαμάτα, 7-9 Μαϊου 1993, Πολιτιστικό Τεχνολογικό ‘Ιδρυμα ΕΤΒΑ – ΕΛΑΪΣ Α.Ε., 1996
Ελληνική Μυθολογία, Τόμοι 3,5, Εκδοτική Αθηνών Α.Ε., Αθήνα 1986.

 

Το μάζεμα της ελιάς. Ένα εκπληκτικό φιλμ για μια ελληνική παράδοση αιώνων

Το κύριο πρόβλημα του περσικού στρατού στη μάχη του Γρανικού εναντίον του Μεγάλου Αλεξάνδρου (334 π.Χ.), αφορούσε την πολυκέφαλη ηγεσία του. Αυτή αποτελείτο από πέντε Ιρανούς σατράπες, έναν Ελληνα Ρόδιο μισθοφόρο αξιωματικό, τον Μέμνωνα, και αρκετούς άλλους στρατηγούς και κυβερνήτες. Φαίνεται πως ο σατράπης της Ελλησποντιακής Φρυγίας Αρσίτης ήταν ο γενικός διοικητής, αλλά οι άλλοι Ιρανοί σατράπες και στρατηγοί ήταν κατά κανόνα ατίθασοι και ανυπάκουοι, και δεν επηρεάζονταν από την ιδιότητά του.

Ο Μέμνων ήταν μάλλον ο ικανότερος στρατηγός στο περσικό επιτελείο, όπως αποδεικνύεται και από την εμπιστοσύνη που του έδειχνε ανέκαθεν ο Πέρσης βασιλιάς Δαρείος. Εξάλλου είχε διαβιώσει για μία δεκαετία στη Μακεδονία και γνώριζε μάλλον τα πάντα για τον μακεδονικό στρατό, ενώ τον είχε αντιμετωπίσει και επί δύο χρόνια (337-335 πΧ) ως στρατηγός, μαχόμενος το μακεδονικό εκστρατευτικό σώμα των Παρμενίωνα και Κάλαντα στη Μικρά Ασία. Ο Μέμνων ήταν σίγουρα ικανός στρατηγός αλλά η αξία του και η πρότασή του στο πολεμικό συμβούλιο της Ζελείας (βλ. παρακάτω) έχουν μάλλον υπερτονισθεί από τους αρχαίους Ελληνες συγγραφείς (Αρριανό, Διόδωρο κ.ά.), οι οποίοι προτιμούσαν ως πρωταγωνιστή στον περσικό στρατό έναν ομοεθνή τους, από τους Ιρανούς ομολόγους του. Όμως παρά την αξία του, ο Δαρείος δεν μπορούσε να τον ορίσει αρχιστράτηγο, επειδή δεν ήταν Πέρσης ή Μήδος. Οι υπερήφανοι και ατίθασοι σατράπες και «συγγενείς του Μεγάλου Βασιλέα» (τιμητικός τίτλος των πλέον υψηλόβαθμων Ιρανών) δεν θα υπάκουαν ποτέ έναν «βάρβαρο» (από την ιρανική άποψη).

Η απόφαση να παραταχθεί ο περσικός στρατός στις όχθες του Γρανικού, προκειμένου να αποκρούσει τον Αλέξανδρο σε αποφασιστική μάχη, λήφθηκε από τους σατράπες-στρατηγούς σε πολεμικό συμβούλιό τους στην πόλη Ζέλεια της Ελλησποντιακής Φρυγίας. Στο συμβούλιο, ο Μέμνων υποστήριξε ότι δεν έπρεπε να διακινδυνεύσουν μάχη παράταξης με τον αντίπαλο λόγω της υπεροχής του σε πεζικό, εννοώντας όχι απαραίτητα την αριθμητική υπεροχή (32.000 του Αλεξάνδρου έναντι των 20.000 Ελλήνων μισθοφόρων των Περσών, χωρίς να υπολογίζουμε τους πολυάριθμους αλλά χαμηλής ποιότητας Ασιάτες πεζούς) αλλά πιθανώς την υπεροχή της μακεδονικής φάλαγγας σαρισσοφόρων. Μία περσική ήττα σε ανοικτή μάχη θα έκρινε τον πόλεμο. Όπως το έθεσε ο Μέμνων, αν οι Πέρσες νικούσαν σε μάχη, ο Αλέξανδρος δεν θα έχανε τίποτα επειδή βρισκόταν σε εχθρική περιοχή, αλλά αν ηττώντο, τότε η ήττα τους θα σήμαινε την απώλεια ολόκληρης της Μικράς Ασίας. Ο Μέμνων επισήμανε επίσης ότι οι Μακεδόνες θα μάχονταν με επικεφαλής τον βασιλιά τους, ενώ οι Πέρσες όχι, εκφράζοντας πιθανώς έμμεσα το πρόβλημα της ανυπαρξίας στιβαρής περσικής αρχιστρατηγίας.

