ΠΙΣΩ
Τα παρασκήνια της «υποχρεωτικής ανταλλαγής» των πληθυσμών με την υπογραφή της Συνθήκης της Λωζάνης στις 30-1-1923 μετά την Μικρασιατική καταστροφή

Το Τάσου Κ. Κοντογιαννίδη, Δημοσιογράφου – συγγραφέα
Σαν σήμερα, 30-1-1923, υπογραφόταν στη Λωζάνη από την Ελλάδα και την Τουρκία, η Σύμβαση της Ανταλλαγής των ελληνοτουρκικών πληθυσμών, από τον Ελευθέριο Βενιζέλο από την πλευρά τη Ελλάδος και τον Ισμέτ πασά από την τουρκική πλευρά.


Με την σύμβαση αυτή συνετελείτο το συγκλονιστικότερο γεγονός της νεώτερης ιστορίας, από την εποχή της Αλώσεως της Κωνσταντινουπόλεως. Και ήταν, η έξοδος του ελληνισμού της Ανατολής μετά από 28 αιώνες παραμονής τους και η μετοικεσία τους στην δυτική Ελλάδα.
Η Συνθήκη αυτή της Λοζάνης, περί «υποχρεωτικής ανταλλαγής των πληθυσμών, αφορούσε, από την μια πλευρά τους ορθοδόξους χριστιανούς το θρήσκευμα που ζούσαν στη Μικρά Ασία και τον Πόντο αλλά Οθωμανούς υπηκόους, του εγκατεστημένους ( etablis) στην Τουρκία και από την άλλη τους μουσουλμάνους το θρήσκευμα αλλά ΄Ελληνες υπηκόους, που ήταν εγκατεστημένοι στην Ελλάδα.
Ήταν η πρώτη φορά στην ιστορία του σύγχρονου κόσμου, η υποχρεωτική ανταλλαγή των πληθυσμών σε τέτοια μεγάλη έκταση, που την επέβαλε η άρνηση των Τούρκων να δεχτούν την επιστροφή στις πατρίδες στους, των Ελλήνων χριστιανών τη Μικράς Ασίας που είχαν φύγει πριν από το 1922 με την καταστροφή.
Ποιος όμως είχε αυτή την φαεινή ιδέα του «υποχρεωτικού» της ανταλλαγής; Σύμφωνα με τον καθηγητή και επιτετραμμένο Στέλιο Σεφεριάδη, που παρευρέθη στη Συνδιάσκεψη, όλες οι αντιπροσωπείες είχαν καταδικάσει αυτή την ιδέα επειδή δεν υπήρχε ούτε νομική ούτε ηθική βάση για να την υποστηρίξουν. Εκείνοι που επέμεναν με σκληρό τρόπο στην υπογραφή της συμβάσεως με την υποχρεωτική ανταλλαγή των πληθυσμών, ήταν οι Τούρκοι αλλά δεν ήθελαν να παραδεχτούν ότι ήταν δική τους έμπνευση. Έλεγαν ότι ήταν… ιδέα του Βενιζέλου, ο οποίος αντέδρασε με δήλωση ότι «η υποχρεωτική ανταλλαγή δεν προωθείται από ην ελληνική πλευρά, αντιθέτως αποστρεφόμεθα παρομοίαν ανταλλαγήν. Η Ελληνική κυβέρνησις είναι διατεθειμένη να εγκαταλείψη αυτήν την ιδέαν, υπό τον όρον ότι η τουρκική κυβέρνησις θα επιτρέψη εις τους εκδιωχθέντας ΄Ελληνας της Τουρκίας, να επιστρέψουν εις τας πατρίδας των. Το σχέδιον της ανταλλαγής ανήκει εις τον Δόκτορα Φρίντζοφ Νάνσεν!