Η στρατηγική πρόταση του Μέμνονα ήταν η ακόλουθη. Ο περσικός στρατός έπρεπε να εκτελέσει ελιγμό υποχώρησης ενώπιον του Αλεξάνδρου, στρεφόμενος στην ενδοχώρα και καταστρέφοντας αγροκτήματα, γεννήματα, χωριά, ακόμη και τις πόλεις, έτσι ώστε ο Αλέξανδρος να μην μπορεί να θρέψει τον στρατό του. Με αυτήν την τακτική «καμένης γης», ο μακεδονικός στρατός θα πεινούσε και θα εξαντλείτο, με αποτέλεσμα να εκμηδενισθεί από τον περσικό.

Αυτή η πρόταση έχει προκαλέσει ατέρμονες συζητήσεις ανάμεσα σε στρατιωτικούς και άλλους ερευνητές. Αρκετοί θεωρούν ότι ήταν η ενδεδειγμένη τακτική, άλλοι υποστηρίζουν ότι ήταν πρακτικά ανεφάρμοστη και άλλοι ότι ακόμη και αν εφαρμόζετο, θα ήταν ανεπιτυχής. Κατά την άποψη μας, οι τελευταίοι έχουν μάλλον άδικο. Η συγκεκριμένη τακτική επέφερε συχνά αν όχι συνήθως, την ήττα του εισβολέα, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα της νεότερης εποχής τον αποδεκατισμό της Μεγάλης Στρατιάς του Ναπολέοντα, όταν ο σπουδαίος Ρώσος στρατηγός Κουτούζωφ τον παρέσυρε έως τη Μόσχα. Ο Αλέξανδρος εισέβαλε στη Μικρά Ασία την άνοιξη, δηλαδή την εποχή που τα αγροτικά αποθέματα είναι μειωμένα και ενώ αναμένεται η νέα συγκομιδή. Οι νέοι καρποί δεν έχουν αναπτυχθεί ικανοποιητικά έως τον Απρίλιο στις μεσογειακές χώρες. Επομένως, αν οι Πέρσες κατέστρεφαν όλες τις καλλιέργειες και τα γεωργικά αποθέματα της Ελλησποντιακής Φρυγίας και νότιας Τρωάδας, ο Αλέξανδρος θα αντιμετώπιζε μάλλον σοβαρό πρόβλημα προμηθειών.

Η Ελλησποντιακή (Μικρά) Φρυγία και η Τρωάδα και η πορεία των αντιμαχόμενων έως τον Γρανικό (ΙΕΕ, Εκδοτική Αθηνών)

Η Μάχη του Γρανικού (334 π.Χ.).

Θεωρητικά, το σχέδιο του Μέμνονα θα πετύχαινε επειδή οι επικοινωνίες του Αλεξάνδρου θα υπερεκτείνονταν όταν θα εισέδυε στη μικρασιατική ενδοχώρα και δεν θα μπορούσε να ανεφοδιάζεται ούτε από τον στόλο του. Όμως μάλλον δεν ήταν ρεαλιστικό, όχι επειδή δεν θα πετύχαινε αν εφαρμοζόταν, αλλά για τους ακόλουθους λόγους.

Πρώτον, ο Ρόδιος στρατηγός δεν αντιλαμβανόταν ότι οι σατράπες δεν θα το δέχονταν ποτέ, επειδή τα εισοδήματά τους προέρχονταν από τα σπαρτά και τις δραστηριότητες των κατοίκων.