Φρίντζοφ Νάνσεν

Φρίντζοφ Νάνσεν

Ποιος όμως ήταν ο Φρίντζοφ Νάνσεν; ΄Ηταν ένας Νορβηγός εξερευνητής του Πόλου και φιλάνθρωπος, στον οποίο η Κοινωνία των Εθνών ανέθεσε το 1922 να μελετήσει το θέμα των προσφύγων του πόλεμου, ο οποίος όμως μετά, αρνήθηκε την πατρότητα αυτής της ιδέας, λέγοντας ότι ήταν απόφαση των τεσσάρων μεγάλων δυνάμεων στην Κωνσταντινούπολη όπου είχε μαζί τους συνάντηση. Εκεί ο Νάνσεν μίλησε με τον τούρκο αντιπρόσωπο Χαμίτ μπέη, ο οποίος του είπε κατηγορηματικά, ότι η ανταλλαγή των πληθυσμών θα αντιμετωπιστεί «μόνον με βάσιν το υποχρεωτικόν της ανταλλαγής».
Έτσι λοιπόν, ο Χαμίτ μπέης διατύπωσε πρώτος την άποψη που την ασπάσθηκε ο Νάνσεν και πολέμησε, χωρίς όμως αποτέλεσμα ο Βενιζέλος. Ο μεγάλος εκείνος πολιτικός, που πολλοί είχαν συνηθίσει να τον βλέπουν ως θρυλικό αρχηγό που ανόρθωσε και μεγάλωσε την άσημη Ελλάδα το 1910 και έφερε τον «Αβέρωφ» απέναντι από την Αγιά Σοφιά και τον ελληνικό στρατό στη Σμύρνη και τη Μαύρη θάλασσα το 1920. Τώρα έμοιαζε με έναν άνθρωπο χλωμό, συντετριμμένο, αγωνιώντα και να προσπαθεί να σώσει την καταποντιζόμενη Μεγάλη Ελλάδα, κάτω από τραγικές περιστάσεις… Εκείνη την στιγμή η Ελλάδα έψαχνε τους φίλους και συμμάχους της… Και όμως! Την είχαν πουλήσει και δεν ήταν η πρώτη φορά… Γιατί, αν η Ελλάδα δεν υπέγραφε την Συνθήκη, θα την επέγραφαν οι Τούρκοι και οι σύμμαχοι… Και στη Μακεδονία και τα νησιά θα παρέμεναν οι 400.000 μουσουλμάνοι ενώ η Τουρκία θα έδιωχνε με τη βία όλους τους χριστιανούς…
Πόσοι όμως ήταν οι Έλληνες της Μικράς Ασίας και πόσοι οι Τούρκοι στην Ελλάδα; Οι Τούρκοι στην Ελλάδα ήταν περίπου 400.000 και σύμφωνα με στοιχεία του πατριαρχείου, το 1914, ο πληθυσμός των Ελλήνων της Μικράς Ασίας, ήταν 1.700.000 και ο πληθυσμός της Κωνσταντινουπόλεως και των περιχώρων 400.000. Είχαν οι Έλληνες, 2.308 εκκλησιές και 2.031 σχολεία. Κατά την διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου πολέμου, οι Τούρκοι με τους φόνους, τις εξορίες και τους εκτοπισμούς, εξόντωσαν 300.000. Στο τέλος του 1920 ο ελληνισμός της Τουρκίας έφτανε το 1.800.000. Τότε οι κεμαλικοί εξόντωσαν άλλες 100.000 και έδιωξαν σε διάφορα μέρη, Καύκασο, Ευρώπη και Ελλάδα περίπου 900.000. Έτσι, στη Συνδιάσκεψη τη Λοζάνης που άρχισε την 1-11-1922, είχαν απομείνει, στην Κωνσταντινούπολη και στα περίχωρα της, 300.000 και στη Μικρά Ασία 400.000. Η τύχη αυτού του πληθυσμού, 1.000.000 που είχαν διωχθεί και 700.000 που έμειναν πίσω, κρίθηκε στην Λωζάνη.
Έτσι, η τελευταία σελίδα του μικρασιατικού δράματος, γράφτηκε σαν σήμερα 30-1- 1923 στη Λωζάνη, με τον τίτλο: « Σύμβασις ανταλλαγής των ελληνοτουρκικών πληθυσμών».
Η είδηση προκάλεσε αίσθηση σ’ όλο τον κόσμο και στους πολιτισμένους λαούς ρίγος! Την επομένη, εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι, άρχισαν να ξεριζώνονται ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΑ από τις πατρίδες τους και να ανταλλάσσονται, λές και είναι κοπάδια ζώων!!! Με λίγα από τα υπάρχοντα τους, κυρίως ρούχα σε μπόγους, τις εικόνες από το εικονοστάσι και τις μνήμες τους, πήραν το δρόμο του ξεριζωμού, μετά από 28 0λόκληρους αιώνες παραμονής στα εδάφη εκείνα, αφήνοντας πίσω τους, κοπάδια με ζώα, σπαρμένα χωράφια, νοικοκυρεμένα σπίτια, σχολεία κι εκκλησιές, τα κόκκαλα των γονέων και των προγόνων τους και τράβηξαν για την μητροπολιτική Ελλάδα για να ξαναρχίσουν από την αρχή…

Ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια: Ο νορβηγός Φρίντζοφ Νάνσεν, τιμήθηκε την επόμενη χρονιά με το
βραβείο Νόμπελ. Κάποιο Κέντρο Προάσπισης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, θεωρώντας τον «ευεργέτη της Ελλάδος κατά την ελληνική προσφυγική κρίση 1922-24» του έστησε την προτομή σε μια μικρή πλατεία πίσω από την Εθνική Πινακοθήκη, προς την πλευρά του Παγκρατίου… Τώρα, πώς προάσπισε τα ανθρώπινα δικαιώματα, ξεριζώνοντας ένα εκατομμύριο Ελλήνων από η Μικρά Ασία και τον Πόντο, το ξέρει αυτό το «Κέντρο» που έστησε την προτομή του.

Ανάκτορα και κοινωνική συνοχή

«Ανάκτορα και κοινωνική συνοχή. Κατανοώντας την ανάδυση των Μινωικών ανακτόρων κατά τη διάρκεια της Πρώιμης Εποχής του Χαλκού» είναι ο τίτλος διάλεξης που θα δώσει ο Peter Tomkins (Εργαστήριο Wiener, Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών), την Παρασκευή 25 Νοεμβρίου 2016, και ώρα 18.30, στο κτίριο της Εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας (Πανεπιστημίου 22). «Από τα πρώτα χρόνια […]

Διάγοντας την καλή ζωή στη Ρωμαϊκή Ανατολή: μαρτυρίες από ψηφιδωτά οικιών

Λεπτομέρεια από ψηφιδωτό της Αντιόχειας. Από τη δρα Christine Kondoleon Το Ίδρυμα Αναστάσιος Γ. Λεβέντης και το Λεβέντειο Δημοτικό Μουσείο Λευκωσίας διοργανώνουν την 25η διάλεξη εις μνήμην Κωνσταντίνου Λεβέντη με τίτλο «Living the Good Life in the Roman East: The Evidence of Domestic Mosaics» («Διάγοντας την καλή ζωή στη Ρωμαϊκή Ανατολή: μαρτυρίες από ψηφιδωτά οικιών»). […]

Μεσαιωνική Ήπειρος: η νεώτερη έρευνα

Εξελίξεις και προοπτικές Επιστημονική Συνάντηση με θέμα «Μεσαιωνική Ήπειρος. Η νεώτερη έρευνα. Εξελίξεις και προοπτικές» διοργανώνουν ο Μουσικοφιλολογικός Σύλλογος «Σκουφάς», στο πλαίσιο του εορτασμού 120 χρόνων από την ίδρυσή του, και η Εφορεία Αρχαιοτήτων Άρτας. Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί στην Άρτα, στην αίθουσα του Συλλόγου (Πλατεία Εθνικής Αντιστάσεως), την Παρασκευή 11 Νοεμβρίου 2016 και ώρα […]