Δεύτερον, οι περιοχές που πρότεινε να καταστραφούν, κατοικούντο από λαούς υποταγμένους στην Περσία, οι οποίοι προφανώς δεν έτρεφαν φιλικά αισθήματα για εκείνη. Αν έκαιγαν τα υπάρχοντά τους, θα επαναστατούσαν και θα συντάσσονταν με τον Αλέξανδρο. Οι κάτοικοι της Φρυγίας και Τρωάδας δεν ήταν Πέρσες και Μήδοι που επιτελούσαν πατριωτικό αμυντικό αγώνα εναντίον του Αλεξάνδρου, όπως συνέβη αργότερα στην Περσίδα και τη Σογδιανή, αλλά αδιάφοροι υπόδουλοι που δεν θα δίσταζαν να συνταχθούν με τον Αλέξανδρο, όπως συνέβη σε αρκετές περιπτώσεις κατά την εκστρατεία του.

Τρίτον, η επίσημη αποστολή ενός σατράπη ήταν η προστασία των γαιών που του είχε εμπιστευθεί ο Μεγάλος Βασιλέας. Αν οι γαίες καταστρέφονταν με τη συναίνεση του σατράπη, ίσως αυτός κατηγορείτο για προδοσία από τον τελευταίο. Εξάλλου η ίδια η τιμή του σατράπη-αριστοκράτη ταυτιζόταν με την προστασία της επικράτειάς του.

Τέταρτον, ο Μέμνων πρότεινε ουσιαστικά την καταστροφή των καλλιεργειών και γεωργικών αποθεμάτων της Ελλησποντιακής Φρυγίας και μάλλον της νότιας Τρωάδας, δηλαδή περιοχών με σχετικά πυκνό πληθυσμό. Ετσι όμως θα δημιουργείτο πρόβλημα πολυάριθμων προσφύγων, τους οποίους οι Πέρσες έπρεπε να αποσύρουν στην άγονη κεντρική μικρασιατική ενδοχώρα φροντίζοντας για τη διατροφή και την περίθαλψή τους, κάτι εξαιρετικά δύσκολο, αν όχι ακατόρθωτο.

Μακεδονικό κράνος θρακοφρυγικού τύπου.

Επίσης ο Μέμνων κατά κάποιο τρόπο πρόσβαλε τους Πέρσες ηγήτορες, συμβουλεύοντάς τους χωρίς περιστροφές να αποφύγουν την ανοικτή μάχη με τους Μακεδόνες. Ο Μέμνων είχε βιώσει ο ίδιος στη Μακεδονία του Φιλίππου και στη Μικρά Ασία, τη σαρωτική δράση της μακεδονικής φάλαγγας. Επίσης γνώριζε καλά ότι όσοι ελλαδικοί οπλιτικοί στρατοί αντιπαρατάχθηκαν σε αυτήν, συνετρίβησαν. Όμως παρά την ειλικρίνεια του Ρόδιου, σε κοινωνίες με πολεμοχαρείς καταβολές όπως ήταν οι αριστοκρατικές ιρανικές, τέτοιου είδους συμβουλές εκλαμβάνονταν ως απευθυνόμενες σε δειλούς. Φαίνεται πως ο Μέμνων αγνόησε γενικά τον κώδικα τιμής των Ιρανών αριστοκρατών.

Οσοι θεωρούν ότι η πρόταση του Μέμνονα ήταν ανώφελη προτάσσουν το γεγονός ότι ο ίδιος δεν την εφάρμοσε αργότερα, όταν ο Δαρείος του ανέθεσε τελικά τη μικρασιατική άμυνα, επειδή στην πραγματικότητα δεν την θεωρούσε αποτελεσματική. Όμως οι εν λόγω ερευνητές ξεχνούν πως όταν ο Μέμνων κατέστη αρχιστράτηγος, ο Αλέξανδρος είχε ήδη κυριεύσει τις Ελλησποντιακή Φρυγία, Τρωάδα, Αιολίδα, Ιωνία και Λυδία, δηλαδή τις πλουσιότερες μικρασιατικές περιοχές, από τις οποίες διέθετε επαρκή εφόδια για τον σχετικά ολιγάριθμο μακεδονικό στρατό. Ετσι η τακτική «καμένης γης» δεν θα είχε πλέον κανένα αποτέλεσμα.