Νέα δεδομένα για το ανάκτορο της θρυλικής Ιωλκού στο Διμήνι

Κάτοψη των πολύ εντυπωσιακών μεγάρων στο μυκηναϊκό Διμήνι Καινούργια δεδομένα που τεκμηριώνουν τη σημασία των μυκηναϊκών μεγάρων,  ηλικίας 3.500 χρόνων, που ανακαλύφθηκαν στον αρχαιολογικό χώρο του Διμηνίου, όπου ανιχνεύεται η θρυλική Ιωλκός, ανακοινώθηκαν στη διάρκεια των χθεσινών εργασιών του διεθνούς συνεδρίου που πραγματοποιήθηκε στο Βόλο. Οι εργασίες προστασίας και ανάδειξης του μυκηναϊκού οικισμού που πραγματοποιήθηκαν […]

ΣΤΟ ΦΩΣ ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΘΟΥΡΙΑΣ

Σημαντικό μέρος του αρχαίου θεάτρου της αρχαίας Θουρίας, το οποίο είχε εντοπιστεί το περασμένο έτος, αποκαλύφθηκε κατά τη διάρκεια της ανασκαφικής έρευνας, η οποία διενεργήθηκε το 2017 στην Αρχαία Θουρία, υπό την αιγίδα της Εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας,  με τη διεύθυνση της ε.τ. Εφόρου Αρχ/των Δρος Ξένης Αραπογιάννη.​

Ο Τάφος των Λακεδαιμονίων στην Αθήνα.

Οι νεκροί Σπαρτιάτες είναι σχεδόν βέβαιο ότι αποτελούσαν την σωματοφυλακή του βασιλιά Παυσανία, επί κεφαλής της Σπαρτιατικής δύναμης στον Πειραιά. Ο τάφος των Λακεδαιμονίων στον αρχαίο Κεραμικό αποτελεί ένα από τα λίγα παραδείγματα πολυάνδριων που έχουμε από την αρχαιότητα των Ελλήνων και είναι ένας σπάνιος και από τους ελάχιστους γνωστούς τάφους Σπαρτιατών της κλασικής εποχής […]

Ελληνικά αγάλματα βρέθηκαν στην Αντιόχεια Πισιδίας

Πέντε γλυπτά θεών βρέθηκαν στο ιερό του Μηνός “Ασκινού” στην αρχαία πόλη της Πισιδίας Αντιοχείας στην Μ.Ασία. Οι ανασκαφές κοντά στην αρχαία ελληνική πόλη, ιδρυθείσα από τον Σέλευκο τον Νικάτορα πρίν το 280 π.Χ. , που βρίσκεται στη νότια επαρχία της περιφέρειας Isparta, αποκάλυψαν τα πέντε άθικτα γλυπτά σε έναν από τους προηγουμένως ανασκαμμένους αρχαιολογικούς […]

Σλαβομακεδόνες, Σλαβόφωνοι Μακεδόνες και μειονότητες

Οι Σλαβόφωνοι Μακεδόνες (όπως άλλωστε υποδηλώνει και το όνομα) είναι Μακεδόνες (Έλληνες δηλαδή) που όμως ομιλούν ένα σλαβικό ιδίωμα. Στην Δυτική Μακεδονία υπάρχουν αρκετοί Έλληνες που μιλούν ακόμα και σήμερα στις καθημερινές συναναστροφές τους ένα σλαβικό ιδίωμα, το οποίο έμαθαν επί Τουρκοκρατίας λόγω της σλαβικής διεισδύσεως και της βίαιης επιβολής τους στους ως τότε Ελληνόφωνους […]