Οι Πέρσες σατράπες απέρριψαν ασυζητητί την πρόταση του Ρόδιου στρατηγού. Ο τοπικός σατράπης Αρσίτης του δήλωσε κατηγορηματικά ότι δεν θα δεχόταν την πυρπόληση ούτε μίας κατοικίας και ότι τέτοιου είδους διαγωγή δεν αρμόζει στη γενναιοφροσύνη ενός Πέρση, υπενθυμίζοντάς του έτσι ότι υπάρχει και ένας κώδικας τιμής. Η απόφαση του συμβουλίου ήταν να παραταχθεί ο στρατός στην ανατολική όχθη του Γρανικού, όπου οι Πέρσες στρατηγοί εκτίμησαν ότι η μακεδονική παράταξη θα κατακερματιζόταν κατά την απόπειρα της να τον διαβεί και έτσι θα ήταν ευάλωτη στην περσική επίθεση και θα συντριβόταν. Όμως αυτή η εκτίμηση τους ήταν εσφαλμένη, όπως αποδείχθηκε πολύ σύντομα λόγω της στρατηγικής ιδιοφυίας του Αλεξάνδρου …

Περικλής Δεληγιάννης

Τα τελευταία χρόνια στις περισσότερες έδρες σπουδών του εξωτερικού, δυστυχώς όμως όχι και στις ελληνικές πανεπιστημιακές έδρες, υπάρχει μια αλλαγή στάσης απέναντι στα αρχαία ελληνικά συγγράμματα. Μετά την ανακάλυψη του αστρολάβου των Αντικυθήρων και των λειτουργιών που εκτελούσε, πολλοί ειδήμονες αντιλήφθηκαν ότι αυτά που γνώριζαν για την Αρχαία Ελλάδα είναι ελλιπέστατα.Ο υπολογιστής των Αντικυθήρων υπολογίζει τις κινήσεις των αστεριών και είναι για την αρχαιότητα υψηλής τεχνολογίας και από πλευράς ακρίβειας κατασκευής και από πλευράς μαθηματικής δομής (οι Αμερικανοί έχουν φέρει ειδικό τομογράφο για να «δούν» στο εσωτερικό του και ίσως πλέον ότι έχει μέσα «διαφορικά» γρανάζια). Αντιλήφθηκαν, λοιπόν, ότι αυτό που ονομάζουμε μυθολογία είναι ουσιαστικά και σε μεγάλο βαθμό κωδικοποιημένη, κρυφή ιστορία η οποία αποκρύπτεται εσκεμμένα από αφανή κέντρα, που προωθούν την Παγκοσμιοποίηση.

Για να κατασκευαστει ένα τέτοιο μηχάνημα πρέπει να γνωρίζουν άψογα μεταλλουργία (φαντάζεστε τι χρειάζεται για να φτιαχτεί ένα γρανάζι, ενός εκατοστού;Πόσο καθαρό πρέπει να είναι το μέταλλο;πώς φτιάχτηκε τόσο λεπτό έλασμα Πώς κόπηκαν όλα τα δόντια ίσα;).Φυσικά αυτός που έφτιαξε το μηχάνημα γνώριζε το ηλιοκεντρικό σύστημα γιατί αλλιώς δεν θα μπορούσε το μηχάνημα τις κινήσεις των πλανητών. Το τραγικό για την Ελλάδα και κάποιες άλλες χώρες του εξωτερικού είναι ότι διδάσκει ακόμα στα σχολεία όλων των βαθμίδων ότι οι Έλληνες πίστευαν ότι η Γή είναι επίπεδη και επιπλέει στα νερά. Οι κατεστημένες λοιπόν αντιλήψεις περί μυθολογίας είναι μεσαιωνικές και πρέπει να αρχίσει μια νέα αντίληψη η οποία ήδη κατοχυρώνεται με καινούριες έρευνες και ανακαλύψεις(διαβάστε το περιοδικό Ελληνόραμα, Εκδόσεις Κάδμος).

Πώς φτάσαμε να διδασκόμαστε για την Ινδοευρωπαϊκή καταγωγή των Ελλήνων από το κέντρο της Ασίας και για την καταγωγή του ελληνικού αλφαβήτου από το φοινικικό όταν δεν έχουν βρεθεί πινακίδες ή άλλα αρχαιολογικά ευρήματα που να πιστοποιούν την ύπαρξη Ινδοευρωπαϊκού πολιτισμού όπως αναφέρεται στην κεντρική Ασία; Όλοι ξέρουμε ότι από το σύνολο της ελληνικής βιβλιογραφίας έχει σωθεί μόνο το 2% και αυτό το 2% είναι χιλιάδες βιβλία.Πώς γίνεται εμείς, πήραμε το αλφάβητο από τους Φοίνικες, φτιάξαμε τεράστιο πολιτισμό και αφήσαμε χιλιάδες συγγράμματα ενώ οι Φοίνικες, οι υποτιθέμενοι του αλφαβήτου δεν έχουν αφήσει ούτε βιβλία, ούτε μαρμάρινες πλάκες σε ελληνική αλφάβητο και φυσικά ούτε αστρονόμους ούτε φιλόσοφους. Ούτε έναν για δείγμα. Η απάντηση για αυτά τα παράδοξα βρίσκεται αν εξετάσει κανείς ποια κέντρα προωθούν την Ινδοευρωπαϊκή θεωρία και ποιοι τους χρηματοδοτούν.Τον τελευταίο χρόνο ένα επιπλέον στοιχείο και περίεργο γεγονός δημιουργεί περισσότερα ερωτηματικά:

Η ιστορία ξεκινάει όταν ο Μ. Ναπολέων κατέλαβε το Βατικανό και έστειλε ανθρώπους του να ερευνήσουν τις απέραντες στοές με τις βιβλιοθήκες του.

(Είναι γνωστό στους ερευνητές ότι υπάρχουν χιλιάδες παμπάλαια συγγράμματα στις στοές του Βατικανού, κυρίως στην αρχαία ελληνική και λατινική γλώσσα, τα οποία δεν είναι κάν αρχειοθετημένα. Τελευταία έχει αρχίσει η αρχειοθέτησή τους).

Κάποια από τα βιβλία τα κατάσχεσε, τα πήρε στο Παρίσι για να τα μελετήσουν οι Γάλλοι καθηγητές ανάμεσα στους οποίους ήταν και ο Ελληνας Αθανάσιος Σταγιρίτης Τότε ο μόνος τρόπος μελέτης ήταν η ανάγνωση και η κράτηση σημειώσεων καθώς δεν ήταν εύκολη η αντιγραφή).

Μετά την ήττα του Ναπολέοντα το Βατικανό τα διεκδίκησε δικαστικά και τα ξαναέκλεισε στα υπόγειά του και δεν επιτρέπεται η μελέτη τους από τους ερευνητές(;)

Ο Σταγιρίτης με τις σημειώσεις του μετά από χρόνια εξέδωσε πέντε τόμους οι οποίοι εκδόθηκαν λίγο πριν το θάνατό του.Το περίεργο είναι ότι το Βατικανό ενοχλήθηκε και προφασιζόμενο πνευματικά δικαιώματα ζήτησε και πέτυχε την απόσυρση των βιβλίων από την αγορά εκείνης της εποχής.

Ξαφνικά ένας εκδότης παραλαμβάνει άγνωστο πώς, μικροφίλμ με τα βιβλία του Σταγειρίτη και επανεξέδωσε τα βιβλία. Κυκλοφόρησαν σε κάποια αντίτυπα και είναι δύσκολο να βρεθούν, εκτός από κάποια βιβλιοπωλεία της Αθήνας κυρίως, με τον τίτλο ΩΓΥΓΙΑ.

Οταν οι αρχαίοι ήθελαν να μιλήσουν για την αρχαία ιστορία τους τότε έλεγαν: «Την εποχή του Ωγύγου, έγινε το τάδε γεγονός….». Ο Ωγυγος ήταν πανάρχαιος πρόγονος για τους αρχαίους μας προγόνους.Τότε έγινε ο κατακλεισμός του Ωγύγου (η αρχαία ελληνική Μυθιστορία αναφέρει τρείς κατακλεισμούς, σε αντίθεση με τη Παλαιά Διαθήκη που περιγράφει μόνο έναν).Ωγυγία λοιπόν είναι η Ιστορία των αρχαίων μας προγόνων , οι Τιτάνες,οι Θεοί, οι ήρωες,οι άθλοι τους,πρέπει να θεωρούνται πια πραγματικά γεγονότα και πολλά πανεπιστήμια του εξωτερικού πραγματοποιούν τις έρευνές τους με βάση αυτή τη παραδοχή(ψάξτε τις έρευνες στην Λατινική Αμερική, στην Ινδονησία, την αποστολή της Μυθωδίας με ραδιοτηλεσκόπιο στο Διάστημα-θα να φερθούμε σε άλλο άρθρο). Το γεγονός ότι κι εμείς τους ονομάζουμε μύθους και όχι παραμύθια δείχνει ότι έχουν κάποιο μακρινό συμβολισμό; Γιατί δεν κυκλοφορούν αυτά τα βιβλία; Οποιος μπορέσει να βρει αντίτυπο και να το μελετήσει πραγματικά αξίζει…

Κατά τον ίδιο τρόπο έχει χαθεί τα τελευταία χρόνια η εγκυκλοπαίδεια του «Ηλίου» η οποία κυκλοφορούσε μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 70. Ηταν η πιο γνωστή και εμπεριστατωμένη εγκυκλοπαίδεια στην Ελλάδα την οποία εξέδιδε ο Ιωάννης Πασάς. Μετά το θάνατό του μεγάλος εκδοτικός οίκος αγόρασε τα πνευματικά δικαιώματα από τη σύζυγό του αντί πολύ μεγάλης αμοιβής, για να την επανεκδόσει, έτσι ισχυρίστηκε.Αλλά παρόλο που πλήρωσε πολλά για τα δικαιώματα δεν την επανεξέδωσε ποτέ, απεναντίας εκδόθηκε μια άλλη μικρή από τον ίδιο εκδοτικό οίκο στην οποίαν είχαν σβηστεί οι σημαντικές έρευνες του Ιωάννη Πασά για την Αρχαία Ελλάδα,προωθούσε την Ινδοευρωπαϊκή καταγωγή και το Φοινικικό αλφάβητο.Ο καθένας μπορεί να βγάλει τα συμπεράσματά του.

Σήμερα, από την εγκυκλοπαίδεια«΄Ηλιος» κυκλοφορούν μόνο κάποιοι τόμοι σε παλαιοπωλεία και ενώ έχει ζητηθεί από πολλούς εκδότες η εξαγορά των δικαιωμάτων για να επανεκδοθεί, ο «εκδοτικός αυτός» οίκος αρνείται να την εκδώσει αλλά και να πουλήσει τα πνευματικά δικαιώματα.Προφανώς κάποιοι δεν θέλουν να επανεκδοθεί και δεν ενδιαφέρονται για το οικονομικό όφελος της επανέκδοσής της.Το φαντάζεστε; Κάποιοι έδωσαν εκατομμύρια για να θάψουν την εγκυκλοπαίδεια Είναι φανερό ότι ζούμε σε πολύ σκοτεινές εποχές.

πηγή του άρθρου
http://exoorama.blogspot.gr/

Το αρχείο της ΕΡΤ είναι ένα τεράστιος και ανεκτίμητος πολιτιστικός-πολιτισμικός  θησαυρός που μπορεί να μας  διδάξει,  μορφώσει και ψυχαγωγήσει επίσης σε ότι έχει σχέση με τον Ελληνικό πολιτισμό και ιστορία. Μέσα σε αυτά τα πλαίσια ξεκινήσαμε εδώ και δύο μέρες την διεύρυνση αυτής δυνατότητας ευχαριστώντας ταυτόχρονα όλους τους συντελεστές των εκπομπών.

Το σημερινό βίντεο παρουσιάζει ένα ντοκιμαντέρ, το οποίο ασχολείται με την ιστορία του χορού από τα αρχαία χρόνια έως σήμερα. Στο συγκεκριμένο επεισόδιο, η ΡΑΛΛΟΥ ΜΑΝΟΥ προσπαθεί να εξηγήσει τον Διονυσιακό και Απολλώνιο χαρακτήρα του αρχαίου χορού και πώς αυτά τα δύο στοιχεία συνέβαλαν στην εξέλιξή του. Παρεμβάλλονται αρχαιοπρεπή χορευτικά μοτίβα, τα οποία συγκρίνονται με ελληνικούς παραδοσιακούς χορούς.